Bosna Hersek seçimleri ülkenin geleceği hakkında ne söylüyor?

İstanbul Rumeli Üniversitesi Rumeli Çalışmaları Uygulama ve Araştırma Merkezi (RUÇAM) Müdürü ve Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bölümü Dr. Öğretim Üyesi Erdem Eren, Bosna Hersek genel seçimleri sonrası ülkedeki siyasi iklimi AA Analiz için kaleme aldı.

***

Bosna Hersek’te seçmenler 4 Ekim 2026 Pazar günü Bosna Hersek Devlet Başkanlığı Konseyi'nin Boşnak, Hırvat ve Sırp üyeliklerinin yanı sıra devlet, entiteler ve kantonlar düzeyinde görev yapacak olan meclis üyelerini de belirledi. Seçimler 2022 seçimleri gibi yine etnik ve kimlik siyasetinin merkeze alındığı, anayasal etnik bölünmüşlüğün ulusal siyasete olan etkisinin sürdüğü bir iklimde yaşandı. Bosna Savaşı’nda işlediği soykırım suçundan dolayı savaş suçlusu olarak kabul edilen Ratko Mladic’in Sırbistan’da bir milli kahraman gibi anıldığı cenaze töreni, Bosna Hersek’te hem Boşnaklar hem de Hırvatlar tarafından tepkiyle karşılanmıştı. Mevcut olayların seçime nasıl yansıyacağı merakla bekleniyordu.

Boşnak, Hırvat ve Sırp üyelik sonuçları

Seçimin en çok merak edilen konusu şüphesiz Bosna Hersek devletinin kurucu lideri merhum Aliya İzetbegoviç’in oğlu Demokratik Eylem Partisi (SDA) Genel Başkanı Bakir İzetbegoviç’in Devlet Başkanlığı Konseyi'nin Boşnak üyeliği için yapılan seçimi kazanıp kazanamayacağıydı. Bosna Hersek Merkez Seçim Komisyonu (CIK) verilerine göre Bakir İzetbegoviç seçimi 2022'de olduğu gibi yine kazanamazken SDA hem devlet düzeyinde hem de entite düzeyinde birinci parti olmayı başardı. Parti 2026 genel seçimlerinde bir önceki 2022 genel seçimlerine kıyasla ülke genelindeki tüm kademelerde oy oranını yüzde 25 artırdı. İzetbegoviç, Devlet Başkanlığı Konseyi üyeliği yarışını Sosyal Demokrat Partinin (SDP) adayı Denis Becirovic'e karşı kaybederken Bosna Hersek Partisi adına seçime giren Semir Efendic yarışı üçüncü, Fahrudin Radoncic ise dördüncü olarak tamamladı.

Seçimin en büyük sürprizi Bosna Hersek Partisi lideri Semir Efendic’in yükselen grafiği oldu. Diğer adaylara göre daha genç bir profile sahip olan Efendic, oyların yaklaşık dörtte birini alarak seçim sonuçlarını doğrudan belirleyen lider oldu. Ayrıca partisinin oylarını da 2022 seçimlerine göre yaklaşık 40 bin artırdı. Efendic’in Bosna siyasetinin geleceği için ve de özellikle olağan 2030 seçimlerinde önemli bir aday olduğu söylenebilir.

"Bosna Hersek Devleti İçin Birleşenler" bloku tarafından 14 siyasi partinin desteğiyle seçime giren Denis Becirovic Devlet Başkanlığı Konseyi'nin Boşnak üyeliğine ikinci kez seçilerek mevcut başarısını sürdürdü. Bakir İzetbegoviç ise hem 2022 hem de 2026 seçimleri olmak üzere Devlet Başkanlığı Konseyi üyeliği seçimini iki kez üst üste kazanamadı. Üstelik İzetbegoviç hem partisi SDA’dan daha az oy aldı hem de 2022 seçimlerine göre 30 binden fazla oy kaybetti. Mevcut sonuçlar İzetbegoviç’in Bosna Hersek’te Boşnak siyasetinde hala güçlü bir konumunun olduğunu, ancak liderlik popülaritesinin giderek azaldığını gösteriyor.

Devlet Başkanlığı Konseyi'nin Sırp üyeliği yarışında Bağımsız Sosyal Demokratlar Birliği'nin (SNSD) adayı Zeljka Cvijanovic tekrar ilk sırada yer alırken Sırp Demokrat Partisi adayı Marinko Bozovic ikinci, Adalet ve Düzen İçin Partisi adayı Nebojsa Vukanovic ise üçüncü oldu. Konseyin mevcut Sırp üyesi olan ve yeniden seçilen Zeljka Cvijanovic, Bosna Hersek’te ayrılıkçı söylemleri ile tanınan Milorad Dodik’in partisinin adayıydı. Devlet Başkanlığı Konseyi'nin Hırvat üyeliği yarışında ise Bosna Hersek Hırvat Demokratik Birliği (HDZ BiH) adayı Darijana Filipovic ilk sırada yer alırken Demokratik Cephe (DF) adayı Slaven Kovacevic ikinci, bağımsız aday Zdenko Lucic ise üçüncü oldu.

Seçim sonuçlarından belirsiz bir geleceğe

Seçim sonuçlarının ardından Bosna Hersek Devlet Başkanlığı Konseyi'nin Boşnak üyeliğine Denis Becirovic, Sırp üyeliğine Zeljka Cvijanovic, Hırvat üyeliğine ise Darijana Filipovic seçilmiş oldu. Becirovic Avrupa Birliği (AB) ve NATO yolunda ilerlemeyi sürdüreceklerini belirtirken bölgenin geleceğinin Rus modelinde değil Avrupa modelinde olduğunu ısrarla vurguluyor. Bosna Hersek'in aynı şekilde kendi vatanları olduğunu dile getiren Filipovic ise çalışmalarının Bosna Hersek kurumlarının farklı işleyebileceğine örnek olmasını istediğini kaydetti.

Cvijanovic, zaferin Milorad Dodik liderliğindeki SNSD'ye ait olduğunu belirterek "Politikamız istikrarlı ve güçlü bir Sırp Cumhuriyeti'dir." dedi. Seçim afişlerinde de Cvijanovic ile birlikte ülkede siyasi yasaklı durumda bulunan Dodik’in fotoğrafları yer aldı. Ülkedeki iki entiteden biri olan Sırp Cumhuriyeti’nin (RS) başkanlığını da SNSD adayı Savo Minic’in kazanması, SNSD ve de dolayısıyla Dodik liderliğinin hem entite hem de devlet düzeyinde Sırp siyasetinde çok güçlü olduğunu gösteriyor.

Cvijanovic’in güçlü bir Bosna Hersek devletinden ziyade güçlü bir Sırp Cumhuriyeti’ne işaret etmesi, ülkedeki Sırp siyasetinin ayrılıkçı tutum ve düşünceleri savunmaya devam edeceğini gösteriyor. Ayrıca HDZ’nin de Filipovic öncülüğünde yeni dönemde Hırvatlardan oluşan üçüncü bir entitenin kurulması yönünde adımlar atacağına yönelik büyük bir endişe var. Bu endişeler doğal olarak Bosna Hersek’in geleceğini büyük bir belirsizliğe sürüklüyor.

2022 seçimlerinde yüzde 51,5 olan seçime katılım oranlarının bu seçimde yüzde 41,5'e düşmesi, Bosna Hersek toplumunun ülkenin geleceğinden her geçen gün biraz daha ümidini kestiğini gösterirken ülkeden göçün temel etkenlerinden birine işaret ediyor. "Genç göçü" ülkenin en temel sorunlarından biri kabul ediliyor. Ayrıca Bosna Hersek diasporası da ülke siyasetine karşı oldukça ilgisiz bir tutum sergiliyor.

Esasen her seçim yeni bir belirsizliği beraberinde getiriyor. Bu belirsizlik atmosferinin en temel kaynağının, ülkede kalıcı bir istikrarı sağlama noktasında yapısal bir engel olan ve etnik ayrımları devletin işleyişine yerleştiren Dayton temelli anayasal sistem olduğu düşünülüyor. Devlet sisteminin çizdiği net kurumsal sınırlar ve etnik ayrımlara dayanan anayasal sistem ülkede reformist adımların atılmasını net olarak kısıtlıyor. Ülkede bir yandan yapısal sorunlar devam ederken diğer yandan ülke gündemi siyasi tartışmalara maruz kalıyor. Dolayısıyla seçimler de köklü değişimler getirmiyor.

Dayton Barış Antlaşması'nın savaşı sona erdiren ve ateşkes ile barışı sağlayan tarihsel rolü sorgulanmıyor, ancak mevcut anayasal düzenin sürdürülebilirliğini savunmak da mümkün görünmüyor. Anayasal düzen toplumsal entegrasyon, istikrar ve refahı değil, etnik ayrımlara bölünmüş ve süregelen bir kaos ortamını vadetmeye devam ediyor.

[Dr. Öğretim Üyesi Erdem Eren, İstanbul Rumeli Üniversitesi Rumeli Çalışmaları Uygulama ve Araştırma Merkezi Müdürü, Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bölümü Öğretim Üyesidir.]

* Makalelerdeki fikirler yazarına aittir ve Anadolu Ajansının editoryal politikasını yansıtmayabilir.

Muhabir: Hatice Karahan