توپ برجام در زمین ایران؛ آیا ایران ابتکار اتحادیه اروپا را می‌پذیرد؟

استانبول/ عبدالسلام سلیمی/ خبرگزاری آناتولی

ماراتن مذاکرات احیای برجام که از 15 ماه پیش در وین، پایتخت اتریش آغاز و نهمین دور آن پس از پنج ماه توقف چند روز پیش در این شهر از سرگرفته شد، با استقبال طرف‌های قدرتمند این توافق به‌ویژه روسیه و ایالات متحده آمریکا و همچنین تروئیکای اروپایی با ابتکار و متن پیشنهادی اتحادیه اروپا، وارد مرحله‌ سرنوشت‌ساز به‌خصوص از جانب ایران شده است.

جوزپ بورل، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا دیروز گفت: "آنچه قابل مذاکره‌ است، مورد مذاکره قرار گرفته و اکنون یک متن نهایی به دست آمده است. با وجود این، پشت هر مسئله فنی و هر پاراگراف یک تصمیم سیاسی قرار دارد که باید در پایتخت‌ها گرفته شود. اگر پاسخ‌ها مثبت باشد، می‌توانیم این توافق را امضا کنیم."

میخائیل اولیانوف، نماینده روسیه که در مقایسه با دیگر طرف‌های برجام به تهران نزدیکتر است نیز در مذاکرات وین، اظهار داشت: "تمام دلایل با احترام به تمامی طرف‌های توافق هسته‌ای از جمله در وهله اول ایران، برای احیای برجام وجود دارد و مثل همیشه دشواری‌هایی در جزئیات وجود دارد."

وزارت امور خارجه آمریکا هم طی بیانیه‌ای اعلام کرد: "متن اتحادیه اروپا تنها اساس ممکن برای احیای برجام است و ایالات متحده آمادگی دارد تا بر اساس آن سریعا به توافق برسد. ایران بارها اعلام کرده که آماده احیای توافق است و حال باید دید اظهاراتش با اقداماتش مطابقت دارد یا نه!"

- واکنش مبهم طرف ایرانی

بلافاصله پس از اعلام تصمیم تمام هیئت‌های شرکت‌کننده در مذاکرات احیای برجام مبنی بر ترک وین و بازگشت به کشورهای خود، اظهارات ضد و نقیض و مبهم از سوی مقامات سیاسی و دیپلماتیک جمهوری اسلامی ایران آغاز شد.

سید محمد مرندی، مشاور ارشد تیم مذاکره‌کننده ایران متن مذکور را ابتکار انریکه مورا، معاون جوزپ پورل و کم‌اهمیت دانست و بدون اشاره به موافقت دیگر طرف‌ها با این ابتکار گفت: "طرف‌های مذاکره باید تصمیم نهایی را درباره متن توافق بگیرند. هر چند نقش او از اهمیت بسیاری برخوردار است، اما طرف‌ها باید در باره متن نهایی آتی تصمیم بگیرند."

حساب «نور نیوز» متعلق به شورای عالی امنیت ملی ایران نیز نوشت: "اتحادیه اروپا در پایان این دور از ⁧‫مذاکرات وین‬⁩ با هماهنگی آمریکا تلاش کرد متن مورد توافق مورا-مالی را به‌عنوان «متن نهایی» جا بزند تا ⁧‫ایران‬⁩ را زیر فشار، مجبور به پذیرش آن کند. حال آنکه آنها فقط هماهنگ‌کننده‌اند نه طرف مذاکرات. لذا صلاحیت تعیین تکلیف در این خصوص را ندارند."

حسین امیرعبداللهیان، وزیر امور خارجه ایران نیز طی تماس تلفنی با بورل تصریح کرد: "دیدگاه‌ها و ملاحظات ما درباره ایده‌های مورا به وی‌ منتقل شده است. انتظار می‌رود همه طرف‌ها برای دستیابی به متن نهایی توافق از خود اراده و جدیت نشان دهند. توافق نهایی باید تامین‌کننده حقوق و منافع ملت ایران بوده و رفع پایدار موثر تحریم‌ها را تضمین کند."

- رویکرد متن جدید در قبال تحریم‌های ایران

آیا در متن پبشنهادی اتحادیه اروپا درخواست ایران مبنی بر تضمین رفع تحریم‌ها که امیرعبداللهیان نیز بار دیگر بر آن تاکید کرد، لحاظ شده است؟ دکتر علیرضا کوهکن، استاد روابط بین‌الملل در این زمینه به روزنامه «فرهیختگان» گفته است: "پیشنهاد آقای بورل نسبت به آن‌چیزی که اسفند، قبل از سال روی میز بود یک‌مقدار تعدیل شده است. در صحبت‌های آخری که در قطر هم شد، مقداری تعدیل شده بود اما مشکل اینجاست که پیشنهادهای ایران را که با هدف انتفاع اقتصادی ارائه شده است، نمی‌پذیرند."

به نظر می‌رسد یکی از مطالبات اصلی ایران، تعهد ایالات متحده مبنی بر ماندن در برجام باشد و اخبار غیررسمی نیز موید این موضوع است. کوهکن درباره این موضوع نیز اظهار داشته است: "در صحبت آخر بورل تضمین شکلی وجود دارد. اما اگر بخواهیم تضمین سیاسی را یک روال حقوقی و معتبر معنی کنیم، نه. صرفا صدور یک اعلامیه سیاسی مورد پذیرش قرار گرفته است."

- گمانه‌زنی درباره تصمیم ایران

واکنش سرد مقامات سیاسی و اظهارات کارشناسان ایرانی نشان می‌دهد که نمی‌توان نسبت به پذیرش متن مذکور توسط این کشور و احیای برجام حداقل در آینده نزدیک خوش بین بود.

دکتر محسن جلیلوند، پژوهشگر مرکز پژوهش‌های علمی و مطالعات استراتژیک خاورمیانه در مصاحبه با روزنامه «آرمان» گفته است: "طرفین در مذاکرات اخير پيشنهادهای خود را کنار گذاشته‌ و در مورد پيشنهاد آقای بورل با هم مذاکره می‌کنند. اين يک تغيير در روند مذاکرات به‌شمار می‌رود، ولی به صورتی نيست که بتوان نسبت به آينده مذاکرات خوش‌بين بود. به نظر می‌رسد در روند مذاکرات در نهايت طرفين به نقطه‌ای می‌رسند که خواسته‌های يکديگر را نمی‌پذيرند و در نتيجه توافق حاصل نخواهد شد."