وضعیت صادرات نفت ایران در بیش از یک دهه اخیر

استانبول/ شاهین دمیر/ خبرگزاری آناتولی

صادرات نفت به عنوان مهمترین قلم درآمد ایران همواره نقش موثری در پویایی اقتصادی این کشور دارد که این موضوع به دلیل تحریم‌های آمریکا در بیش از 10 سال گذشته همچنان دچار نوسان بوده است.

- صادرات نفت ایران پیش از آغاز تحریم‌ها

قبل از اعمال تحریم‌های نفتی آمریکا علیه ایران در سال 2012 میزان صادرات نفت ایران در یک سال قبل از آن به طور متوسط روزانه به 2 میلیون 537 هزار و 250 بشکه می‌رسید. اما با اعلام تحریم‌ها در 31 مارس 2012 این میزان تا به 2 میلیون و 102 هزار بشکه در روز کاهش یافت.

این روند نزولی در سال 2013 و 2014 نیز ادامه داشت و صادرات ایران به ترتیب به 1 میلیون و 215 هزار و 410 بشکه و 1 میلیون و 109 هزار و 175 بشکه کاهش یافت.

- برجام؛ بهبودی کوتاه مدت صادرات نفت ایران

در 14 جولای 2015 ایران با کشور‌های 5+1 (آمریکا، فرانسه، انگلیس، چین، روسیه 5 عضو دائمی شورای امنیت ملل متحد به علاوه آلمان به همراه اتحادیه اروپا ) در مورد برنامه جامع اقدام مشترک که بیشتر به عنوان توافق هسته‌ای شناخته می‌شود به توافق رسید. این موضوع هم ظاهرا اثر مثبتی در صادرت نفت ایران داشته است.

در سال 2015 میزان صادرات نفت ایران در سطح یک میلیون و 81 هزار و 145 بشکه قرار گرفت اما این میزان به تدریج افزایش یافت و در سال 2016 به طور متوسط روزانه به 1 میلیون و 921 هزار و 730 بشکه صعود کرد.

- خروج ترامپ از برجام

در سال 2017 صادرات نفت ایران مجدد به بالای 2.1 میلیون بشکه رسید، اما با خروج آمریکا از برجام با امضای دونالد ترامپ، رئیس جمهور وقت این کشور و بازگشت تحریم‌ها در می 2018 افت محسوسی در صادرات نفت ایران رقم خورد.

صادرات نفت ایران در سال 2018 روزانه به 1 میلیون و 849 هزار و 612 بشکه رسید. این میزان در سال 2019 نزدیک به 3 برابر کاهش یافته و روزانه به 651 هزار و 131 بشکه رسید.

این روند در سال 2020 با تاثیر همه‌گیری کرونا به پایین ترین سطح خود رسید و در سطح 404 هزار و 489 بشکه در روز ایستاد.

در سال 2021 این میزان به 762 هزار و 779 بشکه در روز و در سال 2022 نیز به 900 هزار و 632 بشکه افزایش یافت که در این زمینه کاهش محدودیت‌های کرونایی و همچنین افزایش نیاز جهانی به انرژی نقش مهمی دارد.

- بازگشت صادرات نفت خام ایران به سطح 2.2 میلیون بشکه در 2023

به گزارش رسانه‌های ایران و بین‌المللی تولیدات نفت ایران در نیمه سال 2023 به 3.2 میلیون بشکه رسیده است. از سوی دیگر، صادرات این سوخت در 20 روز نخست ماه اوت جاری هم در سطح 2.2 میلیون بشکه در روز رسیده که بر اساس اعلام برخی از مقامات ایرانی، تهران قصد دارد هم میزان تولید روزانه و هم صادرات خود را افزایش دهد.

- مقاصد اصلی صادرات نفت ایران

در دوره قبل از بازگشت تحریم‌ها ترکیه، ژاپن، کره جنوبی، چین و برخی کشورهای آمریکایی از مشتریان اصلی نفت ایران بودند، که با بازگشت تحریم‌های آمریکا این وضعیت تغییر پیدا کرد.

بر اساس اعلام تحلیلگران جی پی مورگن از زمان خروج آمریکا از برجام، ایران صرفا به چین، سوریه و ونزوئلا نفت صادر کرده است. در این زمینه، چین به عنوان بزرگترین مشتری نفت ایران چیزی در حدود 85 الی 95 درصد از نفت صادراتی این کشور را خریداری می‌کند.

ایران در ماه اوت جاری، تاکنون 1.5 میلیون بشکه در روز نفت خام به چین صادر کرده که این میزان بالاترین حد پس از سال 2013 است.

سوریه و ونزوئلا هم با حجم روزانه 50 الی 70 هزار بشکه‌ای، دیگر مشتریان نفت ایران هستند.