02 فوریه 2021•بهروزرسانی: 03 فوریه 2021
استانبول/ خبرگزاری آناتولی
بسیاری از شهرها و مناطق مختلف ایران طی یکی دو ماه اخیر با کمبود برق ناشی از کمبود گاز که یکی از انرژیهای کمخطر به شمار میرود در نیروگاهها از سویی و آلودگی شدید هوا به علت تزریق ناگزیر مازوت به آنها از سوی دیگر مواجه بوده است.
ایران دومین کشور دارای بیشترین ذخایر گاز در جهان است. با این وجود، مهدی اسماعیلی، سخنگوی شرکت ملی پالایش و پخش فرآوردههای نفتی ایران ماه گذشته اظهار داشت: ''به دلیل نبود امکان تامین گاز کافی برای نیروگاهها، از گازوئیل و مازوت بهعنوان سوخت استفاده میشود.''
مخیرکردن ملت میلیونها نفر از شهروندان مناطق مختلف ایران، بهویژه ساکنان کلانشهرهایی مانند تهران و غیره بین کمبود برق یا استنشاق دود برخاسته از سوخت مازوت در نیروگاهها با اعتراض گسترده فعالان محیط زیست، اقتصاددانان، کارشناسان انرژی و رسانههای این کشور مواجه شده است.
برای نمونه، زینب رحیمی، کارشناس و روزنامهنگار حوزه محیط زیست طی مقالهای با عنوان «بنویسید مازوت، بخوانید ناکارآمدی!» در مجله «ایران فردا» نوشته است: ''دی ماه امسال (1399) آلودهترین ماه در 10 سال گذشته بود. تهرانیها، 24 روز از این 30 روز را در هوای ناسالم و آلوده گذراندند. در شهرهایی مثل اصفهان، اراک و کرج هم هوا از منظر کثیف بودن دست کمی از تهران نداشت.''
در پاسخ به این اعتراضات، فریدون عباسی، استاد فیزیک دانشگاه «امام حسین» وابسته به سپاه پاسداران، عضو شورای مرکزی انجمن هستهای ایران و رئیس کمیسیون انرژی مجلس این کشور در پاسخ به این انتقادات گفته است: ''آیا روشنفکران و هنرمندانی که با استفاده از سوختن مازوت مخالف هستند، حاضرند قطع برق 25 درصد از مناطق کشور را بپذیرند؟''
در همین راستا، دکتر ناصر کرمی، اقلیمشناس و استاد دانشگاه «برگن» نروژ در گفتوگو با خبرگزاری آناتولی اظهار داشت: ''مازوت، یک سوخت کمکیفت و راندمان احتراق آن خیلی پایین است؛ یعنی وقتی مازوت را میسوزانید، مقدار کمی از آن به انرژی تبدیل و حجم زیادی نیز بهصورت ماده خام یا همان آلایندههای هوا در محیط زیست رها میشود. اگر سوخت، باکیفیتتر و کاملتر باشد، مقدار بیشتری از آن میسوزد و مقدار کمتری در هوا رها میشود.''
وی افزود: ''ما در هفتههای گذشته از نظر اقلیمی نیز با پایداری هوا روبه رو بودیم. در نتیجه آلایندههای محیط زیست، عروج نمییافتند و در سطح زمین متراکم میشدند. بنابراین، ترکیبی از یک مولفه طبیعی یعنی ورژن اقلیمی و فرونشینی هوا بهعلاوه خروج مقداری زیادی آلاینده خطرناک و سمی باعث شد که ما با وضعیت آلودگی شدید هوا روبه رو شویم.''
این فعالان محیط زیست همچنین گفت: ''نکته دیگر اینکه اگر آلودگی هوا کمتر شود، آیا به معنی این است که از مازوت کمتر استفاده میشود؟ شاید مقامات ایران ادعا کنند که مازوت نمیسوزانیم، ولی ما نمیتوانیم به این حرف اعتماد کنیم، چون کاهش آلودگی هوا میتواند ناشی از کاهش اثر این ورژن باشد. اگر سطح زمین کاملا گرم شود، عمده آلودگی به ارتفاعات بالاتر میرود. اگر این ورژن (پایداری هوا) تشدید شود دوباره آلودگی هوا شدید خواهد شد.''
دکتر کرمی در ادامه خاطرنشان کرد: ''استفاده از مازوت، فقط یکی از اسباب آلودگی هوا در ایران است. در سالهای قبل که مازوت استفاده نمیشده، نیز هوا به شدت آلوده بوده است. یکی از مهمترین عوامل آلایندگی هوا، اجبار شهروندان به استفاده از خودروهای غیراستاندارد است. هر بار که این ورژن رخ دهد، باز هم آلودگی شدید هوا رخ خواهد داد. این مولفههایی که هر ازچند گاهی بنزین با کیفیت پایین توزیع یا مازوت در نیروگاه سوزانده میشود، این وضعیت را باز بیشتر تشدید میکند.''
او درباره اینکه چه مقدار مازوت در نیروگاههای ایران استفاده می شود، نیز اظهار داشت: ''برخلاف تکذیب رسمی شرکت پالایش و پخش وزارت نفت، حجم زیادی از مازوت در نیروگاهها استفاده شده است. با اینکه مسئولین میدانستند که مازوت منجر به الودگی هوای شدید شهرها میشود، اما حتی در در نیروگاههای نزدیک شهرهایی مانند تهران که خیلی آسیبپذیر بودند و وضعیت خطیری داشتند هم استفاده شده است.''
در همین راستا، دو دلیل برای استفاده از مازوت در ایران مطرح شده است؛ انباشت این سوخت در انبارها به علت تحریم و عدم صادرات و استفاده از آن در نیروگاهها منظور تامین برق «مزارع تولید رمزارزها».
ناصر کرمی در این زمینه نیز گفت: ''ایران همواره مازوت را صادر میکرده است، اما حال به دلیل تحریم نمیتواند این کار را انجام دهد و این سوخت در انبارها مانده است. مازوت، ارزانترین نوع سوختی است که در اختیار وزارت نفت بوده است و با هزینه خیلی کمتری به نیروگاهها داده میشود. طبیعی است که در حالت تحریم و وضعیت منابع مالی یک سوخت بسیار ارزانتر و کمکیفیت را استفاده کند.''
عیسی کلانتری، رئیس سازمان حفاظت محیط زیست ایران هم با تاکید بر اینکه مردم باید بین نبود برق یا آلودگی هوای ناشی از سوخت مازوت یکی را انتخاب کنند، گفته است: 'برای نسوزاندن مازوت، مردم باید گاز کمتری مصرف کنند'، اما وبسایت تخصصی «اقتصاد آنلاین»، نوشته است: ''این روزها استخراج بیتکوین یکی از متهمین ردیف اول قطعی برق در کشور شناخته میشود''
. بنا به اعلام مرکز تحقیقاتی «BitOoda»، که در زمینه ماینینگ ارز دیجیتال و بیتکوین فعالیت میکند، ایران با سهم 8 درصدی، سومین کشور جهان در استخراج بیتکوین است.
به نظر میرسد ایران علاوه بر استفاده غیراستاندارد از سوخت، در آینده با کمبود انرژی، بهویژه گاز نیز مواجه خواهد شد. در این زمینه سجاد بهزادی طی مقالهای با عنوان «وضعیت باخت- باخت در تولید گاز ایران» در روزنامه «جهان اقتصاد» نوشته است: ''حجم گاز نه تنها در عرصه بینالمللی به ما قدرت نداد، بلکه در آینده نزدیک در عرصه داخلی نیز با چالشی جدی مواجه خواهیم بود. آیندگان که امروز ما سهم انرژی آنها را نیز مصرف میکنیم ما را نخواهند بخشید؛ وقتی بدانند کشور بیشترین ذخایر و بزرگترین تولیدکننده گاز جهان داشته است، اما نه تنها در بازار جهانی گاز نقشی ندارد، بلکه واردکننده گاز شده و حتی در تولید برق نیز درمانده شده است.''
