28 آوریل 2023•بهروزرسانی: 29 آوریل 2023
استانبول/ خبرگزاری آناتولی
دکتر حالوک گدیکاوغلو، عضو هیئت علمی دانشگاه صنایع غذایی و علوم کشاورزی قونیه و عضو هیئت علمی پاره وقت دانشگاه میزوری آمریکا در مقاله اختصاصی برای آناتولی به ارزیابی اهمیت قرارداد کریدور غلات و مشکلات آتی این توافق در 3 سوال پرداخت.
وی در پاسخ به این سوال که آیا توافق کریدور غلات در خطر است؟ گفت: «قرارداد کریدور غلات دریای سیاه که در 22 جولای 2022 با مدت اعتبار 120 روز امضا شد، 19 نوامبر همان سال به مدت 120 روز تمدید شد. 19 مارس 2023 نیز گزارش شد که مدت اعتبار قرارداد بار دیگر تمدید شده است. اظهارات مقامات ذیربط حاکی از آن بود که موضوع تمدید این توافق روشن نیست. مقامات اوکراینی اعلام کردند که این توافق برای 120 روز تمدید شده است اما مقامات روسیه از تمدید 60 روزه آن خبر دادند. مقامات ترکیه و سازمان ملل متحد در این مورد اظهار نظری نکردند. از این رو، به نظر میرسد تداوم قرارداد کریدور غلات دریای سیاه با خطر مواجه است.
مقامات روسی اعلام کردند که تمدید 60 روز به جای 120 روز باید به عنوان نشانهای از عدم رضایت کامل مسکو از این روند تلقی شود. واسیلی نبنزیا، نماینده دائم روسیه در سازمان ملل ماه مارس بیانیهای مبنی بر تحریمهای اتحادیه اروپا، آمریکا و بریتانیا علیه روسیه در راستای دریای سیاه با این محور که باید تمام معاملاتی که بر بخش کشاورزی تاثیر میگذارد از تحریم معاف شده و برای آن 60 روز فرصت دارند، منتشر کرد. بر اساس اظهارات مقامات روسی، اگرچه صادرات غلات و محصولات کود روسیه در چارچوب توافق مجاز است، اما در نتیجه تحریمهای اعمال شده توسط کشورهای غربی، مشکلاتی در یافتن کشتیهای لازم برای این کشور وجود دارد. روسیه برای صادرات این محصولات و در معاملات بانکی با مشکلات جدی مواجه است. رفع این مشکلات از سوی روسیه برای تداوم توافق از اهمیت بالایی برخوردار است.»
دکتر گدیکاوغلو در جواب این سوال که اهمیت توافق چیست؟ اظهار داشت:
«اوکراین و روسیه دو کشور بسیار مهم تولید کننده و صادرکننده غلات در بازارهای بینالمللی هستند. روسیه در رتبه اول و اوکراین در رتبه پنجم جهانی صادرات گندم بر اساس کشورها طی سالهای 2017-2021 قرار داشتند. این دو کشور در مجموع 30 درصد از کل صادرات گندم جهان را تامین کرده و جایگاه مهمی در تولید و صادرات سایر محصولات کشاورزی مانند ذرت، جو و تخمه آفتابگردان دارند. علاوه بر این، روسیه از نظر تولید و صادرات کود، کشور بسیار مهمی برای بازارهای بینالمللی به شمار میرود.
با شروع جنگ اوکراین و روسیه، قیمت غلات در بازارهای بینالمللی با افزایش بیسابقهای مواجه شد. این امر خطراتی را از نظر ایمنی مواد غذایی در سراسر جهان به ویژه در کشورهایی که برای واردات غلات به این 2 کشور وابسته هستند، ایجاد کرده است. به عنوان مثال، سودان تمام گندم خود را از طریق واردات تامین میکند، در حالی که مصر 80 درصد گندم خود را از روسیه و اوکراین وارد میکند. به همین دلیل، پیشبینی میشود که امنیت غذایی کشورهای کم درآمد آفریقایی تحت تاثیر جنگ اوکراین و روسیه قرار گیرد. توافقنامه کریدور غلات دریای سیاه از نظر امنیت غذایی جهان به ویژه برای کشورهای کم درآمد از اهمیت بالایی برخوردار است.
با اجرایی شدن توافق نامه کریدور غلات دریای سیاه، تقریبا 28.9 میلیون تن غلات به بازارهای بینالمللی تزریق شد. اما کشورهای کم درآمد از این محموله بهره کافی نبردهاند. تنها 11 درصد از محمولههای غلات به کشورهای آفریقایی صادر شده است. کشورهای اتحادیه اروپا بیشترین سود را از این محمولهها بردند. به عنوان مثال، محمولههای گندم به کشورهای آفریقایی پس از توافق تا 20 درصد از صادرات گندم قبل از جنگ را تشکیل میداد. با این حال صادرات گندم به کشورهای اتحادیه اروپا با این توافق 14 برابر شد. یکی از عوامل مهم در عدم بهرهمندی کشورهای کم درآمد از محمولههای غلات همانطور که انتظار میرود، کاهش ارزش پول آنها در برابر دلار آمریکا است.»
عضو هیئت علمی دانشگاه صنایع غذایی و علوم کشاورزی قونیه در پاسخ به این سوال که اگر قرارداد تمدید نشود چه اتفاقی میافتد؟ تاکید کرد: «عدم تمدید قرارداد کریدور غلات دریای سیاه در کوتاه مدت و بلندمدت تهدیدی برای امنیت غذایی جهان خواهد بود. در مقایسه با شرایط قبل از جنگ، مشاهده میشود که سهم کشورهای اتحادیه اروپا در بین کشورهای صادرکننده اوکراین افزایش یافته است. عدم تمدید توافق، هم بر کشورهای آفریقایی که آنطور که باید و شاید از این توافق منتفع نشدهاند و با کمبود مواد غذایی مواجه هستند، و هم کشورهای پردرآمد اتحادیه اروپا و سایر کشورهایی که واردات غلات آنها از اوکراین پس از توافق افزایش یافته است، تاثیر خواهد گذاشت.
عدم تمدید قرارداد کریدور غلات دریای سیاه نه تنها مانع رسیدن محصولات به بازارهای بینالمللی میشود، بلکه مستقیما بر تولیدات کشاورزان اوکراین تاثیر میگذارد. کشاورزان اوکراینی که به دلیل فروخته نشدن محصولاتشان با مشکلات مالی مواجه هستند؛ ممکن است در صورت عدم تمدید قرارداد، از کشت جدید دست بکشند یا منابع مالی کافی برای شروع کاشت نداشته باشند. در واقع ممکن است تولیدات کشاورزی را به کلی رها کرده و مهاجرت کنند زیرا نمیتوانند از تولیدات کشاورزی درآمدزایی کنند. این وضعیت ممکن است امنیت غذایی جهان را در کوتاه مدت و بلندمدت در معرض خطر جدی قرار دهد. ابهام در بازارهای بینالمللی به دلیل جنگ اوکراین و روسیه نیز باعث افزایش سوداگرانه قیمتها میشود. حتی با وجود تامین مواد غذایی، این امر میتواند باعث جلوگیری از افزایش قیمت و عدم دسترسی مصرف کنندگان به غذای کافی شود.»
*این مقاله، تنها بیانگر نظر نویسنده است و الزاما بازتاب رویکرد خبرگزاری آناتولی نیست.
