03 فوریه 2025•بهروزرسانی: 04 فوریه 2025
تاشکند/ خبرگزاری آنادولو
دریاچه آرال بین ازبکستان و قزاقستان که بهعنوان چهارمین دریاچه بزرگ جهان شناخته میشود، از دهه 1960 شروع به خشک شدن کرد. با آغاز این روند کشورهای آسیای مرکزی نیز با یک فاجعه زیستمحیطی بزرگ مواجه شدند.
اتحاد جماهیر شوروی سابق بین سالهای 1960 تا 1990 از آسیای مرکزی بهعنوان انبار پنبه استفاده میکرد و با هدف رشد میزان تولید، وسعت اراضی کشاورزی آبی را از 4.5 میلیون هکتار به 7 میلیون هکتار افزایش داد. در نتیجه این اقدام، تقاضا برای آب در منطقه افزایش و آب رودخانههای سیحون و جیحون که دریاچه آرال را تغذیه میکردند، به میزان قابل توجهی کاهش یافت.
در آغاز دهه 2020، سطح دریاچه آرال حدود 9 برابر، سطح آب 3 برابر و حجم آب نیز 15 برابر کاهش یافت. این دریاچه از سواحل خود تا 170 کیلومتر عقبنشینی کرده و زمینی بیش از 4 میلیون هکتار با نام «صحرای آرالکوم» به وجود آمد که بهعنوان «جوانترین بیابان جهان» توصیف میشود.
هر سال حدود 100 میلیون تن گرد و غبار نمکی در طوفانهای شن در تمام نقاط آسیای مرکزی پخش میشود و فاجعه زیستمحیطی بزرگی را برای این منطقه ایجاد میکند.
کارشناسان میگویند که این گرد و غبار حتی در مرتفعترین یخچالهای طبیعی در آسیای مرکزی نیز مشاهده میشود و با پرواز از کف خشک شده دریاچه آرال در طوفانهای شن، آب شدن یخچالهای طبیعی را تسریع میکند.
فرسایش خاک و آلودگی هوا که در پی خشک شدن دریاچه آرال پدیدار شد، بر سلامت انسان، شرایط زندگی و محیط زیست تاثیر منفی داشته و به فاجعه زیستمحیطی، شیوع بیماریهای مختلف و افزایش مرگومیر نوزادان در این منطقه که حدود 3 میلیون نفر در آنجا زندگی میکنند، منجر شد.
در دهه 1960، زمینهای کشاورزی در شهر ماهیگیری مویناق در سواحل دریاچه آرال عمدتا شور شده و سواحل دریاچه تا بیش از 100 کیلومتر عقبنشینی کرد. فعالیتهای کشاورزی و ماهیگیری در این شهر آسیب دیده و برخی از مردم برای دستیابی به شرایط زندگی بهتر به سایر مناطق مهاجرت کردند.
همچنین در اواسط قرن بیستم، بخش قابل توجهی از بیش از 300 گونه گیاهی در این منطقه در خطر انقراض قرار گرفتند. حدود نیمی از 319 گونه پرنده و 70 گونه جانوری بهدلیل فاجعه زیستمحیطی ناپدید شده یا مهاجرت کردند.
دریاچه آرال در سال 1960 زیستگاه 34 گونه ماهی بوده و سالانه بهطور میانگین 60 هزار تن ماهی صید میشد. با افزایش 10 برابری شوری آب، حدود همه ماهیها ناپدید شدند.
دولت ازبکستان در سالهای اخیر تلاش میکند بخش خشک شده دریاچه آرال را جنگل کاری کند تا پیامدهای زیستمحیطی در منطقه را کاهش دهد. مقامات تاشکند قصد دارند هر سال در مساحتی با هزاران هکتار درخت بکارند و تا 10 سال آینده وضعیت زیستمحیطی در منطقه را بهطور قابل توجهی بهبود بخشند.
