31 دسامبر 2017•بهروزرسانی: 01 ژانویه 2018
استانبول/خبرگزاری آناتولی
صحنه سیاسی ترکیه، ایران و جهان در سال 2017 میلادی شاهد تحولات بسیاری مانند انتخاب مجدد حسن روحانی به عنوان رئیس جمهور این کشور، همهپرسی اصلاح قانون اساسی ترکیه، آغاز به کار دونالد ترامپ، به عنوان چهل و پنجمین رئیس جمهور آمریکا، آغاز مذاکرات آستانه و بحران در روابط قطر با چند کشور عربی بود.
-ژانویه
درگذشت هاشمی رفسنجانی: آیتالله اکبر هاشمی رفسنجانی رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام ایران در عصر روز هشتم ژانویه 2017 (19 دی) در سن 82 سالگی درگذشت. مراسم تشییع جنازه او با حضور جمع زیادی از مردم، فعالان سیاسی و مسئولان کشوری و لشکری در تهران برگزار شد. با درگذشت وی، دولت حسن روحانی یکی از حامیان اصلی خود را از دست داد.
آتش سوزی و فروریختن ساختمان «پلاسکو» تهران: ساختمان معروف 17 طبقه ای پلاسکوی تهران که در چهارراه استانبول این شهر قرار داشت، صبح روز پنجشنبه نوزدهم ژانویه 2017 (30 دی 1395) دچار آتشسوزی شد و کل ساختمان حوالی ساعت 11:30 دقیقه به وقت ایران به طور کامل فرو ریخت. این حادثه 20 قربانی (16 آتش نشانی و چهار شهروند) برجای گذاشت و حاشیههای آن تا ماهها پس از وقوع حادثه ادامه یافت. اذهان عمومی و رسانه ها پس از حادثه انتقادهای زیادی متوجه بنیاد شهید به عنوان متولی ساختمان پلاسکو و محمد باقر قالیباف، شهردار وقت تهران کردند.
تحلیف دونالد ترامپ به عنوان چهل و پنجمین رئیس جمهور آمریکا: دونالد ترامپ با ادای سوگند در بیستم ژانویه 2017 کار خود را به عنوان چهل و پنجمین رئیس جمهور ایالات متحده آمریکا به شکل رسمی آغاز کرد.
آغاز مذاکرات آستانه: نخستین دور مذاکرات آستانه 23-24 ژانویه 2017 (چهارم و پنجم بهمن 1395) در پایتخت قزاقستان برگزار شد. در این نشست، دو طرف اصلی جنگ سوریه یعنی نمایندگان رژیم سوریه و نمایندگان گروههای اصلی مخالفان مسلح در آستانه پایتخت جمهوری قزاقستان گردهم آمدند. ترکیه، ایران و روسیه به عنوان کشورهای ضامن در این گفتگوها که تا پایان سال هشت دور آن برگزار شد، شرکت کردند.
ترکیه، ایران و روسیه به عنوان کشورهای تضمین کننده آتش بس در سوریه، در نشست «آستانه 4» که سوم و چهارم می (13-14) اردیبهشت 1396) در قزاقستان برگزار شد، توافقنامه ایجاد «مناطق عاری از تنش» در سوریه را امضا کردند. همچنین این کشورها در نشست سه جانبهای که بیست و دوم نوامبر در «سنتاریوم روس» شهر سوچی روسیه با محوریت سوریه برگزار شد، برای برگزاری «کنگره گفتگوی ملی سوریه» میان نمایندگان «دولت جمهوری عربی سوریه» و «مخالفان متعهد به حاکمیت، استقلال، اتحاد، تمامیت ارضی و عدم تجزیه» این کشور در اواخر ژانویه 2018 به توافق رسیدند.
ادامه مبارزه ترکیه با گروه های تروریستی: مبارزه نیروهای امنیتی ترکیه با گروههای تروریستی از روزهای اول سال 2017 با شدت بیشتری ادامه یافت. نیروهای امنیتی و ارتش ترکیه در مبارزه با گروه های تروریستی مانند داعش، پ.ک.ک و فتو ضربات سنگینی را به این گروهها وارد ساختند. همچنین طی عملیات «سپر فرات» که در مذاکرات آستانه برای اجرای آن توافق شده بود، نیروهای مسلح ترکیه مناطق وسعی را در شمال سوریه از لوث گروه های تروریستی داعش و پ.ی.د/پ.ک.ک پاکسازی کردند.
-فوریه
اخطار رسمی آمریکا به ایران: دونالد ترامپ رئیس جمهور آمریکا با انتشار 2 پیام توییتری در دوم فوریه 2016 اعلام کرد که به خاطر پرتاب یک موشک بالستیک از سوی ایران، به این کشور اخطار رسمی داده شده است. ترامپ در توییتر خود نوشت: به ایران برای شلیک یک موشک بالستیک به طور رسمی اخطار داده شده است. باید برای توافق افتضاحی که آمریکا با آنها کرد ممنون میبودند!
چند روز پس از آن، حسن روحانی رئیس جمهور ایران که در مراسم سی و هشتمین سالگرد پیروزی انقلاب ایران سخنرانی می کرد، به پیام های توییتری ترامپ واکنش نشان داد و با تازه کار خواندن وی، گفت: در منطقه برخی از تازهکاران قدرت را در دست گرفتهاند و در آمریکا هم بعضی از تازهکاران قدرت را درست گرفتهاند. همه باید بدانند در برابر ملت ایران تنها باید با احترام و تکریم سخن بگویند. این ملت در برابر تهدید پاسخ قاطع خواهد داد.
پیشنهاد آشتی ملی از سوی محمد خاتمی: رئیس جمهور اسبق ایران در 7 فوریه 2017 (19 بهمن 1395) طی سخنانی ضمن اشاره به تهدیدهای دونالد ترامپ رئیس جمهور آمریکا علیه ایران، از گروه های سیاسی این کشور خواست تا با کنار گذاشتن اختلافات در مقابل این تهدیدها متحد شوند. وی با طرح این پیشنهاد، خواستار ورود دوباره طیفی از اصلاح طلبان به ساختار حکومتی ایران شد که در جریان وقایع انتخابات 88 توسط حکومت طرد شده بودند.
این طرح ابتدا با مخالفت رهبر ایران و سپس با انتقاد دیگر سیاسیون نزدیک به وی همراه بود. آیت الله خامنه ای در هفدهم فوریه 2017 (29 بهمن) در یک سخنرانی با انتقاد از توجه رسانهها به پیشنهاد آشتی ملی گفت: چرا میگویید آشتی؟ مگر مردم باهم قهرند؟ مردم با آن کسانی که روز عاشورا آمدند وسط خیابان و با قساوت و بیحیایی، جوان بسیجی را در خیابان لخت کردند و کتک زدند، قهرند و آشتی هم نمیکنند.
ادامه مشکلات محیط زیستی در ایران: ایران طی سال 2017 نیز مانند چندین سال گذشته با مشکلات زیست محیطی گوناگونی مانند تداوم خشک شدن دریاچه ارومیه، بحران گرد و غبار، آلودگی رودخانه مرزی ارس به دلیل تخلیه زباله های صنعتی و هستهای ارمنستان و خشکسالی در مناطق مختلف این کشور روبرو بود.
گسترش مشکل ریزگردها در مناطق غربی و مخصوصا استان خوزستان نیز از دیگر مسائل مهم زیست محیطی ایران طی سال 2017 بود. این مشکل در استان خوزستان طی ماه فوریه شدت گرفت و تا آنجا پیش رفت که از نخستین ساعتهای بامداد شنبه، 11 فوریه (23 بهمن 1395) آب و برق در اغلب شهرهای بزرگ این استان قطع شد و مراکز آموزشی و ادارهها تعطیل شدند.
در حالی برخی از مسئولین و رسانه های ایرانی عوامل خارجی و کشورهای همسایه را یکی از دلایل عمده ایجاد ریزگردها در ایران معرفی می کنند که بسیاری از کارشناسان این کشور، عوامل داخلی را باعث ایجاد گرد و خاک در ایران می دانند. دکتر حسین آخانی، استاد دانشکده زیستشناسی دانشگاه تهران در مصاحبه با وب سایت «الف» در مورد منشا گرد وخاک در استان خوزستان گفت: "به مسئولان گفتم آدرس غلط ندهید. بخش قابل توجهی از گردوخاکها منشأ داخلی دارد".
دکتر افشار سلیمانی، دیپلمات و کارشناس سیاسی حوزه قفقاز در گفتگویی که اکتبر 2017 با خبرگزاری آناتولی انجام داد، در مورد تهدید ناشی از نیروگاه اتمی متسامور ارمنستان برای استانهای شمال غربی ایران و به خصوص آب رودخانه ارس، اظهار داشت: کهنگی قطعات و احتمال خطرآفرینی فراوان جانی و محیط زیستی نیروگاه هستهای متسامور ارمنستان توسط کارشناسان منطقه و بين المللی و اتحادیه اروپا تایید شده است. بنابراین قطعی و مبرهن است که این نیروگاه باید هرچه زودتر تعطیل شود.
-مارس
اختلاف نظر برخی کشورهای اروپایی با ترکیه: پیش از برگزاری همه پرسی تغییر قانون اساسی ترکیه در آوریل 2017 اختلاف نظر برخی کشورهای اروپایی با آنکارا در برخی موضوعات افزایش یافت. جلوگیری از سخنرانی چندین عضو کابینه ترکیه در کشورهای آلمان، هلند و بلژیک و چند کشور دیگر اروپایی از مهمترین مواردی بود که اختلاف نظر میان ترکیه و این کشورها را آشکار ساخت. پس از برگزاری همهپرسی 16 آوریل در ترکیه، روابط آنکارا با کشورهای اروپایی رو به بهبود گذاشت.
-آوریل
همهپرسی تغییر قانون اساسی ترکیه: مردم ترکیه 16 آوریل به تغییر برخی از اصول قانون اساسی کشور رای مثبت دادند. 51.41 درصد شرکت کنندگان در این همه پرسی به آن رای مثبت و 48.59 درصد نیز منفی داده بودند. در نتیجه رفراندوم 18 اصل از قانون اساسی ترکیه تغییر کرد. تغییر نظام حکومتی کشور از پارلمانی به ریاستی، حذف مقام نخست وزیری و تغییر در ساختار شورای عالی قضات و دادستانها از مهم ترین تغییراتی است که با همه پرسی 16 آوریل در قانون اساسی ترکیه اعمال خواهد شد.
-می
انتخابات ریاست جمهوری ایران: دوازدهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری ایران همزمان با پنجمین دوره انتخابات شوراهای اسلامی شهر و روستا در هجدهم می (بیست و نهم اردیبهشت 1396) برگزار شد. حسن روحانی با کسب 57 درصد آراء برای بار دوم به عنوان رئیس جمهور ایران انتخاب شد. دوازدهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری ایران با حواشی نسبتا زیادی روبرو بود که از آن جمله می توان به عدم تایید صلاحیت محمود احمدی نژاد، رئیس جمهور سابق این کشور از سوی شورای نگهبان قانون اساسی اشاره کرد.
نامزدهای نزدیک به طیف اصلاح طلب نیز پیروز نسبی پنجمین دوره انتخابات شوراهای اسلامی شهر و روستاها در ایران بود.
ورشکستگی موسسات اعتباری: ورشکستگی موسسات پولی و مالی نظیر موسسه کاسپین، ثامن الحجج، آرمان و سایر موسساتی که به گفته مالباختگان دارای مجوز از بانک مرکزی ایران بوده اند، یکی دیگر از رویدادهای مربوط به سال 2017 بود. مالباختگان به این موسسات در چندین نوبت با تجمع در کنار ساختمان قوه قضائیه، مجلس و بانک مرکزی ایران اقدام به تحصن و اعتراض جهت بازگرداندن اموال خود کردند.
علی مطهری نایب رئیس مجلس شورای اسلامی ایران با انتقاد از کم کاری بانک مرکزی این کشور در نظارت بر موسسات اعتباری، گفته بود: مقصر اصلی در بحران کنونی این موسسات، بانک مرکزی است نه مردم که به نظام مالی کشور اعتماد کردهاند.
-ژوئن
حمله داعش به مجلس ایران: دو حمله تروریستی همزمان به آرامگاه آیت الله خمینی و مجلس شورای اسلامی ایران در هفتم ژوئن (17 خرداد 1396) 17 قربانی برجای گذاشت و دستکم 52 نفر نیز زخمی شدند. 5 مهاجم عضو داعش نیز کشته شدند. حمله به مجلس ایران حدود ساعت 10:30 دقیقه و حمله به آرامگاه آیت الله خمینی حدود ساعت 10:40 دقیقه به وقت محلی آغاز شد.
این حمله تروریستی به دلیل اینکه نخستین عملیات گروه تروریستی داعش در داخل خاک ایران بود و همه مهاجمان تابعیت ایرانی داشتند، توجه محافل سیاسی و امنیتی داخل و خارج ایران را به خود جلب کرد.
بحران 2017 خلیج: بحران میان قطر و برخی کشورهای عربی از پنجم ژوئن 2017 با قطع کامل روابط دیپلماتیک عربستان سعودی، مصر، امارات متحده عربی و بحرین با این کشور آغاز شد. این 4 کشور همچنین با تحریم قطر یک درخواست 13 ماده ای از جمله بستن شبکه تلویزیونی الجزیره، برچیده شدن پایگاه نظامی ترکیه در قطر و قطع روابط دیپلماتیک این کشور با ایران را برای بازگشت به حالت عادی اعلام کردند. دوحه این اقدام و خواستهها را نقض قوانین بین المللی و غیرقابل قبول خوانده است.
شکست میدانی داعش در عراق: نیروهای دولت مرکزی عراق طی سال 2017 موفقیتهای زیادی را علیه گروه تروریستی داعش که مناطق وسیعی از این کشور را به اشغال خود در آورده بود، دست یافتند و در 24 ژانویه موفق به بازپس گیری بخش شرقی موصل شدند. تلویزیون دولتی عراق 29 ژوئن 2017 طی گزارشی اعلام کرد که گروه تروریستی داعش در این کشور فروپاشیده است. در این گزارش گفته شد که «دولت خرافات» نابود شده است.
در پی آزادسازی کامل موصل از دست گروه تروریستی داعش، حیدر العبادی، نخست وزیر عراق طی سخنانی که دهم جولای از تلویزیون ملی این کشور پخش شد، اظهار داشت: از قلب موصل این پیروزی را اعلام می کنم، فروپاشی دولت خرافه ( داعش) را از موصل اعلام می کنم.
موصل، دومین شهر بزرگ عراق از ژوئن 2014 به سیطره گروه تروریستی داعش درآمده بود. عملیات آزادسازی این شهر با مشارکت نیروهای ارتش عراق، پلیس، پیشمرگهها، شبه نظامیان شیعه حشدالشعبی و محافظان نینوا (نیروهای سنی) از 17 اکتبر 2016 آغاز شده بود.
