ئەلیزا ماركۆس: كورد لەبەرئەوەی دەوڵەتی نییە، دۆستی كورتخایەنی ئەمریكا بووە

 سلێمانی / بەھمەن حەسەن

رەوشی عێراق، زیادبوونی دەنگی سیاسی كورد و پەیوەندییەكانی كورد و ئەمریكا، بووەتە جێی سەرنجی میدیاكان. زۆرێك لێدوانی جۆربەجۆر لەبارەی ئێستا و ئایندەی كوردەوە بەدی دەكرێن، كە هەندێكیان لە بەرژەوەندی كوردن و هەندێكی دیكەیان گومان لەسەر ئایندەی كورد دادەنێن.

بە درێژایی دوو دەیەی رابردوو، پەیوەندییەكانی كورد و ئەمریكا بە چەند قۆناغێكی جیاوازدا تێپەڕیون. ئەم دوولایەنەش بەردەوام جەختیان لەسەر هەبوونی دۆستایەتی بەهێز كردووەتەوە.

بۆ تاوتوێكردنی پرسی پەیوەندییەكانی كورد و ئەمریكا، ستراتیژی چەند ساڵی رابردووی كورد و ئەو مەترسییانەی لە ئێستادا رووبەڕرووی دەبنەوە، ئاژانسی ئانادۆڵو گفتوگۆیەكی تایبەتی لەگەڵ ئەلیزا ماركۆسدا سازكرد.

ئەلیزا ماركۆس نووسەری كتێبی (خوێن و باوەڕ؛ پەكەكە و شەڕی كورد لە پێناو سەربەخۆیدا)یە، هاوكات ساڵانێكی زۆر وەك پەیامنێری تایبەت بە خۆرهەڵاتی ناوەڕاستی رۆژنامەی بۆستن گلۆبی ئەمریكی كاری كردووە و لە كۆتایی نەوەدەكانیشدا پەیامنێری ئاژانسی رۆیتەرز بووە لە توركیا.

ئەلیزا لە نزیكەوە كاری لەسەر پرسی كورد لە توركیا و پەكەكە كردووە. لەم پێناوەشدا دەنگێكی چالاك بووە، بە جۆرێك بەهۆی نوسینێكیەوە لەسەر دۆزی كورد لە ١٩٩٩ لەتوركیا دەستبەسەر دەكرێ و دادگای ئەو وڵاتەش سزای سێ ساڵ زیندانی بەسەردا دەسەپێنێ.

لە ئێستادا ئەلیزا ماركۆس بۆ زۆرێك لە رۆژنامە ئەمریكییەكان دەنووسێ و بەشێك لە نووسینەكانی تایبەتن بە پڕۆسەی ئاشتی لە توركیا و پەیوەندییەكانی كورد و ئەمریكا و هەرێمی كوردستان.

ماركۆس لەبارەی هەرێـمی كوردستان و ستراتیژی حكومەتی هەرێمەوە تێڕوانینی تایبەتی هەیە و پێیوایە كورد براوەی رەوشی ئێستایە، ئەگەرچی دەبێ زۆر بە ووریاییەوە مامەڵە بكا.

لەم میانەدا ئەم نووسەرە ئەمریكییە دەڵێ: "ئەمجارە كوردەكانی عێراق دەستەكەوتێكی زۆریان بەدەستهێناوە لە رێگەی هەڵبژاردنی تایبەت بە خۆیان و بڕیاردان بۆ خۆیان."

بە بڕوای ماركۆس، ئەم رەوشەی ئێستا تەواو پێچەوانەی رابردووە، چونكە كورد لە رابردوودا بۆ هەموو شتێك پشتی بە دۆستە كورتخایەنە خۆر ئاواییەكانی بەستووە، لەم بارەیەوە ئەلیزا ماركۆس روونكردنەوە دەدا و دەڵێ: "لە رابردوودا، شتەكان بەم جۆرە نەبوون. لە رووی مێژووییەوە كوردەكان شوێن پێی دۆستە خۆرئاواییەكانیان كەوتوون. ئەوان پشتیان پێ بەستون بۆ چەك، رێنوێنی كردن لە دارشتنی ستراتیژ و هاوكاری و پشتیوانی درێژخایەن. بەڵام ئایە كورد لەمەدا چی دەستكەوت؟ كورد لەمە شتێكی وەهای دەستنەكەوتووە. لە ١٩٧٥ ئێران و ئەمریكا، كە ئەوكات پشتیوانی مەلا مستەفای بارزانییان دەكرد لە شۆڕشەكەیدا دژی عێراق، لە ناكاو هاوكارییەكانیان بڕی. هۆكاری ئەمەش ئەو رێككەوتنە بوو كە ئێران و عێراق مۆریان كرد و لەوێشوە ئێران پێویستی بە كورد نەما تا لە سنوورەكانی عێراقدا كێشەی پێ درووستبكا. بۆیە بارزانی و هاوسەنگەرەكانی ناچاربوون هەڵبێن بۆ كوردستانی عێراق، وەك دەزانین، دواتر بارزانی لە تاراوگە گیانی لەدەستدا و ١٩٩٣ تەرمەكەی گەڕێنرایەوە."

ئەم نووسەرە درێژە بە روونكردنەوەكەی دەدا و زیاتر دەگەڕێتەوە بۆ مێژووی پەیوەندییەكانی كورد و ئەمریكا و كۆتا دەیەی سەدەی رابردوو، كە بۆ یەكەمجار كورد دەستەڵاتی خۆجێی دامەزراند و دەڵێ: "لە ١٩٩١دا، سەرۆكی ئەمریكا جۆرج بوش هانی عێراقییەكانیدا بۆ شۆڕش دژی بەغدا و پاشانیش هیچ هاوكارییەكی پێشكەش نەكرد كاتێك شۆڕشەكە دەستیپێكرد و عێراقییەكان بە كۆمەڵ قەتڵ و عام كران. لەناكاو ئەمریكا نیگەران بوو بەو مەترسییانەی لەسەر یەكپارچەیی عێراق دروستبوون و ئەو كاریگەرییانەی وڵاتانی دراوسێ لەوانەش هەیانبوو. بۆیە دووبارە، كوردەكان پشتیان بەستەوە بە ئەمریكا و چاوەڕێی ئەو هاوكارییە بوون كە هەرگیز پێیان نەگەیشت و دووبارە دەربەدەر بوونەوە."

بەبڕوای ئەلیزا ماركۆس، كورد لە هەڵەكانی رابردووی فێربووە و ئێستا هەنگاوی راستر هەڵدەنێ، هەربۆیە لەمبارەیەوە دەڵێ: "ئەمجارە و لە ٢٠٠٣وە كوردەكان چاوڕێی هاوكاری ویلایەتە یەكگرتووەكان نەبوون. لە بەرمبەردا، سەركردایەتی حكومەتی هەرێم كاریكرد لە پێناو دروستكردنی بنەماكانی دەوڵەت، ئابورییەكی چالاك و زانكۆی نوێ. حكومەتی هەرێم بە تینەوە كاریكردووە بە تایبەتی بۆ خوڵقاندنی هەلی ئابووریی نوێ، بە تایبەت لە بواری نەوتدا. كاتێكیش شتەكان دەبنە باسی كێشە لەگەڵ بەغدا لەسەر گرێبەستەكانی تایبەت بە نەوت، بەشی كورد لە بودجە چەند بێ، یاخود پرسی كەركوك، حكومەتی هەرێم بە لەبەرچاوگرتنی بەرژەوەندییەكانی، بڕیاری خۆی دەدا."

"حكومەتی هەرێم ملی نەداوە بۆ ئەمریكا و دەوڵەتانی دیكە. هەموو ئەم خاڵانە یارمەتیدەرن لە روونكردنەوەی ئەوەی داخۆ بۆچی عێراق لەسەر سنووری هەڵوەشانە و حكومەتی هەرێمیش جێگیرە؟"

بەرهەمی ئەم چەشنە سیاستكردنە بۆ كورد شیرین بووە و بە بڕوای ئەلیزا ماركۆس دەستكەوتی زۆری بۆ هەرێمی كوردستان هێناوە و لەمبارەیەوە دەڵێ: "هەرێمی كوردستان لەبەردەم هەمان ئەو مەترسییەدایە كە رووبەڕووی بەشەكانی دیكەی عێراق بووەتەوە. لەبارەی دەستكەوتەكانەوە، چەند شتێكی كەم هەیە. یەكەم، هەرێم جیاواز لە عێراق جێگیرە. دووەم، هێزەكانی هەرێم ئێستا كەركوك و ناوچە كێشە لەسەرەكانیان كۆنتڕۆڵكردووە، ئەمەش ئەو شتەیە كورد بەردەوام ویستویەتی. سێیەم، هەرچەندە تەواو سەربەخۆش نییە، هەرێم شكۆ و رێزێكی پەیدا كردووە لە كۆمەڵگەی نێودەوڵەتیدا. چوارەم، حكومەتی هەرێم و گروپە كوردییەكانی دیكەی دەرەوەی عێراق، وەك پەیەدە، یەپەگە و پەكەكە، پەیوەندییەكانیان روو لە باشییە. ئەمە زۆر گرنگە چونكە شەڕی نێوان گروپە كوردییەكان زیانی زۆری دەبێ. ئەگەر ناكۆكی لە نێوان گروپە كوردییەكاندا هەبێ، پەیوەندییەكانی كورد ناجێگیر دەكا و وادەكا وڵاتانی دیكە بە ئاسانی گروپە جیاوازەكان بۆ بەرژەوەندی خۆیان بەكاربێنن."

هەروەها ئەم نووسەرە ئەمریكییە لەبارەی پەیوەندی كورد و ئەمریكاشەوە بۆچوونی تایبەتی خۆی هەیە. ئەلیزا ماركۆس رەخنە لە سیاسەتی دەرەوەی ئێستای ئەمریكا دەگرێ لە هەمبەر كورد و بڕوای وایە دەبێ واشنتۆن سیاسەتی بەرامبەر بە كورد بە تەواوی بگۆڕێ. لەم میانەشدا دەڵێ: "ویلایەتە یەكگرتووەكان هەرگیز سیاسەتێكی روونی نەبووە بەرامبەر بە كورد. هۆكاری ئەمەش ئەوەیە كورد دەوڵەتی سەربەخۆی خۆی نییە. واتە ئەمریكا لە روانگەی ئەو دەوڵەتانەی كوردی تیادا دەژێ سەیری كوردی كردووە، بە واتایەكی دیكە، جێی سەرسوڕمان نییە و ئەمریكا بەردەوام لەگەڵ ئەو دەوڵەتانەدا مامەڵە دەكا كە ناسێنراون، وەك دەوڵەتی توركیا و  بەم دواییانەش عێراق. لەبەرئەوەی، بۆ نموونە توركیا و ئەمریكا هاوپەیمانن، ئەمریكا هەوڵی داوە دەست نەخاتە كاروباری توركیاوە بەرامبەر بە كورد. لە عێراقدا، لە دوای ٣٠٠٣وە، ئەمریكا پەیوەندی رەسمی لەگەڵ بەغدا هەیە و سەربەخۆیی داوە بە بەغدا بۆ هەڵبژاردنی ئەو پەیوەندییەی دەیەوێ لەگەڵ كورددا هەیبێ. بە سادەیی ئەمریكا شوێن عێراق كەوتووە، چونكە پێیوایە ئەوەی بۆ بەغدا باش بێ بۆ هەموو عێراق باشە. ئەمریكا بیری لەوە نەكردووەتەوە كە رەنگە دەوڵەتێكی بەهێزی كوردی لە باكوور بۆ عێراقیش باش بێ."

جیاواز لە عێراق و توركیا، ئەلیزا ماركۆس رەخنەی توند لە سیاسەتی وڵاتەكەی دەكرێ لە بەرامبەر كوردانی سوریا و دانانیان لە پلەی دووەمدا بە هەڵە دەزانێ و رایدەگەیەنێ: "ئەوە لە سوریا بوو كە ئەمریكا بە تەواوی تێكیدا و كوردی خستە پلەی دووەم. لە سوریا، لە دوای سەرهەڵدانی جەنگی ناوخۆی دژ بە ئەسەد، ئەمریكا هەموو هیواكانی بە سوپای ئازادەوە بەستەوە. بێگومان، سوپای ئازادیش نەیانویست كوردانی سوریا هەمان مافی دەستووری و سیاسییان هەبێ، ئەمەش بەهۆی ئەوەی دژی ئۆتۆنۆمی بوونی كورد بوون. لەم بارەیەوە، ئەمریكا هاوكاری و پشتیوانی بەرەی سوپای ئازادی كرد و توركیاش لەمەدا هاوڕا بوو، بەهۆی ئەوەی لایەنە كوردییەكانی بە پشتیوانی پەكەكە تۆمەتبار دەكرد. بەشیكێ دیكە هۆكارەكە ئەوە بوو كە ئەمریكا پێیوابوو ئەگەر پشتی ئەو بەرەیە نەگرێ، رەنگە دژی ئەمریكا بوەستێتەوە و دواتریش بڕوخێ. بەڵام لەگەڵ ئەمانەشدا ئەوە بەرەی كوردی بوو یەكگرتووی خۆی سەلماند و ئارامی خۆی پاراست و بووە جێی زۆرترین متمانە. چەكدارانی پەیەدە پێش هەموو كەس شەڕی داعشیان كرد، زۆر بەرلەوەی بە خەیاڵی كەسدا بێ. لەبەر ئەمەش پێدەچێ ئەمریكا زۆر شتی بە نرخ و دەستكەوتی زۆری لەدەستچووبێ لە رێگەی لەبەرچاونەگرتنی كوردەكانی سوریاوە."

ئەو جۆرە سیاسەتەی ئەمریكا لەگەڵ كورددا بەكاریهێناوە، گومانی لەسەر هاوپەیمانێتی كورد و واشنتۆن دروستكردووە. زۆرێكی خستووەتە سەر ئەو باوەڕەی ئەمریكا و كورد هاوپەیمانی راستەقینە نەبوون، ئەمەش نابێ ببێتە جێی سەرسامی. لەم بارەیەوە ئەلیزا ماركۆس روونكردنەوە دەدا و دەڵێ: "ئەمریكا كوردی وەك هاوپەیمانی خۆی زانیوە، بەڵام كورد بەردەوام وەك هاوپەیمانێكی كورت خایەن بینراون كە بۆ بەرژەوەندییەكانی ئەمریكا جەنگاون. ئەگەر بڵێین كوردەكان بۆ ئەمریكا گرنگ نەبوون، قسەیەكی واقعییە و لەبەرئەوەیە كورد دەوڵەتی خۆی نەبووە. بۆیە نەیانتوانیوە كاریگەری لەسەر ئەمریكا دابنێن وەك ئەوەی دەوڵەتە هاوپەیمانەكانی ئەمریكا كاریگەری لەسەر سیاسەتی دەرەوە و سیاسەتی بازرگانی ئەمریكا دادەنێن. ئەمە ئەو شتانەن كە دەوڵەتان دەیكەن و كوردیش دەوڵەتی نەبووە. ئەمریكا بەردەوام لەگەڵ دەوڵەتی نەتەوەكاندا پەیوەندی ساز دەكا، ئەمەش بۆ دەوڵەت كارێكی ئاساییە. بەردەوام كێشەی كەمینە نەتەوایەتییەكان لە دەوڵەتە جیاوازەكاندا جێی بایەخی ئەمریكا نەبووە و ئەمەش جێی سەرسامی نییە."

هەروها پێیوایە ئەم جۆرە مامەڵەكردنەی ئەمریكا لەگەڵ كورددا، كۆمەڵێك رێگری هەبووە. لە دیاترین رێگرییەكان نەبوونی دەوڵەتێكی سەربەخۆی كوردی بووە تا وا لە ئەمریكا بكا پەیوەندی ستراتیژی لەگەڵ دابمەزرێنێ، بۆیە ئەمریكا لە روانگەی ئەو دەوڵەتانەوە مامەڵەی كردووە كە كوردیان بەسەردا دابەش بووە. لەم میانەیەشدا ئەلیزا ماركۆس دەڵێ: "دیارترین یاخود گەورەترین ئاستەنگ لەبەردەم پەیوەندی كورد و ئەمریكا دیدگای ئەو دەوڵەتانەیە كە كورد لە ژێر سایەیاندا دەژێ. لە توركیا، ئەمریكا بەردەوام پێ بە پێ و هاوڕای حكومەتی توركیا بووە و ئەوەی ویستووە كە دەوڵەتی توركیا ویستویەتی. لە عێراق، لە ٢٠٠٣ەوە یەكپارچەیی ئەو وڵاتەی كردووەتە ئامانجی خۆی. ئەمەش واتای ئەوەیە جوڵەی كورد دژی یاكپارچەیی یاخود حكومەتی مالیكی رەتكراوەتەوە و ئەمریكا دژی بووە. لە ئێستادا، هەمان ئەو رێگرییانە ماون. بەڵام لەبەرئەوەی رەوشی عێراق گۆڕانی بەسەردا هاتووە، رەنگە دژایەتیكردنی ئۆتۆنۆمیبوونی كورد یاخود سەربەخۆبوونی لە لایەن ئەمریكاوە هەمان مانا و پاساوی جارانی نەبێ."

ئەم جۆرە سیاسەتكردنەی ئەمریكا بێ رەخنە تێنەپەڕیوە. لەسەر ئاستی كورددا بەردەوام رەخنە كراوە و ئەمەش لەگەڵ ئەو رەخنانەی كەسانی خاوەن قسە و ئەكادیمی ئەمریكا لە سیاسەتمەدارانی وڵاتەكەیانی دەگرن. بۆ ئەم پرسەش ئەلیزا ماركۆس دەڵێ: "سیاسەتی ئەمریكا بەرامبەر بە كورد لە ناوخۆی ئەمریكادا رەخنەی زۆری لێگیراوە. پێشموایە، زۆرێك لە ئەمریكییەكان لە جەنگی عێراق و ئەفغانستان ماندووبوون و نایانەوێ چیتر بیری لێبكەنەوە. ئەوانەی بیر لەم بابەتە دەكەنەوە، رەنگە رەوشی كورد لە عێراقدا بە زۆر گرنگ بزانن و هاوسۆزبن لەگەڵیاندا."

ماركۆس رەخنە لە وڵاتەكەی دەگرێ و دەڵێ: "بە بڕوای من ئەمریكا لە گۆڕینی سیاسەتیدا زۆر هێواش بووە. هێشتاش لە ئەمریكادا هیوایەك هەیە كە مالیكی دەتوانێ وڵاتەكە پێكەوە بهێڵێتەوە. ئەگەر مالیكی نەتوانێ ئەمە بكا، ئەوە ئەمریكا بە شوێن كەسێكی دیكەدا دەگەڕێ بۆ هەمان مەبەست. تا ئێستاش ئەمریكا بڕیاری نەداوە كورد وەك دۆستێكی ستراتیژی دابنێ و ئایندەی عێراق خواست و پێویستی كوردیشی تیادابێ."

هاوشان لەگەل ئەم پرسانەدا، رەوشی نوێی عێراق وایكردووە ئەمریكا گۆڕانكاری بكا، بەڵام لێرەدا پرسیاری ئەوە دروست دەبێ، ئایە ئەم گۆڕانكارییانە دەبێتە هۆی دروستكردنی كەناڵی نوێ بۆ پەیوەندی كورد و واشنتۆن؟ پێدەچی وەڵامەكە نەخێر بێ. بە پشتبەستن بەو رەخنەیەی ئەلیزا ماركۆس لە وڵاتەكەی دەیگرێ لە هێواشی ئەنجامدانی گۆڕانكاری ستراتیژیدا. لە پرسی هەر گۆڕانكارییەكی ئەمریكیدا بەرامبەر بە كورد، ئەلیزا ماركۆس بەمجۆرە روونكردنەوە دەدا و پێیوایە كوردیش دەبێ لای خۆیەوە هەنگاو هەڵبگرێ. هەربۆیە ئەلیزا ماركۆس پێیوایە: "هەنگاوی سەرەتایی باشی حكومەتی هەرێم دەكرێ هەبوونی نوێنەرایەتییەكی كارابێ لە واشنتۆن. لە پارساڵەوە و لەو كاتەوەی قوباد تاڵەبانی، كە نوێنەرێكی زۆر باش بوو و كارێكی زۆری كرد لە پێناو پەیوەندییەكانی كورد و واشنتۆن،  واشنتۆنی جێهێشتووە و هیچ كەسێك شوێنەكەی پڕنەكردووەتەوە. بەردەوام خەڵك پەیوەندیم پێوەدەكەن و دەڵێن كێ جێگەی قوبادی پڕكردووەتەوە و من هیچ وەڵامێكم نییە بۆیان. لە كاتێكی وەهادا، زۆر گرنگە هەرێم نوێنەرێكی پلە باڵا، كارا و خاوەن رابردووی لە واشنتۆن هەبێ كە گۆیای خواست و ویستەكانی كوردی هەبێ و كار لەسەر ئەو سیاسەتانە بكا كە سوودی هەریەكە لە كورد و ئەمریكاشی تیادایە."

"گەوجانەیە ئەگەر كورد وابزانێ داعش نایانكاتە ئامانج"

جیاواز لە پەیوەندییەكانی كورد و ئەمریكا، ئەلیزا ماركۆس باس لە هێرشەكانی داعش دەكا و پێیوایە هەستكردن بە ئارامی لە دراوسێیەتی داعش و نائارامی ئێستای عێراق گەوجانەیە و هەرێمی كوردستان دەبێ بە وریاییەوە مامەڵە لەگەڵ رەوشەكەدا بكا. لەمبارەیەوە ئەلیزا ماركۆس دەڵی: "بە بڕوای من زۆر گەوجانەیە ئەگەر كورد وابزانێ داعش نایانكاتە ئامانج بە جۆرێك لە جۆرەكان. داعش، بە تەنیا دڵی نەچووە بە بەغدا و موسڵ و باشووری عێراق، بەڵكو داعش دەیەوێ تەواوی عێراق كۆنتڕۆڵ بكا. لە راستیدا، دەیەوێ هەموو ناوچەكە كۆنتڕۆڵ بكا. لە ئێستادا، هیچ مانای تیادا نییە داعش روو لە باكوور بكا. بەڵام ئەگەر بەردەوام بوو لە پێشڕەویكردن، روو وەردەگێڕێ و رووش دەكاتە كوردستانی عێراق. لە هەمانكاتدا، بەر لە داعش بگیرێ لە پێشڕەویكردن بەرەو بەغدا، پێدەچێ داعش هەوڵی كۆنتڕۆڵكردنی ناوچەكانی دیكەی عێراق بدا لە ناویاندا ناوچە كوردییەكان. لە ئێستادا حكومەتی هەرێم چەكداری باش و دڵسۆزی هەیە. بەڵام هەر هێرشێك بۆسەر كورد لە لایەن داعشەوە، كوشندە دەبێ. هاوڵاتییانی سڤیل دەخاتە مەترسییەوە و هەڕەشەیەك دەبێ بۆسەر ئابووری. لەم دۆخەدا پێشمەرگە ناچار دەبێ بەرگری لە سنوورێكی فروان بكا و ئەمەش كارێكی زەحمەت دەبێ. لەبەرئەوە بۆ ئێستا، حكومەتی هەرێم ئارام دەبێ و لە ناوچەكانی دیكەی عێراق باشتر دەبێ. بەڵام لە ماوەی درێژخایەندا،  كەس نازانێ چی روودەدا و هەستكردن بە ئارامی تەواو، دەكرێ بۆخۆی لەخۆیدا مەترسی بێ."

لەبارەی هەنگاوی ئایندەی كوردیشەوە، ئەلیزا ماركۆس لێكدانەوەی خۆی هەیە. بە بڕوای ئەم نووسەرە ئەمریكییە ئەركی كورد زۆر سەختە، تەنها راگەیاندنی دەوڵەتی سەربەخۆ كۆتایی شتەكان نییە. دەبێ كورد وریا بێ لەوەی دەیكا و ئەو ناوچەیەش لەبەرچاو بگرێ كە تیایدایە، چونكە دەوڵەتانی دراوسێی كورد بە سانایی دۆخەكە قبوڵ ناكەن. بۆیە ماركۆس باسی دراوسێكانی ئایندەی كورد لە ئێرانەوە دەستپێدەكا و دەڵێ: "وڵاتە دراوسێكان مەبەست لێیان سوریا، توركیا و ئێرانە. با لە ئێرانەوە دەستپێبكەین. ئایە ئێران دەیەوێ دەوڵەتێكی كوردی سەربەخۆ لە نزیك سنوورەكانی خۆیەوە ببینێ، بە تایبەت كوردستانێك كە لە لایەن توركیاوە پشتیوانی لێ بكرێ؟ من پێموانییە ئێران ئەمەی بوێ، ئەمە لەبەر ئەوەی ئێران نیگەران دەبێ داخۆ تاكوێ كوردستانێكی سەربەخۆ كاریگەری لەسەر كوردەكانی ناو ئێران دەبێ بۆ داواكردنی مافی زیاتر، ئێران كەمینە كوردەكەی ناوخۆی دەچەوسێنێتەوە و دووریش نییە كوردستانی سەربەخۆ هەراسانی نەكا. لێرەشەوە ئایە ئێران چی دەكا لەوەها دۆخێكدا؟ پێناچێ ئێران جەنگ دژی كوردستان رابگەیەنێ. بەڵام ئێران كارەكانی دەوڵەتە كوردییەكە زۆر ئەستەم دەكا."

بە بڕوای ماركۆس، لە دوای ئێران توركیا دێ. هەرچەندە توركیا و هەرێمی كوردستان پەیوەندی باشیان هەیە و وەك دۆست دەردەكەون. ئەم دۆخە دەكرێ گۆڕانی بەسەردا بێ هەركاتێ بەرژەوەندی توركیا بكەوێتە مەترسییەوە. بۆیە كورد دەبێ زۆر وریایانە مامەڵە لەگەڵ دراوسێ توركەكانیدا بكا، لەمبارەیەوە ئەلیزا ماركۆس پێیوایە: "توركیا پەیوەندییەكی زۆر باشی لەگەڵ حكومەتی هەرێمدا هەیە، لە تەواوی بوارەكاندا. ئابووری هەرێمی كوردستان گەشەی خێرای كردووە ئەمەش بەهۆی ئەو پەیوەندییەوەیە كە لەگەڵ توركیادا هەیەتی. بەڵام ئایە توركیا چی دەوێ؟ توركیا هێمای ئەوەی داوە رەزامەندی بەرامبەر دەوڵەتی كوردی دەردەبڕێ ئەگەر كورد ئەمەی بوێ. بەڵام  ئایە توركیا دەهێڵێ دەوڵەتێكی كورد هەبێ لە باكووری عێراق ئازادانە بڕیارەكانی خۆی بدا؟ توركیا، دواجار، كاریگەرییەكی زۆری هەیە. پەیوەندی و بۆندەكانی نەوت لەگەڵ توركیا وایكردووە حكومەتی هەرێم نەوتەكەی بفرۆشی بێ گەڕانەوە بۆ بەغدا. ئەو سنوورەی هەرێم لەگەڵ توركیادا هەیەتی، تەنیا دەرچەی هەرێمە بە رووی دەرەوەدا بۆ هەرجۆرە پەیوەندییەكی بازرگانی. توركیا ئەو سنوورەی كۆنتڕۆڵكردووە و دەتوانێ هەركاتێك بیەوێ دایبخا. بە واتایەكی دیكە، توركیا بەهۆی شوێنەكەیەوە دەتوانێ كاریگەری زۆری لەسەر دەوڵەتی كوردی هەبێ."

بە بڕوای ئەلیزا ماركۆس هەڵگەڕانەوەی توركیا و دژبوونی بۆ دەوڵەتی كورد لە دۆخی دروستبوونیدا پەیوەستە بە گومان یاخود نیگەرانی توركیا لە هەمبەر دەوڵەتی كوردیدا، "دەكرێ بەهۆی كێشەی كوردەوە بێ لە توركیا. توركیا بە هەبوونی پێگەكانی پەكەكە نیگەران بووە لە باكووری عێراق.چەندین  ساڵە، توركیا هەڕەشەی داگیركردنی ئەو ناوچانەی دەكرد بۆ رووبەڕووبوونەوەی پەكەكە. ئایە توركیا چ هەستێكی دەبێ بەرامبەر بە دەوڵەتێكی سەربەخۆی كورد و هەبوونی بارەگاكانی پەكەكە لە قەندیل؟ ئایە توركیا داوا لە دەوڵەتە كوردییەكە دەكا رووبەڕووی پەكەكە ببێتەوە یاخود لانیكەم بارەگاكانی دابخا؟ ئایە وەڵامی توركیا چی دەبێ كاتێك كوردەكانی خۆشی داوای مافی هاوشێوەی كوردەكانی عێراق بكەن؟ ئایە توركیا لەوە دەترسێ دەوڵەتی كوردی لە كۆتاییدا یارمەتی یاخیبووەكانی توركیا بدا؟"

هەربۆیە بە بڕوای ئەلیزا ماركۆس، حكومەتی هەرێم بەر لە راگەیاندنی سەربەخۆیی دەبێ ئەو پرسانە لەبەرچاو بگرێ، ئەگەر چی "كوردەكانی عێراق ئێستا وەك دەوڵەتێكی سەربەخۆ كار دەكەن و تەنها ئەو تایتڵەیان بە رەسمی وەرنەگرتووە. دەبێ لە بیرمان بێ، بە بێ هاوكاری نێودەوڵەتی هەر هەوڵێكی سەربەخۆیی مانای نابێ، هەنگاوێكی لەو جۆرە دەكرێ ببێتە توندوتیژی و گرژی زیاتر لەگەڵ ئەو هاوسێیانەی دەكرێ بكرێنە هاوپەیمان."

ئەلیزا ماركۆس لە كۆتایی قسەكانیدا هۆشداری زیاتر دەداتە حكومەتی هەرێمی كوردستان، ئەگەرچی وا دەردەكەوێ دۆخەكە لە بەرژەوەندیشیدایە، لەمبارەیەوە دەڵێ: "هەرچەندە حكومەتی هەرێم پێگەی بەهێزە، مەترسییەكی زۆر لە چاوەڕوانیدایە. حكومەتی هەرێم دەبێ بزانێ كەی سەربەخۆیی رادەگەیەنێ. لە ماوەیەكی زۆر كەمدا، دەكرێ فشار بخرێتە سەر حكومەتی هەرێم و ناچار بكرێ پشت بە توركیا ببەستێ لە پێناو مانەوەدا. ئەوەش سەربەخۆی راستەقینە نابێ.  لەگەڵ ئەمەشدا ئەگەر راگەیاندنی سەربەخۆیی زۆر دوابخرێ، رەنگە دەرفەتەكە لەدەست بچێ. لەبەر ئەمە حكومەتی هەرێمی كوردستان دەبێ زۆر بە وردی دۆخەكە هەڵبسەنگێنێ."