İsrail'le yakınlaşma Sırbistan seçimlerini etkiledi mi?

İbn Haldun Üniversitesi Siyaset Bilimi Öğretim Üyesi Doç. Dr. İdlir Lika, Aleksandar Vucic'in İsrail politikasının Sırbistan seçimlerini nasıl etkilediğini AA Analiz için kaleme aldı.

***

Aleksandar Vucic'in 25 Ekim'deki erken genel seçimlerde aldığı yenilgi, Sırbistan siyasetinde bir devrin kapandığına işaret ediyor. Sırp İlerleme Partisi'nin (SNS) 14 yıllık iktidarının ardından öğrencilerin öncülüğündeki muhalif hareket "Öğrenci Listesi", Vucic koalisyonunun yüzde 39'luk oyuna karşılık oyların yüzde 53'ünü alarak büyük bir zafer kazandı. Sandıktaki bu tablo, her şeyden önce iktidar partisinin içerideki kötü yönetimine, yolsuzluklarına ve devlet kurumlarını kendi tekeline almasına karşı seçmenin kestiği bir faturaydı. Ancak gözden kaçırılmaması gereken bir diğer başlık da Gazze'deki soykırım sürecinde Vucic'in İsrail'le kurduğu yakın ilişkilerdir. Belgrad'ın İsrail politikası Vucic'in sandıktaki yenilgisinde tek başına belirleyici olmasa da hükümete yönelik toplumsal tepkiyi besleyen unsurlardan biri olduğu göz ardı edilmemelidir.

Vucic'i koltuğundan eden öğrencilerin öncülüğündeki protesto dalgası, Kasım 2024'te Novi Sad'daki tren istasyonunda yaşanan kaza ve 16 kişinin hayatını kaybetmesiyle patlak verdi. Trajik bir altyapı faciasının sorumlularından hesap sorma talebiyle başlayan bu tepki, zamanla yolsuzluğa, kötü yönetime ve iktidar partisinin devlet kurumlarını kendi tekeline almasına karşı ülke çapında bir harekete dönüştü. Protestoların en dikkat çekici başarılarından biri de normal şartlarda çok farklı ideolojik çizgilerde duran seçmenleri ortak talepler etrafında kenetleyebilmesiydi. Her ne kadar dış politika muhalefetin öncelikli gündem maddeleri arasında yer almasa da Gazze'deki soykırıma yönelik uluslararası tepkilerin çığ gibi büyüdüğü bir dönemde Vucic'in İsrail'le kurduğu yakınlık, dış politikasının siyasi açıdan en kırılgan noktalarından birini oluşturuyordu. Nitekim Sırbistan, geleneksel olarak Filistin'le dostane ilişkiler sürdürmüş ve uluslararası platformlarda Filistin'in diplomatik girişimlerine destek vermiş bir ülkeydi. Ancak Vucic iktidarında Belgrad, özellikle Ekim 2023 sonrasında İsrail'le yakın bir askeri ve stratejik işbirliği geliştirdi.

İsrail'in suçlarına ortaklık mı?

Ekim 2023'ten itibaren Sırbistan'ın İsrail'e yönelik silah ihracatında yaşanan artış, iki ülke arasındaki işbirliğinin ulaştığı boyutu açıkça gösteriyor. Balkan Araştırmacı Gazetecilik Ağı (BIRN) ve Haaretz'in ortak araştırmasına [1] göre Sırbistan'ın İsrail'e sattığı silahların değeri 2023'te yaklaşık 1,4 milyon avro düzeyindeyken, 2024'te 42,3 milyon avroya çıktı. Sonraki dönemde yayımlanan haberler [2] ise ihracatın 2025'te 132 milyon dolara ulaştığını ortaya koydu. Sırp silahlarının Gazze'de Filistinlilere karşı sürdürülen soykırımda kullanılmış olabileceği ihtimali ve hükümetin satışlar konusunda şeffaf davranmaması, söz konusu gelişmelerin kamuoyunda geniş yankı uyandırmasına yol açtı. Öte yandan Vucic, parlamentoyu feshederek erken seçime gitme kararı almasının üzerinden henüz 8 gün geçmişken, 17 Eylül'de Belgrad'da bir savaş dronu montaj fabrikasının açılışını yaptı. Fabrika, İsrailli Elbit Systems ile Sırbistan'ın kamu silah şirketi Jugoimport'un ortak girişimi olarak kuruldu.

Kanıtlar ne söylüyor?

Peki tüm bunlar Vucic'e sandıkta ağır bir bedel ödetti mi? Yeni Sırp Siyasi Düşüncesi (NSPT) tarafından Nisan 2026'da yapılan kamuoyu araştırmasına [3] göre Sırbistan vatandaşlarının yaklaşık yüzde 57'si Filistin'e destek verirken, İsrail'i desteklediğini söyleyenlerin oranı yalnızca yüzde 5'te kaldı. Filistin'e en yüksek desteğin geldiği kesim ise Vucic karşıtı muhalefetin tabanı oldu ve muhalefet seçmenlerinin yaklaşık yüzde 74'ü Filistin'in yanında durduğunu belirtti. Öğrenci Listesi'nin yayımladığı bildirgenin [4] dış politika bölümünde de "İsrail'in Gazze Şeridi'nde Filistin halkını yok etmeye yönelik sistematik girişimine ortak olmayacağız." ifadesi yer aldı. Seçim ağırlıklı olarak iç siyasi meseleler etrafında şekillenmiş olsa da her iki durum da Vucic'in soykırım sürerken İsrail'le kurduğu yakın ilişkinin Sırp seçmenin tercihlerini belirli ölçüde etkilemiş olabilir.

Dış politikanın önüne geçen iç meseleler

Protesto hareketinin arkasındaki asıl itici güç, yolsuzluk, kötü yönetim ve devlet kurumlarının ele geçirilmesi gibi iç meselelerdi. Dış politika konuları ise ancak hükümetin şeffaflık ve hesap verebilirlikten uzak tutumuna duyulan genel tepkiyle örtüştüğü ölçüde siyasi gündemde yer buldu. Vucic'in İsrail'le kurduğu yakın ilişkinin seçmen tercihleri üzerindeki olası etkisi de şeffaflık, hesap verebilirlik ve hukukun üstünlüğüne yönelik iç taleplerle kesiştiği noktada ortaya çıkmış olabilir. Nitekim Vucic'in İsrail ile ortak kurulan savaş dronu fabrikasını seçimlere yalnızca bir ay kala hizmete açması, söz konusu işbirliğinin sandıkta ciddi bir tepkiyle karşılaşacağını düşünmediğini gösteriyor. Vucic, projeyi tam tersine hükümetinin Sırbistan'a yeni iş imkanları, teknolojik ilerleme ve ekonomik kalkınma kazandırma kararlılığının somut bir göstergesi olarak sundu.

Kısacası İsrail'le kurulan yakın ilişki, Vucic'in seçimde yaşadığı zorluklarda pay sahibi olabilir ancak seçim sonuçlarına tek başına ne ölçüde etki ettiğini kesin olarak saptamak kolay görünmüyor. Yeni hükümetin İsrail başta olmak üzere farklı ülkelerle ilişkilerini nasıl yürüteceği, siyasi değişim vaadinin iç kurumlarla sınırlı kalıp kalmayacağını ve Sırbistan'ın dış politikasına yansıyıp yansımayacağını görmek açısından önemli bir sınav niteliği taşıyacak. Yeni hükümetin demokratikleşme vaadini hayata geçirebilmesi ise nihayetinde Sırbistan’ın milliyetçi geçmişiyle ve Büyük Sırbistan ideolojisiyle hesaplaşmasına bağlı olacak.

[1] https://dev.balkaninsight.com/2025/01/28/regardless-of-war-crimes-claims-serbias-arms-sales-to-israel-soar

[2] https://www.youtube.com/watch?v=RgwGXIL6_QQ

[3] https://vreme.com/en/vesti/istrazivanje-javnog-mnjenja-tramp-izrael-palestina-nspm-galup/

[4] https://www.defensenews.com/global/europe/2026/10/29/after-vucic-ouster-serbias-weapons-buying-habits-are-under-the-microscope

[Doç. Dr. İdlir Lika, İbn Haldun Üniversitesi Siyaset Bilimi Öğretim Üyesidir.]

* Makalelerdeki fikirler yazarına aittir ve Anadolu Ajansının editoryal politikasını yansıtmayabilir.