24 ژوئیه 2017•بهروزرسانی: 25 ژوئیه 2017
استانبول/خبرگزاری آناتولی
بازداشت حسین فریدون، برادر و مشاور ارشد حسن روحانی رئیس جمهور ایران در 15 جولای به اتهام فساد مالی توسط قوه قضائیه این کشور و آزادی وی در عرض 24 ساعت، بار دیگر مباحث مربوط به خویشاوندسالاری در نظام سیاسی ایران را شعلهور ساخته است.
- بازداشت فریدون به دلیل فساد مالی نبوده است
جدای از درجه درستی ادعاهای مبنی بر فساد مالی که علیه حسین فریدون وجود دارد، پرسش اصلی که باید پرسیده شود، این است: آیا در ایران فردی که گرفتار فساد مالی نشده باشد وجود دارد؟ ایران براساس آمار منتشر شده از سوی سازمان بین المللی شفافیت، از میان 176 کشور جهان در رتبه 131 شاخص شفافیت قرار دارد. به همین دلیل نیز فساد مالی به تنهایی نمی تواند برای بازداشت فریدون دلیل قانع کننده ای باشد.
ولی فریدون سالهای اخیر در دوران ایفای وظیفه مشاوری ارشد ریيس جمهوری ایران از سوی مخالفین مورد انقاد قرار گرفته و گفته شده که وی با سوء استفاده از قرابت و خویشاوندی خود به روحانی و خارج از صلاحیت خود به امور دولت دخالت کرده است. این ادعا ها فرصتی خوبی را به ما برای بررسی خویشاوندسالاری در نظام سیاسی ایران تقدیم می کند.
- خویشاوندسالاری (Nepotizm) در ایران پدیده جدیدی نیست
در نظام سیاسی ایران، خویشاوندان مقامات این کشور دارای نقشی اساسی هستند. می توان این مطلب را به آسانی گفت که اگرچه در جمهوری اسلامی ایران در ظاهر مسئولیت خاصی توسط فرد مشخصی اجرا می شود، اما در اصل چند تن از خویشاوندان نزدیک نقشی اساسی در اجرای مسئولیت بر عهده دارند و این نیز در ایران موضوع جدیدی نیست.
آیت الله خمینی رهبر جمهوری اسلامی بود اما کشور از سوی پسر او احمد خمینی اداره می شد. احمد خمینی در عزل آیت الله منتظری، قائم مقام آیت الله خمینی مهم ترین نقش را برعهده داشت. ادعاهایی مبنی بر آنکه وی در اعدام های دسته جمعی دهه هشتاد میلادی (شصت شمسی) زندانیان سیاسی دست داشته نیز مطرح است.
وضعیت شبیه را در مورد مجتبی خامنه ای فرزند رهبر ایران نیز میتوان مشاهده کرد. مردم ایران بر این باورند که مجتبی از نفوذ بسیار زیادی در ادارات دولتی این کشور برخوردار است. برخی از فعالان جنبش سبز مدعی هستند که مجتبی در اعمال فشارهای بر طرفداران این جنبش نقش کلیدی داشته است. پیشتر حجت الاسلام مهدی کروبی، نامزد انتخابات ریاست جمهوری سال 2005 نیز طی نامه ای سرگشاده به رهبر ایران، مجتبی خامنه ای پسر وی را متهم به دخالت در انتخابات کرده بود.
خویشاوند سالاری و پارتی بازی در میان رؤسای جمهوری ایران نیز امر رایج است. مرحوم هاشمی رفسنجانی برادر خود محمد هاشمی را به سمت معاونت اجرائی خود منصوب کرده بود. مانند این محمد حاتمی نیز برادر خود علی حاتمی به حیث رئیس کارکنان کاخ ریاست جمهوری منصوب کرد. محمود احمدی نژاد هم برادر خود داود احمدی نژاد را به سمت مشاور و رئیس دفتر بازرسی ویژه ریاست جمهوری منصوب کرده بود.
از سوی دیگر برادران علی و صادق لاریجانی مطرح هستند، برادر سوم جواد لاریجانی نیز رئیس شورای عالی حقوق بشر ایران است. باقر لاریجانی برادر چهارم نیز معاون وزیر بهداشت سابق بود. این چهار برادر در میان مردم با نام « برادران لاریجانی» شناخته می شوند.
- رهبر ایران مخالف خویشاوند سالاری نیست
آیت الله خامنه ای، در نشستی با محمد خاتمی، رئیس جمهور اسبق ایران و اعضای کابینه وی در 28 جولای 2001 اعلام کرد: من، زمان رياستجمهورى آقاى هاشمى اين نكته را به ايشان گفتم، هم به آقاى خاتمى عرض كردم. به ايشان گفتم آقاى على خاتمى (برادرتان) را براى بازرسى بگذاريد، كه ايشان هم گذاشتند و چقدر هم خوب بود. بايد نزديكترين آدمها (خاطرجمع و صميمى) را براى كار بازرسى گذاشت تا انسان ببيند چه مىگذرد؛ يعنى غير از گزارشى كه از طريق معمول مىآيد اطّلاع ديگرى هم وجود داشته باشد.
نظام برآمده در ایران، با شبکهای پیچیده از ازدواج های صورت گرفته بین همین گروههای اجتماعی و خانوادههای مرتبط با همدیگر تشکیل شده است.
به عنوان مثال؛ برادر محمد خاتمی، رئیس جمهور سابق ایران همسر نوه آیتالله خمینی است. علی لاریجانی، رئیس مجلس کنونی این کشور با خواهر علی مطهری، نائب رئیس مجلس ازدواج کرده است. مجتبی خامنهای فرزند رهبر ایران، داماد غلامعلی حداد عادل، رئیس سابق مجلس ایران است. مسعود خامنهای، فرزند دیگر علی خامنهای همسر برادرزاده کمال خرازی، وزیر امور خارجه سابق این کشور است. پسر کمال خرازی نیز با دختر محمد خاتمی ازدواج کرده است. دختر رهبر ایران، همسر پسر آیتالله محمد محمدی گلپایگانی، رئیس دفتر آیتالله خامنهای است. این لیست میتواند تا چندین صفحه ادامه پیدا کند. این روابط خانوادگی سحرآمیز که در اثر این ازدواجها به وجود آمده سبب شده تا ذهنیت قبیلهای در میان این نفرات گسترش پیدا کند.
زمانی که به این شبکه پیچیده از روابط منتج از ازدواجهای انقلابی نگاهی بیاندازیم، خواهیم دید که حسن روحانی، رئیس جمهور ایران هیچ پیوندی با این شبکه ندارد. به معنای دیگر حسن روحانی خارج از این شبکه قرار گرفته است. به علت همین نقطه ضعف، حسن روحانی از ابتدای روی کار آمدن سعی دارد تا نفرات خود را وارد سیستم کند. در چهار سال گذشته دهها تن از نزدیکان به وی به پستهای بالا در نظام ایران رسیدهاند. به عنوان مثال؛ عبدالحسین فریدون، پسر عموی حسن روحانی به سمت مشاور وزیر و مدیر کل دفتر وزارتی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری ایران منصوب شد. اسماعیل سماوی، خواهرزاده دیگر حسن روحانی نیز سرپرست گروه مشاوران جوان ریاست جمهوری در ایران است. علی اصغر مونسان نیز خواهرزاده دیگر حسن روحانی است که مدیریت عامل منطقه آزاد کیش را بر عهده دارد. طاهره قیومی، رئیس مرکز ارتباطات و تبلیغات دفتر رئیس جمهوری ایران است که حسن روحانی دایی مادرش می شود.
بر همین اساس، در حال حاضر دو جریان مرتبط و موازی با هم در افق سیاسی جمهوری اسلامی ایران دیده میشود. از یک سو، حسن روحانی برای رفتار توام با تسامح با نزدیکان منتسب به بنیانگذاران نظام تحت فشار است. از سوی دیگر، افراد منتسب به این بنیانگذاران نیز به دلیل تفکر قبیلهای، در مقابل بر آمدن خانوادهای جدید در ساختار قدرت ایران مقاومت میکند.
* مقالات منتشر شده تحت عنوان «دیدگاه» صرفا منعکس کننده نظر نویسنده مقاله است و به معنای تایید آن از سوی خبرگزاری آناتولی نیست.
