مصاحبه آناتولی با کارگردان فیلم «حوا، مریم، عایشه»

استانبول/ شاهین دمیر/ خبرگزاری آناتولی

صحرا کریمی، کارگردان سرشناس سینمای افغانستان و نخستین رئیس زن نهاد «افغان فیلم»، در گفت‌وگوی ویژه با خبرنگار آناتولی ضمن تمجید از کمک‌های ترکیه در 18 سال اخیر در راستای بازسازی کشورش گفت: ایران، ترکیه و افغانستان در زمینه سینما حرف زیادی برای گفتن دارند.

کارگردان فیلم «حوا، مریم، عایشه» که برای نخستین بار از طریق این جشنواره در ترکیه بر روی پرده رفت، در زمینه همکاری دو کشور در زمینه سینما گفت: احساس می‌کنم باید تبادل سینمایی و سریالی بین دو کشور صورت بگیرد. در بخش سینما می توانیم در مورد ساخت اثر مشترک همکاری کنیم. پس از حضورم در این کشور بسیاری از عوامل سینمایی با من آشنا شدند و فکر می کنم که فیلم حوا، مریم، عایشه از شبکه های تلویزیونی یا سینمای ترکیه پخش شود. این موضوع در ایران اتفاق افتاد. برای من این امر بسیار اهمیت داشت که فیلمم در این کشور نیز اکران شود و دوست دارم این اتفاق در ترکیه هم بیفتد.

کریمی، جهت حضور در هیئت داوری نهمین جشنواره بین المللی فیلم «جنایات و مکافات» در استانبول حضور داشت ادامه داد: از اوایل دهه 90 میلادی جمعیت زیادی از افغانستان به ترکیه مهاجرت کردند. ما یک رابطه تاریخی با ترکیه داریم. افغانستان نیز دارای جمعیت ترک زبان است. ترکیه دارای سینمای بسیار مهمی در جهان استو از لحاظ اقتصادی در وضعیت بهتری قرار دارد. در زمینه فیلم های هنری همه نوری بیلگه جیلان کارگردان تُرک را می‌شناسند. ایران، ترکیه و افغانستان در زمینه سینما حرف زیادی برای گفتن دارند. در بخش سینمای هنری و اندیشه‌گرا نیز ترکیه دارای جایگاه خوبی در جهان است. ترکیه یک کشور تاریخی است که نمی‌توانیم از وجود آن چشم پوشی کنیم.

- زندگی در ایران در ورود من به سینما تاثیر داشت

کریمی در ارتباط با موضوع فیلم مذکور و همچنین مشکلات زنان افغان اظهار داشت: من در ایران بدنیا آمدم، اما این موضوع در نگاه سینمایی‌ام زیاد تاثیر نداشت. چون در دبیرستان نیز من در رشته ریاضی فیزیک تحصیل کردم و تصمیم داشتم که مهندس شوم. اما زندگی در ایران در ورود من به سینما تاثیر داشت. وقتی 14 سال داشتم برای نخستین بار در فیلم سینمایی «دختران خورشید» از خانم مریم شهریار به شکل مبتدی بازی کردم و یک سال بعد نیز در فیلم «خواب سفید» به کارگردانی حمید جبلی بازی کردم. این در واقع دلیل ورود من به سینما شد.

این کارگردان افغان ادامه داد: من اگر در این دو فیلم ایرانی بازی نمی‌کردم نمی‌توانستم بدانم که چطور می توان به یک کارگردان، نویسنده و فیلمنامه نویس تبدیل شد. ولی بعد از سفرم به اسلوواکی و ادامه تحصیل در آنجا، نگاه سینمای اروپای شرقی بر نوع و سبک فیلمسازی من تاثیر گذاشت.

کریمی با بیان این که تجربه‌های هر انسانی در هر مقطعی تاثیر خود را در تشکیل دیدگاه شخصی نشان می دهد، گفت: اگر خودم را تعریف کنم، خصوصیات یک زن ایرانی، افغان و اروپایی را دارم. اگر به ایران، افغانستان یا اروپای شرقی بروم به هیچ وجه احساس غریبی نخواهم کرد. دوره بسیار مهمی از زندگی‌ام را در ایران زندگی کردم. شما وقتی در جایی به دنیا می‌آیید و بلوغتان را در آنجا سپری می‌کنید، قطعا تاثیر آن کشور بیشتر دیده می شود. علاوه بر این موضوع من با وجود تسلط بر چند زبان همیشه در بیان احساساتم از زبان و ادبیات فارسی استفاده می کنم.

- به موضوع زنان علاقه دارم

کریمی در مورد موضوع فیلم «حوا، مریم، عایشه» که زندگی سه زن افغان از قشرهای مختلف جامعه را به تصویر می‌کشد اظهارداشت: این اولین فیلم بلند داستانی من است که در افغانستان به صورت مستقل ساخته شد. من علاقه‌مند به موضوع زنان هستم و دوست دارم که نگاهی فراتر از سیاست بر روی آن ها داشته باشم. همیشه وقتی از زنان افغانستان صحبت می شود، موضوعات کلیشه‌ای عنوان می شوند ولی من به دنیای درونی و حقوق آزادی یک زن افغان در مورد تصمیمات مرتبط با جسمش را پرداختم که "آیا چقدر آزادی دارند تا مادر شوند، مشکلات مادری در یک جامعه اسلامی مرد سالار چقدر می تواند جلوی پیشرفت آن ها را بگیرد" را کار می کنم. این فیلم نگاهی نو به مساله زنان افغانستان دارد.

- زنان ایران اوضاع بهتری نسبت زنان افغان دارند

وی که پس از زندگی در ایران و اسلوواکی از سال 2013 در افغانستان زندگی می کند، در مقایسه با جایگاه زن در جوامع ایران و افغانستان گفت: زنان این جغرافیا با مشکلات زیادی دست و پنجه نرم می کنند. زنان ایران اوضاع بهتری نسبت به زنان افغانستان دارند. بیش از 40 سال است که جنگ و درگیری در افغانستان ادامه دارد، زنان، کودکان و جوانان بیشترین آسیب را از ادامه این درگیری ها می بینند. آن ها نمی توانند درس بخوانند یا کار بکنند. در ایران یک کودک هفت ساله به مدرسه می رود و فرقی ندارد که او دختر یا پسر باشد. شاید فرزند خانواده ای در یک روستای دور افتاده از این حقش محروم باشد. ولی هنوز در افغانستان هنوز در مورد جنسیت فرزند قضاوت هایی می شود. به طور مثال زنان در ایران خیلی راحت تر می تواند طلاق بگیرد ولی این موضوع در افغانستان به این سادگی نیست.

کریمی اضافه کرد: در این سال ها مبارزات زیادی از جانب زن ها انجام شده است، زن های ایران انقلاب کردند، دست به اعتراض زدند. زنان ایران و افغانستان در این زمینه قابل مقایسه نیستند. از لحاظ فکری احساس می کنم ما به تلاش زیادی برای دستیابی به یک سطحی از آگاهی نیاز داریم. درصد قابل ملاحظه ای از زنان ایران به این آگاهی رسیدند. درصد زیادی از دانشجویان دانشگاه‌های ایران را زنان تشکیل می‌دهند. مادران مجرد و زنان مطلقه زیادی در ایران وجود دارند که جامعه بخواهد در مورد آنها قضاوت کنند. اما ما در افغانستان در آغاز راه هستیم.

- به طور رسمی نماینده افغانستان در اسکار 2020 هستیم

این کارگردان جوان در رابطه با قرار نگرفتن فیلم «حوا، مریم، عایشه» در فهرست نهایی اسکار 2020 گفت: از طرف افغانستان این فیلم به عنوان نامزد این کشور برای اسکار 2020 اعلام شد، اما در لیست نهایی اسکار جای نگرفته است. علتش را پرسیدیم و در حال رایزنی هستیم که چرا این فیلم را در لیست ننوشته اند. دست‌اندرکاران اسکار همواره از تلاش خود برای ارتقای سطح زنان افغان در جامعه سخن می گفتند، حالا که یک زن افغان فیلم ساخته است چرا در لیست نهایی وجود ندارد. هنوز پاسخی نگرفتیم اما به طور رسمی نماینده افغانستان در اسکار 2020 هستیم.

- برای جذب سرمایه و همکاری بین المللی به سینمای افغانستان تلاش خواهم کرد

نخستین رئیس زن «افغان فیلم» کشور افغانستان در ارتباط با فعالییت های این نهاد زیر نظر خود گفت: حدود 6 ماه است که من ریاست این سازمان را بر عهده دارم. من به این سمت از طریق یک رقابت آزاد رسیدم و در واقع برنده شدم. این نهاد متاسفانه همواره دچار کم لطفی قرار گرفته بود. سرمایه گذاری و برنامه ریزی در مورد آن صورت نگرفته بود. ما نخست می خواهیم جایگاهمان را تثبیت کنیم، بعد رابطه مردم با سینما را آشتی دهیم. در افغانستان خانواده ها به سینما نمی روند دارای سالن های سینمایی کمتری هستیم. یکی دیگر از اهدافمان افزایش تولیدات داخلی است، تا بتوانیم فیلم های مختلفی بسازیم. ما استراژی خاصی نداریم. اکنون با شروع دوره ریاست من این سازمان مد توجه رسانه ها قرار گرفته است. چون من خودم فیلمساز مستقل هستم، سعی می کنم که امور دولتی را با بخش خصوصی زیاد دخالت ندهم. برای جذب سرمایه و همکاری های بین المللی نیز تلاش خواهم کرد.

وی در پایان مصاحبه با اشاره به اعطای جایزه «یوزپلنگ برفی» از فستیوال فیلم‌های آسیایی لس آنجلس به آرزو آریا پور، فرشته افشار و حسیبا ابراهیمی، بازیگران «حوا، مریم، عایشه» ابراز خوشحالی کرد و گفت که این جایزه به پیشرفت آن‌ها کمک خواهد کرد.