'Büyük Sırbistan' ideolojisinin savunucuları: Çetnikler

SARAYBOSNA - KAYHAN GÜL

Lahey'deki Eski Yugoslavya Uluslararası Ceza Mahkemesinin "insanlığa karşı suç" ve "savaş suçu" işlemekten yargılanan Çetnik lider Vojislav Seselj hakkında beraat kararı vermesi, Çetnik hareketini bir kez daha gündeme taşıdı.

"Büyük Sırbistan" ideolojisinin savunucuları olan Çetnikler, tüm Sırpları tek çatı altında toplamayı amaçlayan paramiliter bir yapı olarak Balkan Savaşları'nın hemen öncesinde ortaya çıktı. Çetniklerin Yugoslavya topraklarındaki varlığı, 1903 yılına dayanıyor. Belgradlı doktor Milorad Godevac tarafından kurulan ilk Çetnik oluşum, bugünkü Makedonya topraklarına geçerek, burada Osmanlı Devleti'ne karşı mücadele başlattı.

"Voyvoda" olarak adlandırdıkları liderlerinin emrinde savaşan bu paramiliter oluşum, 1903-1908 yılları arasında Osmanlı'ya ve Bulgarlara yönelik kanlı eylemler gerçekleştirdi.

Köken olarak "çete" kelimesinden türeyen Çetnik hareketi, özellikle iki dünya savaşı arasında büyüyerek, Sırp topraklarını Boşnak, Hırvat, Arnavut, Makedon ve diğer etnik gruplardan temizlemeyi hedef olarak belirledi.

İkinci Dünya Savaşı'nda işgalci Mihver kuvvetlerine ve onların Hırvat işbirlikçilerine karşı direnen Çetnikler, bu süre zarfında daha çok Yugoslavya'nın eski devlet başkanı Josip Broz Tito'ya bağlı komünist gerilla hareketi Partizanlarla savaştı.

Sırbistan merkezli Çetnik hareketinin en önemli lideri Dragoljub Mihailovic idi. Komünist bir Yugoslavya değil, krallıkla yönetilen bir Yugoslavya isteyen Çetnikler, 1941 yılında Partizanlarla çatışmaya başladı. Çetnikler, İkinci Dünya Savaşı yıllarında Yugoslavya topraklarında sadece Sırp olmayan halkları değil, kendileriyle aynı tarafta olmayan Sırpları da hunharca katletti.

Mihailovic önderliğindeki Çetnikler, Sırp olmayanları ise "intikam" bahanesiyle katlediyor, bunu bugüne kadar öldürülen tüm Sırplar için yaptıklarını savunuyorlardı.

Tito döneminde Çetnik hareketi

Tito'nun Yugoslavyasında yasaklanan ve savunucularının büyük çoğunluğu yurt dışına göç eden/kaçan Çetnikler, Tito'nun 1980'de hayatını kaybetmesinin ardından yeniden ön plana çıkmaya başladı.

1980'li yıllarda bölgedeki Çetnik hareketinin öncülerinden biri olarak Vojislav Seselj ortaya çıktı. 1980'li yılların sonunda önce Belgrad'a, ardından ABD'ye ve diğer ülkelere giden Seselj, buralarda Çetnik hareketi mensuplarıyla iletişim kurdu. Seselj, Özgür Dünya Çetnik Hareketi tarafından 1989 yılında "Çetnik Voyvoda" ilan edildi.

1990 yılında daha sonra adı "Sırp Çetnik Hareketi" olacak "Sırp Halk Kalkınması Hareketi"ni kuran Seselj, Sırp Çetnik Hareketi, Yugoslavya tarafından kapatılınca 1991 yılında halen başkanlığını yaptığı Sırp Radikal Partisi'ni kurdu.

"Büyük Sırbistan" ideolojisinin önderlerinden Seselj, düzenlediği her mitingde Sırplara birlik ve "tarihi düşmanlar" olarak adlandırdığı Hırvat, Müslüman ve Arnavutlara karşı savaşma çağrısında bulundu.

Bosna'daki savaşta Çetnikler

Bosna Hersek'te 1992-1995 arasında yaşanan ve büyük katliamların ve soykırımın meydana geldiği savaşta da Çetnik hareketi mensupları ön plandaydı.

Her ne kadar "Çetnik" ismini kullanmayıp farklı isimler altında Bosna Hersek ve Hırvatistan'da çatışan bu paramiliter gruplar, gerek geleneksel Çetnik giysileriyle gerekse üzerinde "Kral ve Anavatan için-Özgürlük ya da Ölüm" yazan bayraklarıyla, Çetnik hareketinin mensupları olduğunu birçok kez gösterdi.

İsimleri farklı olsa da halk arasında "Çetnikler" olarak anılan bu paramiliter gruplar, özellikle Bosna Hersek'in doğu kesiminde şehirlerde ve Hırvatistan'ın doğusundaki bölgelerde birçok katliam gerçekleştirdi.

Özellikle Bosna Hersek'te birçok katliam gerçekleştiren, yüzlerce kadına tecavüz eden, toplama kampında esir tuttukları sivillere çeşitli işkenceler yapan Çetnikler, savaşın sona ermesinin ardından da yine isim değiştirerek etkinliklerini sürdürdü.

Avrupa'daki en büyük paramiliter grup oldukları iddia edilen Çetnikler, Bosna Hersek'in Visegrad şehrinde Ravnagora Çetnik Hareketi olarak etkinliğini devam ettiriyor. Son olarak mart ayının ortalarında Çetnik lider Mihailovic'in yakalanmasının 70. yıl dönümü kapsamında Visegrad'da tören düzenleyen Ravnagora Çetnik Hareketi mensupları, törende çekim yapmak isteyen muhabir ve kameramana saldırmıştı.