آنکارا/ مصطفی دیوهجی/ خبرگزاری آناتولی
اشغال افغانستان توسط اتحاد جماهیر شوروی در سال 1979 آغاز شد و بیش از 9 سال به طول انجامید که در نتیجه آن بیش از یک میلیون نفر جان خود را از دست داده و حدود 3 میلیون نفر دیگر مجروح و معلول شدند.
به دلیل اشغال شوروی بیش از 5 میلیون افغان مجبور به ترک خانه های خود شدند و به عنوان پناهجو به کشورهای همسایه رفتند. هنوز بخش اعظمی از این پناهجویان نتوانسته اند به سرزمین خود باز گردند.
روند اشغال افغانستان بین سالهای 1978 تا 1979 با سه کودتای نظامی آغاز شد.
هر یک از این کودتاها باعث گسترش هواداران کمونیسم و تضعیف ارتش افغانستان شد.
گسترش روز افزون نفوذ اتحادیه جماهیر شوروی باعث تغییرات بنیادی و جنبش مخالفان شد.
نیروهای افغانستان در پی کودتاهای صورت گرفته بسیار تضعیف شدند و نتوانستند در مقابل این شورشها ایستادگی کنند.
ارتش شوروی با استناد بر پیمان دوستی که در سال 1978 با افغانستان امضا کرده بودند در تاریخ 24 دسامبر 1979 افغانستان را اشغال کرد.
میلونها افغان به اشغال اتحاد جماهیر شوروی واکنش نشان دادند و گروه های مختلف برای مبارزه با این اشغال تشکیل دادند.
ابتدا آمریکا، عربستان سعودی و پاکستان از نیروهای مجاهد افغان که در مقابل اشغال ایستادگی می کردند حمایت کردند. به ویژه با حمایت پاکستان نیروهای مقاومت افغانستان قدرتمندتر شدند.
پاکستان از یک سو کمکهای مالی و نظامی عربستان سعودی و آمریکا را به مجاهدین منتقل می کرد و از سوی دیگر درهای خود را به روی پناهجویان افغان گشوده بود.
در سالهای 1980 اتحاد جماهیر شوروی برای مبارزه با نیروهای مقاومت افغان شمار سربازان خود را به 100 هزار نفر افزایش داد و در نتیجه آن ضربه مهلکی به نیروهای مجاهد وارد شد.
بر اساس آمار ارتش شوروی در زمان اشغال 14 هزار و 453 سرباز روس در دوران اشغال افغانستان کشته و حدود 53 هزار تن دیگر زخمی شدند.
نیروهای ارتش اتحاد جماهیر شوروی در سال 1988 که دیگر نتوانستند در مقابل نیروهای مقاومت افغانستان ایستادگی کنند تصمیم گرفتند تا از این کشور خارج شوند. آخرین سربازان روس در تاریخ 15 فوریه سال 1989 از افغانستان خارج شدند و بدین ترتیب اشغال افغانستان توسط شوروی به پایان رسید.
- اشغال، سرنوشت افغانستان را تغییر داد
اشغال افغانستان توسط اتحاد جماهیر شوروی باعث بسیاری از مشکلات در این کشور شد که تا کنون حل نشده است. در طول اشغال میلیون ها غیرنظامی جان باختند.
بر اساس داده های سازمان ملل متحد در زمان اشغال افغانستان توسط شوروی بین 700 هزار تا یک میلیون و سیصد هزار نفر جان خود را از دست دادند. بر اساس گزارش های غیر رسمی نیز حدود 2 میلیون نفر در اشغال افغانستان کشته شده اند.
احتمال می رود در طول اشغال افغانستان توسط شوروی حدود 3 میلیون نفر مجروح یا معلول شده باشند.
علاوه بر تلفات شمار بالای غیر نظامیان در روند این اشغال، یکی از تلخ ترین تراژدی های انسانی نیز در خلال آن رقم خورد. بیش از 5 میلیون نفر از جمعیت افغانستان به دلیل حملات روسها به کشورهای همسایه مانند ایران و پاکستان مهاجرت کردند.
حدود 3 میلیون تن از این مهاجران که اکثر آن ها را زنان وکودکان تشکیل می دهند، به پاکستان و بیش از دو میلیون نفر از آن ها نیز به ایران آمده ودر شرایط سخت اردوگاه های پناهجویان به زندگی شان ادامه دادند.
علی رغم گذشت 38 سال از این اشغال، هنوز بیش از 3 میلیون از پناهجویان افغان در این دو کشور به کشورشان باز نگشته اند.
مین های کار گذاشته شده، یکی دیگر از مشکلات اصلی به جا مانده از این دوران هستند. بر اساس داده های سازمان بین المللی «هالو تراست» روس ها بخش عظیمی از مین هایی که از سال 1979 در افغانستان به کار گذاشته شده اند، را در خاک این کشور جاسازی کرده اند. تاکنون 23 هزار و 500 نفر به دلیل انفجار مین های مذکور در افغانستان جان باخته اند.
علی رغم فعالیت های خنثی سازی این مین ها هنوز 20 درصد از زمین های آلوده به مین پاکسازی نشده اند.
در خلال بمباران های هوایی روس ها بر ساختارهای زیرزمینی افغانستان خسارات جدی وارد شد.
- پس از پایان اشغال، درگیری های داخلی در این کشور آغاز شد.
پس از پایان دوران اشغال افغانستان توسط اتحاد جماهیر شوری در سال 1987، بین گروه های مخالف و دولت محمد نجیب الله که توسط مسکو در این کشور دولت تشکیل داده بود، درگیری به وجود آمد.
حدود 400 هزار نفر در این درگیری ها جانشان را از دست دادند. با گسترش این درگیریها در کابل پایتخت این کشور، محمد نجیب الله در سال 1992 از سمت خود کناره گیری کرد.
گروه های مخالف با کناره گیری نجیب الله، برهان الدین ربانی را به عنوان رئیس دولت جدید این کشور انتخاب کردند.
با آغاز دوران ربانی، این بار در مورد تقسیم قدرت در بین برخی گروه ها درگیری هایی آغاز شد.
درگیریهای داخلی، خلاء مدیریتی و بی ثباتی موجب تشکیل گروههای جدید مانند طالبان در این کشور شد. این گروه در سال 1994 در ولایت قندهار تشکیل شد و پس از تصرف کابل پایتخت افغانستان، «امارت اسلامی افغانستان» را تاسیس کرد.
پس از تسلط طالبان بر اداره این کشور، درگیری های داخلی تبدیل به جنگ های قومیتی شد. این گروه با حمایت القاعده 90 درصد از خاک کشور را تحت حاکمیت خود درآورد.
هزاران غیرنظامی در درگیری های جنگ طالبان با گروه های دیگر تا زمان آغاز اشغال افغانستان توسط آمریکا در 7 نوامبر 2001 جان باختند.
اشغال آمریکا نیز ثبات را به افغانستان بازنگرداند. شمار درگیری های طالبان با نیروهای افغانستان به طور چشمگیری در سال های اخیر افزایش یافته است.
نیویورک تایمز به نقل از یکی از مقامات بلند پایه افغانستان، گزارش داد که سال گذشته بیش از 10هزار نیروی امنیتی این کشور در درگیری های علیه طالبان جان باخته اند.
در این راستا شمار تلفات غیرنظامیان در این کشور نیز هر سال افزایش می یابد. بر اساس گزارش سازمان ملل متحد در حملات 9 ماهه نخست سال 2017 حدود 2 هزار و 640 غیرنظامی جان باخته و 5 هزار و 379 تن نیز مجروح شده اند.
