Османи: „Првиот амбасадор кој пристигна во Скопје по независноста е од Република Туркије“

СКОПЈЕ (АА)

- Абдула БЕРИША

Министерот за надворешни работи на Северна Македонија, Бујар Османи, истакна дека Туркије е првата земја што отвори амбасада во Скопје по осамостојувањето на земјата.

Во интервју за Агенција Анадолија (AA) по повод 26 август, 30-годишнината од воспоставувањето дипломатски врски меѓу Северна Македонија и Туркије, шефот на дипломатијата Османи даде своја оценка за развојот на односите меѓу двете земји.

„Реално се добри односи кои се засноваат на духот на традиционалното партнерство и пријателство меѓу нашите две земји и што се рефлектира во сите аспекти на општественото живеење, но секако и во меѓудржавната комуникација, а зошто да не и во рамките на мултилатералната соработка. Потсетувам дека односите меѓу Северна Македонија и Република Туркије беа константни и конзистентни во текот на овие 30 години, секогаш зајакнувајќи сè повеќе и повеќе. Тоа е случај „sui generis“, би рекол, каде што минатото е претворено во столб за соработка во сегашноста и во иднината. Турската заедница овде, нашите луѓе кои живеат во Туркије и имаат потекло од Северна Македонија, се мост меѓу нашите две земји. Но, како што реков, постои меѓусебна доверба и пред сè, комуникација и доверба меѓу луѓето кои и овие меѓудржавни односи ги направија пријателски и во рамките на посилно партнерство“, рече Османи.

Тој потсетува дека Туркије беше меѓу првите што ја призна независноста на Северна Македонија и првата земја што испрати амбасадор во Скопје.

„Веројатно малкумина го знаат овој факт дека Туркије го испрати првиот амбасадор во Северна Македонија. Значи, првиот амбасадор кој пристигна во Скопје по независноста е од Република Туркије. Тоа е втората земја, ми се чини, која ја признала независноста на државата или ја признала државата, што значи дека од почетокот на независноста на оваа држава немала никакви дилеми за иднината на државата и поддршката што земјата ќе ја има од Република Туркије и потоа низ целиот период ги поддржуваше нашите напори за вклучување во меѓународните организации, за меѓународно етаблирање, се разбира и преку тешкотиите што ги имавме за време на ова патување за меѓународно етаблирање, позицијата на Република Туркије отсекогаш била недвосмислена, честопати дури и со одвоено мислење од другите, во поддршка на Северна Македонија. Се разбира, тоа ги охрабри политичките елити овде, ги охрабри граѓаните во тие тешки периоди на формирање на државноста и меѓународно етаблирање. Се разбира дека ја памтиме, луѓето ја паметат таа поддршка. Од 2008 година имаме договор за стратешко партнерство со Република Туркије, што дава друга димензија на оваа соработка, која потоа треба да се преточи во проекти или конкретна соработка меѓу луѓето, институциите и воопшто државите“, рече Османи.

- Фокус на економијата, зголемување на трговската размена

Шефот на дипломатијата, Бујар Османи, рече дека годинава имал две посети во Туркије, едната во Истанбул заедно со премиерот Димитар Ковачевски, каде се сретнале со турскиот претседател Реџеп Таип Ердоган, како и друга во Анкара, каде што се сретнал со турскиот колега Мевлут Чавушоглу.

„И во Анкара и во Истанбул дојдовме до заеднички заклучок дека новата цел е да се надмине 1 милијарда евра трговска размена со Република Туркије годишно. Сега сме некаде помалку од тоа, но ја дефиниравме како цел дека треба да има трговска размена од 1 милијарда евра. Во 2020 година Туркије беше на осмо место по обем на трговска размена со Северна Македонија. Во 2021 година се качува на седмо место. Во 2022 година во првите шест месеци веќе стигна до шестото место, што значи дека има позитивен тренд на зголемување на обемот на трговија. Знаете дека број еден е Германија во однос на трговската соработка, но Туркије веќе се искачува високо на оваа листа на земји со кои соработуваме и оваа соработка е диверзифицирана во сите сектори. Мислам дека нема сектор во кој немате турски компании, од воздухопловството до сите други сектори“, рече Османи.

Тој истакна дека се работи на преиспитување и ажурирање на некои билатерални договори, за да бидат посоодветни за бизнисите од двете страни.

И покрај широката соработка меѓу двете земји и во други сфери, Османи вели дека иднината е во економската соработка.

„Мислам дека оваа соработка, или оваа добра волја, овој добар дух на соработка се рефлектира во сите сектори, во образованието, културата, како што спомнавте во одбраната, каде исто така има континуирана и суштинска соработка. Но, иднината е економска соработка. Тогаш кога имате економски врски, кога имате обем на трговска размена, тоа потоа се рефлектира во сите други сектори на општеството. Се разбира, може да се направи повеќе, секогаш има простор за повеќе. Затоа, овие јубилеи или 30-годишнини се можност да се направи пресек, да видиме до каде сме, дали можевме повеќе, можеме ли повеќе во наредниот период. Секако дека простор има, добра политичка волја има, меѓусебна доверба има, ние сме партнери во НАТО, што е многу важно. Туркије ја поддржа земјата за време на членството во НАТО и ова партнерство секако ја зголемува меѓусебната доверба и заедничките напори“, рече Османи.

- Нема отворени прашања меѓу двете земји

Министерот Османи е задоволен од позитивниот тренд во односите со Туркије, а вели дека партнерството добило поттик со членството на земјата во НАТО.

„Мислам дека партнерството во НАТО ни дава нов квалитет во нашите односи, во нашите погледи за случувањата во регионот, за случувањата во светот. Ние партнерството во НАТО го гледаме како многу важна платформа за развојот на соработката со Република Туркије“, рече Османи.

Споредувајќи ги односите меѓу државите со меѓучовечките односи, Османи вели дека комуникацијата со Турција е отворена, односите се живи и нема отворени прашања.

„Мислам дека нема отворени прашања, се разбира дека односите меѓу државите се живи, како односите меѓу луѓето. Понекогаш може да има повеќе комуникација, понекогаш помалку комуникација, но не затоа што имате отворена тема. Исто така, таму се геополитичките динамики, приоритетите на земјите, предизвиците со кои се соочуваат државите. Тоа што е важно, имаме отворена комуникација и доколку имаме забелешки за позициите на едната или другата страна, отворено ги кажуваме како пријатели и објаснуваме или да ги третираме меѓусебно. Значи, мислам дека овој развој ќе биде позитивен, трендовите се вакви. Туркије е дел и од потесниот и од поширокиот регион, и секако имаме интерес во рамките на регионалната соработка, но како што реков и во соработката во рамките на нашето партнерство што го имаме во НАТО“, рече Османи.

Зборувајќи за активностите поврзани со одбележувањето на 30-годишнината од воспоставувањето дипломатски односи меѓу двете земји, Османи вели дека се работи заедно со Министерството за надворешни работи на Туркије за да „излеземе со заедничка изјава во која двете министерства ќе ја одбележат 30-годишнината како важен ден во нашите односи“.

- „Почнаа да се бројат деновите и месеците до полноправното членство во ЕУ“

Зборувајќи за евроинтегративниот процес на Северна Македонија, шефот на дипломатијата Османи вели дека по 17 години кандидатски статус, се започнати преговорите за членство во Европската Унија (ЕУ).

„Мислам дека оваа година ќе остане запаметена во историјата на патот на Северна Македонија кон Европската Унија затоа што оваа година ја отворивме последната фаза кон членство по 17 години чекање, по 17 години блокада, 17 години кандидатски статус, пред неколку недели почнаа преговорите и сега почнаа да се бројат деновите, месеците до полноправно членство. Првично, преговорите започнуваат со скринингот кој трае околу 15-16 месеци, во кој нашите задачи се јасно дефинирани при отворањето на поглавјата. Се започнува со поглавјата 23-24 кои се фокусираат на владеењето на правото, безбедноста, основните права, а потоа се продолжува со други поглавја кои не треба да се гледаат само како формални поглавја за исполнување на критериумите, туку секое поглавје ќе го направи европски тој сектор од општеството. Поглавјето за финансии ќе ги направи финансиите европски, поглавјето за антикорупција ќе ја направи европска борбата против корупција. Поглавјето за екологија ќе ја направи земјата во европски рамки и тоа е многу важно бидејќи полека земјата се европеизира и за многу краток период од неколку години мислам дека ќе бидеме следната земја членка на Европската Унија“, рече Османи.

Зборувајќи за неопходните уставни измени кои произлегуваат од билатералниот Протокол потпишан меѓу Северна Македонија и Бугарија, Османи се надева дека овие измени ќе се направат во текот на овој парламентарен состав.

„Се надевам дека ќе биде така. Имаме време, реков до некаде на крајот на следната година, имаме можност додека се одржува скринингот да отвориме внатрешна дебата, да разговараме со секој пратеник посебно, да разговараме со политичките партии, да објасниме дека овие уставни измени се всушност во интерес на државата. Вклучувањето на бугарската, хрватската, црногорската заедница заедно со другите заедници што се тука само ја збогатува државата. Земјата се докажа како држава која има отворени односи со заедниците. Оваа го направи Хрватска пред да стане членка на Европската Унија, го отвори Уставот и воведе 25 заедници во Уставот, дури и оние симболичните кои се со симболична бројка, а тоа само ја направи Хрватска посилна, не ја ослабна. Такви ќе нè направи и нас. Сега, секако, политичките партии ги користат овие моменти кои имаат компоненти, мотиви во дебатата за дневна политика. Но, потсетувам дека на крајот никој нема да ја држи во заложништво иднината на државата поради помала или поголема политичка калкулација“, рече Османи.

Додека во соседна Бугарија се најавени предвремени парламентарни избори, Османи вели дека во иднина треба да се отстранат предрасудите создадени во двете земји и минатото да биде столб за градење на иднината.

„Секако дека има многу предрасуди, иако Бугарија е една од првите земји што ја призна Северна Македонија. Сепак, историјата на односите имаше малку осцилации и особено овие последни три години со бугарското вето се создаде голема предрасуда овде во земјата, која мора полека да се решава. Постојат и таму историски предрасуди од кои исто така мора полека да се ослободуваат, главно гледајќи со перспектива кон иднината. Не случајно го земав примерот со Туркије, за тоа како во нашите односи, минатото ни стана столб за градење на иднината. И така треба, минатото треба да биде темел за градење на иднината. Мислам дека во рамките на овие договори што ги потпишавме, овие протоколи што ги потпишавме, ако и кај двете страни продолжи оваа добра волја како што постои во нашата влада, полека ќе создадеме партнерски односи како што ни доликува“, рече Османи.