03 فوریه 2025•بهروزرسانی: 04 فوریه 2025
ابوجا/ آدم ابو بشال/ خبرگزاری آنادولو
دریاچه چاد که از مهمترین و بزرگترین منابع آبی آفریقا به شمار میرود، به دلیل تغییرات آب و هوایی، گرمایش جهانی، خطای مدیریت منابع آبی و افزایش مصرف، روز به روز در حال خشک شدن است.
در حوضه دریاچه چاد که شمال شرقی نیجریه، شمال کامرون، نیجر و بخشهایی از چاد را در بر میگیرد، 30 میلیون نفر زندگی میکنند. این دریاچه که زمانی مساحتی معادل 25 هزار کیلومتر مربع داشت، اکنون 90 درصد کاهش یافته که این مساله، جمعیت فوق را با تهدید بزرگی روبرو کرده است.
این در حالی است که به موازات این مساله، ساکنان محدوده اطراف دریاچه نه تنها قربانی تغییرات اقلیمی هستند، بلکه با تهدید گروههای تروریستی در اطراف دریاچه نیز مواجه هستند که بحران انسانی موجود در منطقه را عمیقتر میکند.
حوضه دریاچه چاد که از سوی سازمان غذا و کشاورزی ملل متحد (فائو) به عنوان یکی از «مهمترین میراثهای کشاورزی جهان» شناخته شده، بیش از 15 میلیون نفر را تحت تاثیر درگیریها قرار داده است.
به گفته کارشناسان، یکی از بزرگترین عوامل خشک شدن این دریاچه، تغییرات اقلیمی است.
کاهش میزان بارندگی ناشی از گرمایش جهانی، ظرفیت آب رودخانههای تغذیهکننده دریاچه را کاهش داد، در حالی که افزایش جمعیت و فعالیتهای آبیاری کشاورزی، به طور چشمگیری سطح آب دریاچه را کاهش داد.
بر اساس دادههای کمیسیون حوضه دریاچه چاد (LCBC)، این دریاچه که در دهه 1960 مساحتی حدود 25 هزار کیلومتر مربع را پوشش میداد، اکنون به تنها 2 هزار کیلومتر مربع کاهش یافته که زندگی را برای میلیونها نفر در منطقه دشوارتر کرده است.
از دلایل اصلی هدررفت آب در دریاچه میتوان به تغییرات اقلیمی، کاهش بارندگی، مصرف بیرویه آب و افزایش جمعیت در منطقه اشاره کرد.
کارشناسان هشدار میدهند که در صورت ادامه این روند، دریاچه ممکن است بهطور کامل خشک شود.
- دریاچه چاد زمانی منبع درآمد بود
دریاچه چاد که در قلب آفریقای مرکزی واقع شده، به عنوان منبع حیات برای کشورهای چاد، کامرون، نیجریه و نیجر شناخته میشود و مرکز اصلی فعالیتهای ماهیگیری، کشاورزی و دامپروری در منطقه بود.
افزایش دما باعث تبخیر آب دریاچه شده و زیان اقتصادی قابل توجهی به همراه دارد. این شرایط گاهی منجر به درگیریهای قومی برای مردم حوضه میشود که 80 درصد معیشت خود را از طریق کشاورزی، دامداری و ماهیگیری تأمین میکنند.
کشاورزان ساکن در این منطقه با مشکل تامین آب برای حیوانات خود مواجه هستند، در حالی که ماهیگیران نیز میگویند دیگر قادر به صید مانند گذشته نیستند. خشک شدن دریاچه چاد علاوه بر این که بحران امنیت غذایی ایجاد کرده، باعث جابجایی جمعیت نیز شده است.
- مشکلات مربوط به مهاجرت و امنیت در حال تشدید است
خشک شدن دریاچه چاد نه تنها به یک فاجعه زیستمحیطی تبدیل شده، بلکه تهدیدی جدی برای امنیت منطقه نیز به شمار میرود.
در منطقهای که کاهش منابع آب باعث تسریع مهاجرت میشود، افرادی که قادر به ادامه کشاورزی و دامپروری نیستند، ناچار به مهاجرت به شهرهای بزرگ یا کشورهای همسایه میشوند.
بهویژه گروههای تروریستی مانند بوکوحرام با سوءاستفاده از ناآرامیهای اجتماعی ناشی از کاهش منابع آب و اراضی کشاورزی، بیثباتی در منطقه را تشدید میکنند. بوکوحرام از سال 2009 تاکنون باعث کشته شدن بیش از 15 هزار نفر در حملاتش شده است و گاه از رسیدن کمکهای بشردوستانه به منطقهای که مسیرهای اصلی ترانزیتی را در دست دارد، جلوگیری میکند.
کشورهایی مانند چاد، نیجریه و کامرون ناچار به اتخاذ تدابیر بیشتر برای تضمین ایمنی منطقه اطراف دریاچه هستند.
- جستجوی راه حلهای بین المللی
سازمانهای منطقهای و بینالمللی در حال اجرای پروژههای مختلف برای نجات دریاچه چاد هستند. نهادهایی مانند اتحادیه آفریقا، سازمان ملل متحد و بانک جهانی در حال بررسی پروژههایی همچون تغییر مسیر رودخانههای تغذیهکننده دریاچه یا انتقال آب مجدد به دریاچه هستند.
یکی از پروژههای برجسته، پروژه ترانسآکوا است که شامل انتقال آب از رودخانه کنگو به دریاچه چاد میشود. با این حال، هزینههای بالا و عدم قطعیتهای سیاسی در منطقه، اجرای این پروژه را با چالشهایی روبهرو کرده است.
سازمانهای زیستمحیطی و دانشمندان خواستار همکاری جهانی برای بهبود مدیریت منابع آب محلی، ترویج تکنیکهای کشاورزی پایدار و مقابله با تغییرات اقلیمی هستند.
به گفته کارشناسان، اگر اقدامات درست انجام شود، نجات دریاچه چاد هنوز ممکن است، اما این امر نیازمند همکاری مشترک کشورهای منطقه و حمایت بینالمللی است. در غیر این صورت، این فاجعه زیستمحیطی که به طور مستقیم زندگی 30 میلیون نفر را تحت تأثیر قرار میدهد، ممکن است به فاجعهای غیرقابل برگشت تبدیل شود.
