İran’da 1979 devriminden bu yana yapılan seçimlere katılım oranı nasıl gerçekleşti?

İran'da son dönemlerde halkın seçime katılım oranlarına bakıldığında düşüş gerçekleştiği görülüyor.

Bu durum, ülkedeki sosyo ekonomik sorunların yanı sıra Anayasayı Koruyucular Konseyi'nin halkın önemli bir kısmı tarafından destek gören bazı önemli isimlere seçimlerde adaylık izni vermemesine karşı yapılan boykot çağrılarından kaynaklanıyor.

AA muhabiri, son yıllarda halkın sandığa ilgisinin azaldığı İran’da 1979'daki devrimden bu yana seçime katılım oranlarını derledi.

İran'da 1979'da gerçekleşen devrim sonrasında ilk cumhurbaşkanlığı seçimleri 25 Ocak 1980'de yapıldı. Ülkenin ilk cumhurbaşkanı olan Ebulhasan Benisadr'ın kazandığı ve yaklaşık 14 milyon seçmenin oy kullandığı seçimlere katılım oranı yüzde 67,4 oldu.

Benisadr'ın 21 Haziran'da Meclis tarafından azledilmesi ve ardından 22 Haziran'da lider Ayetullah Ruhullah Humeyni tarafından görevden alınmasının ardından cumhurbaşkanlığı seçimleri erkene alınarak 24 Temmuz 1981'de yapıldı. Seçimi önceki Başbakan Muhammed Ali Recai kazanırken katılım oranı yüzde 64,2'ydi.

Cumhurbaşkanı Recai, terör saldırısında öldürülünce yeniden seçim yapıldı

Aynı yıl Cumhurbaşkanı Recai'nin terör saldırısında öldürülmesinin ardından 2 Ekim 1981'de yeniden cumhurbaşkanlığı seçimleri yapıldı. Katılım oranının yüzde 74,2 olduğu seçimi Ali Hamaney kazandı.

Daha sonra 16 Ağustos 1985'te yapılan seçimlere, Anayasayı Koruyucular Konseyi'nin seçime adaylık için başvuran eski Başbakan ve demokrasi yanlısı "Nehzet-i Azadi-yi İran" (İran Özgürlük Hareketi Partisi) Genel Sekreteri Mehdi Bazergan başta olmak üzere bazı isimlere adaylık izni vermemesi nedeniyle boykot çağrılarının gölgesinde gidildi.

Devrim lideri Ayetullah Ruhullah Humeyni'nin devrimi gerçekleştirmesine yardım etmek ve ülkede teokrasinin egemen kılınmasını sağlamak amacıyla 1979'da kurulan İslam Cumhuriyeti Partisi'nin 3 kurucusu Ali Hamaney, Mahmud Kaşani ve Esedullah Esgeroladi'nin katıldığı seçimleri şu anda ülke lideri olan Ayetullah Hamaney, oyların yüzde 85'ini alarak kazandı.

Ülkedeki 26 milyon seçmenden 14 milyonunun oy kullandığı seçime katılım oranı boykot çağrıları nedeniyle yüzde 54,8'de kaldı.

İran'da 28 Temmuz 1989'da yapılan üçüncü cumhurbaşkanlığı seçimlerinde de Anayasayı Koruyucular Konseyi, İran Özgürlük Hareketi'nin desteklediği aday İbrahim Yezdi'yi veto etti.

Devrimin kurucularından sayılan Ali Ekber Haşimi Rafsancani ile bağımsız aday Abbas Şeybani'nin yarıştığı seçimi Rafsancani, yüzde 94 oy oranıyla kazandı.

Bu seçimde ise halkın seçime katılım oranı yüzde 54,6 oldu.

Rafsancani'nin ikinci dönem cumhurbaşkanı olarak muhafazakar siyasetçi Ahmed Tevekkuli'ye karşı yüzde 64 oy oranıyla kazandığı 11 Haziran 1993 cumhurbaşkanlığı seçimlerinde katılım yüzde 50,6'ya geriledi.

İran'da 23 Mayıs 1997'deki cumhurbaşkanlığı seçimleri ise reformist din adamı Muhammed Hatemi'nin sürpriz zaferiyle sonuçlandı. Seçim, o zamana kadar ülkede yapılan en yüksek katılımlı cumhurbaşkanlığı seçimi olarak kayıtlara geçti.

Hatemi'nin, seçimin favorisi görülen dönemin Meclis Başkanı muhafazakar aday Ali Ekber Natık Nuri'ye karşı kazandığı seçimde 36 milyon 466 bin kayıtlı seçmenden 29 milyon 67 bini oy kullanırken katılım oranı ilk kez yüzde 79,9'u buldu.

Hatemi'nin ikinci dönem seçildiği 8 Haziran 2001 seçimlerinde ise katılım oranı yüzde 66,7'ye geriledi.

Mahmud Ahmedinejad'ın ikinci turda Rafsancani'ye karşı kazandığı 17 Haziran 2005'teki cumhurbaşkanlığı seçimlerinin ilk turunda katılım oranı yüzde 66,6 olurken ikinci turda bu rakam yüzde 59,8'e indi.

En yüksek katılım oranı Ahmedinejad ile Yeşil Hareket Musevi rekabetinde yaşandı

Ülkede 12 Haziran 2009'da yapılan ve sonrasında itirazlar nedeniyle bir çok kişinin hayatını kaybettiği protesto gösterilerinin yaşandığı cumhurbaşkanlığı seçimleri, ülke tarihinin en yüksek katılım oranının yakalandığı seçim oldu.

Seçim öncesi devlet televizyonunda yapılan münazaralar ve adayların kampanya süreci ve halkın heyecanıyla birlikte büyük bir rekabet ortamında geçen seçimi, Ahmedinejad, rakibi eski Başbakan Mir Hüseyin Musevi'ye karşı oyların yüzde 63'ünü alarak kazandı. Seçimde 46 milyon 199 bin seçmenden 39 milyon 371 bini oy kullanırken katılım oranı yüzde 85,2 olarak kayıtlara geçti.

İran'da 14 Haziran 2013'teki cumhurbaşkanlığı seçimleri de büyük rekabete sahne oldu. 28 Haziran'da yapılacak seçimin muhafazakar adaylarından Muhammed Bakır Kalibaf ile Said Celili'nin reformistlerin desteklediği ılımlı muhafazakar aday Hasan Ruhani'ye karşı aday olduğu seçimi Ruhani, oyların yüzde 50'sini alarak ilk turda kazandı.

Seçime katılım oranı yüzde 72,8 oldu.

Ruhani'nin, dönemin Yargı Erki Başkanı İbrahim Reisi'ye karşı yüzde 57 ile kazandığı 19 Mayıs 2017'deki seçimlerde katılım oranında yüzde 73,3 ile önceki seçimdeki orana yakın katılım elde edildi.

İran'da cumhurbaşkanlığı seçimlerindeki en düşük katılımlı seçim

Ülkede 18 Haziran 2021'de yapılan seçimlere, Anayasayı Koruyucular Konseyi'nin dönemin Cumhurbaşkanı Birinci Yardımcısı İshak Cihangiri, eski Cumhurbaşkanı Mahmud Ahmedinejad ve dönemin Meclis Başkanı Ali Laricani bazı önemli isimlere veto kararları damga vurdu.

Reformist gruplar, adaylarının veto edilmesi halinde seçimlere katılmayacaklarını duyurdu ve seçimler boykot tartışmalarının gölgesinde yapıldı.

Seçimi, 19 Mayıs'ta helikopter kazasında hayatını kaybeden dönemin Yargı Erki Başkanı Reisi, 28 milyon 600 bin oydan 17 milyon 800 binini alarak İran'ın 13. Cumhurbaşkanı oldu.

Boykot çağrılarının gölgesinde yapılan 2021 seçimlerine katılım oranı yüzde 48,8'te ile cumhurbaşkanlığı seçimlerindeki en düşük katılım oranı olarak kayıtlara geçti.

Ülkede 1 Mart'ta yapılan genel seçimlerde ise katılım oranı yüzde 41'e kadar indi.

İran'da 28 Haziran'da yapılacak cumhurbaşkanı seçimine katılım oranı merakla bekleniyor.

İranlı Öğrenciler Anket Ajansı'nın (ISPA) 9-10 Haziran'da ülke genelinde 3 bin 906 kişiyle yaptığı anket bu konuda ip uçları veriyor.

ISPA'nın seçmenlerle yüz yüze gerçekleştirdiği ankette, seçmenlerin yüzde 44,4'ü 28 Haziran'daki seçimlere kesinlikle katılacağını, yüzde 7,3'ü ise büyük olasılıkla katılacağını belirtti.

Ankete katılanların yüzde 28,7'si seçime hiçbir şekilde katılmayacağını, yüzde 14,9'u, henüz seçime katılıp katılmama konusunda karar vermediğini söyledi.

Katılımcıların yüzde 4,7'si ise seçime katılma ihtimalinin az olduğunu ifade etti.