نود و پنجمین سالگرد توافق‌نامه لوزان

آنکارا/سلنا صمدلی/خبرگزاری آناتولی

توافق‌نامه لوزان که در 24 ژوئیه 1923 یعنی 95 سال پیش در شهر لوزان سوئیس به امضا رسیده، به عنوان سند تاسیس جمهوری ترکیه پذیرفته شد و این توافق‌نامه به رسمیت شناختن ترکیه به عنوان یک کشور مستقل و دارای حاکمیت است که اثرات آن تا به امروز نیز ادامه دارد.

توافقنامه لوزان نام پیمان صلحی بود که در سال 1923 میان نمایندگان مجلس ملت کبیر ترکیه از یک سو و انگلستان، فرانسه، ایتالیا، ژاپن، یونان، رومانی، بلغارستان، پرتغال، بلژیک و یوگسلاوی در شهر لوزان به امضا رسید.

هئیتی به ریاست عصمت اینونو و با حضور دکتر رضا نوربی و حسن ساکا به نمایندگی از ترکیه در این مذاکرات حضور داشتند.

غازی مصطفی کمال آتاترک در کتاب نطقها درباره توافقنامه صلح لوزان گفته بود: این توافقنامه به مثابه دفع سوء قصد علیه ملت ترک است که از قرنها پیش برای نابودی این ملت تدارک دیده شده و با عهدنامه سور کامل شده بود.

- مرزهای ترکیه در لوزان مشخص شد

روند مذاکرات پیمان لوزان در 20 نوامبر 1922 آغاز و از ترکیه خواسته شد تا در زمینه "کاپیتولاسیون" و "حکومت ارمنستان" مصالحه کند.

این مذاکرات در تاریخ 4 فوریه سال 1923 به علت مسائل مربوط به تنگه ها، کاپیتولاسیون، بدهیهای دولت عثمانی٬ وضعیت شهرهای موصل و کرکوک متوقف شد.

مذاکرات در تاریخ 23 آوریل 1923 مجددا آغاز شد. مرز سوریه نیز بر اساس توافقنامه آنکارا که در 20 اکتبر 1921 به تصویب رسیده بود، پذیرفته و مشخص شد.

بر این اساس٬ تعیین مرز عراق نیز به نتیجه گفتگویی بین مجلس ترکیه و انگلستان در آینده موکول شد. مرز یونان نیز همانند توافقنامه مولداوی پذیرفته شد ولی یونان منطقه کاراآغاج را به عنوان غرامت جنگی به ترکیه واگذار کرد.

با این پیمان، مرزهای شوروی٬ مسکو و قارص همانند آنچه که در پیمانهای قبل مشخص شده بود باقی ماند. تاسیس یک کشور ارمنی در آناتولی شرقی متوقف شد.

کاپیتولاسیونها در معاهده لوزان لغو شد. جزایر بوزجاداغ و گوکچه داغی به ترکیه و دوازده جزیره به ایتالیا واگذار شده و بقیه جزایر نیز برای یونان باقی ماند.

با این حال، پس از جنگ جهانی دوم و با خروج ایتالیا از این جزایر٬ دوازده جزیره مذکور نیز به یونان واگذار شد.

مسئله تنگه ها، یکی از موضوعات مورد بحث در لوزان بود که با کنوانسیون تنگه مونتره که در تاریخ 20 ژوئیه 1936 به امضا رسید، حل شد.

طبق توافقنامه لوزان، مدارس خارجی در مرزهای دولت ترکیه مطابق قوانین ترکیه تاسیس شده و مفاد درسی مدارس فوق توسط دولت ترکیه تنظیم می شد.

پاتریکخانه فنر روم به شرط برقراری تماس با کلیساهای خارجی در ترکیه باقی مانده و امتیازات اعطا شده به اقلیت ها لغو شد و همه اقلیت ها به عنوان اتباع ترکیه محسوب شدند.

به غیر از یونانیهای مقیم استانبول سایر یونانیها از ترکیه به یونان فرستاده شده و به غیر از ترکهای تراکیای غربی همه ترکها نیز به ترکیه آمده و بدین ترتیب تبادل جمعیت بین دو کشور صورت می گرفت.

توافقنامه لوزان یکی از طولانی ترین پیمانهای صلح بوده است. بر این اساس ترکیه از پرداخت غرامت جنگ رهایی یافت. مرزهای کشور به جز مرز با عراق مشخص شد و از نظر ترکیه جنگ جهانی اول به پایان رسید.