سیاست خارجه ترکیه در دوره جدید؛ امکانات و چالش‌ها

استانبول/ شاهین دمیر/ خبرگزاری آناتولی

پنل بررسی سیاست خارجه ترکیه در دوره نظام ریاست جمهوری با عنوان «سیاست خارجه ترکیه در دوره جدید؛ امکانات و چالش‌ها» با همت بنیاد پژوهش‌‌های مسائل سیاسی، اقتصادی، اجتماعی «ستا»، کانون پژوهش و شبکه تلویزیونی الجزیره با حضور استایدی از ترکیه و جهان عرب و همچنین دانشجویان در سالن کنفرانس ستا در استانبول برپا شد.

پرفسور کمال اینات، رئیس پژوهشگاه خاورمیانه و استاد دانشگاه ساکاریای ترکیه در ارتباط با موضعی که آنکارا در سال های اخیر در پیش گرفته است، گفت: ترکیه در سیاست خارجه خود در یک محور مستقل حرکت می کند. در دوران اخیر نیز این رویکرد نسبت به گذشته سیر صعودی داشته و کشور در راستای منافع خود اقدام می کند.

پروفسور اینات معتقد است که دلیل اصلی تنش اخیر ترکیه با آمریکا و اتحادیه اروپا، تمایل آنکارا به حرکت در استقامت منافع خود بوده و این مشکل تا زمانی که کشورهای مذکور با یک رویکرد محترمانه نسبت به منافع و حاکمیت ترکیه اتخاذ نکنند، ادامه خواهد داشت.

وی در ارتباط با نزدیکی ترکیه با روسیه بیان کرد: ترکیه در تلاش تنوع سازی روابط خارجه خود است و از این لحاظ روسیه گزینه مناسبی است. قطع روابط ترکیه با جهان غرب عقلانی نیست. شاید روابط ترکیه با روسیه بسیار نزدیک دیده شود، اما اتحادیه اروپا و آمریکا بزرگترین شریک اقتصادی ترکیه هستند.

این کارشناس سیاسی و روابط بین الملل با تاکید بر این موضوع که ترکیه با هر کشوری که خواستار برقراری روابط در چارچوب احترام متقابل به حاکمیت باشد، رابطه برقرار خواهد کرد، گفت: ترکیه، روسیه و ایران علی رغم این که در جناح های مخالف در سوریه قرار دارند، توانستند دور یک میز نشسته و راهکارهایی برای مسئله سوریه تولید کنند.

دانشیار طلحه کوسه، کارشناس علوم سیاسی و عضو هیئت علمی دانشگاه ابن خلدون ترکیه و پژوهشگر ستا با اشاره به نواساناتی که در گذشته در روابط ترکیه و آمریکا وجود داشته است، گفت: برای نخستین بار تفاوت های ساختاری در روابط دو کشور به وجود آمده است. پیشتر نیز در سال 2003 به دلیل عدم صدور مجوز به عبور نظامیان آمریکایی از مرزهای ترکیه به عراق در آنکارا روابط دو کشور دچار نواسانات شده بود و این تنش تا چند سال ادامه پیدا کرد.

کوسه ادامه داد: هرچند این فضا در اوایل بهار عربی بهبود یافته بود، اما با آغاز دوران دوم ریاست جمهوری باراک اوباما در آمریکا و همچنین برخی تحولات داخلی ترکیه، همچنین سیاست‌های دو کشور در شمال سوریه و جریان کودتای نافرجام 15 جولای روابط را به یک جهت منفی سوق داد.

وی در ارتباط با فصل جدید روابط آنکارا و مسکو نیز گفت: حفظ روابط با ترکیه برای روسیه از نفوذ در منطقه دریایی سیاه مهم است. همچنین این کشور از لحاظ ذخایر انرژی نیز برای ترکیه اهمیت دارد. بی عنایتی متحدان کلاسیک (اتحادیه و آمریکا) ترکیه نسبت به موضع آنکارا نیز موجب نزدیکی دو کشور شده است.

این کارشناس علوم سیاسی همچنین در مورد روابط ترکیه و ایران بیان کرد: آنکارا به روابط با تهران بسیار اهمیت می دهد. البته زاویه دید دو کشور نسبت به کشورهای همسایه متفاوت است. هرچند که ترکیه و ایران از لحاظ استراتژیکی در جایگاه‌های متفاوت قرار دارند، روابط اقتصادی و همکاری آنها به طور متقابل و در کشورهای عراق و سوریه ادامه خواهد داشت.

این پژهشگر ستا عنوان کرد: ترکیه و ایران در کنار این تفاوت ها در تلاش تقویت همکاری بر سر موضوعات منطقه ای هستند. در دوره جدید ایران شاید نتواند فضای مناسبی برای خود پیدا کند، اما روابط اقتصادی به طور تصاعدی ادامه خواهد داشت.

پروفسور سمیر صالحه، کارشناس علوم سیاسی عرب تبار ترکیه نیز با اشاره به سخنرانی اخیر رجب طیب اردوغان و دونالد ترامپ روسای جمهوی ترکیه و آمریکا در هفتاد و سومین نشست مجمع عمومی سازمان ملل متحد گفت: این سخنرانی نشان داد که هر دو کشور چه نوع خط مشی برای خود اتخاذ کرده اند. مشکلات بین دو کشور با توجه به اختلافات استراتژیکی بین دو کشور افزایش خواهد یافت.

وی در ارتباط با وضعیت روابط ترکیه با مسکو و تهران اظهار داشت: آنکارا به تهران و مسکو بیشتر نزدیکی نشان می دهد. اما نمی دانیم که در آینده این به چه سمتی متحول خواهد شد.

صالحه همچنین در ارتباط با آینده مناسبات بین ترکیه و اسرائیل گفت: این دو کشور در داخل یک تنش متقابل هستند. مشکل سیاسی بین دو کشور در دوره کوتاه و متوسط حلی شدنی نیست. موقعیت قدس و فلسطین موضوعاتی تعیین کننده در سیاست ترکیه در قبال اسرائیل هستند.