WASHINGTON - Barışkan Ünal/Michael Hernandez
Amerikalı uzmanlar, IŞİD ile mücadelenin Irak'ta ABD ile İran'ı görüş birliğine getirdiğine dikkati çekerek, kısa vadede bunun IŞİD ile savaşta iki tarafa yararlar sağlasa da uzun vadede Irak'taki mezhepsel dengeler açısından ABD ile İran'ı karşı karşıya getirebileceğini belirtiyor.
Tikrit'i IŞİD'den geri almak için geçen hafta başlatılan operasyonlarda Irak güvenlik güçlerine Şii milislerden oluşan El-Haşdu’ş-Şabi (Halk Topluluğu) destek vermiş, operasyonlara İranlı askeri danışmanların da katıldığı duyuruldu. Irak'ta IŞİD'e karşı mücadelede İran ile koordinasyon ve işbirliği halinde olmadığını sürekli tekrarlayan ABD yönetimi, bu tür operasyonlarda İran ve Şii milislerin varlığının, mezhepsel gerilimleri tırmandırabileceği endişesini dile getirdi.
Amerikalı uzmanlar, IŞİD ile mücadelenin Irak'ta ABD ile İran'ı aynı çizgiye getirdiğine dikkati çekti. Uzmanlar, kısa vadede bunun IŞİD'e karşı savaşta iki tarafa da yarar sağlasa da uzun vadede İran'ın Irak'ta artan etkisinin ciddi mezhepsel gerilimleri beraberinde getirebileceğinden, "birlik içinde bir Irak" isteyen ABD açısından bunun sorun teşkil edebileceğini ifade ediyor.
Şimdilik iki taraf da memnun
Düşünce kuruluşu Middle East Institute uzmanlarından Alex Vatanka, AA muhabirinin sorularını yanıtlarken, şu anda İran’ın IŞİD ile mücadelesinin Amerika’nın ve Bağdat’ın çıkarlarına hizmet ettiğini belirterek, “IŞİD, aşırı derecede Şii karşıtı bir örgüt ve yapabilirse İran’a zarar vermek ister. Bu açıdan İranlıların neden IŞİD ile mücadele etmek istediğini anlıyorum ve birçok Amerikalı da anlıyor” dedi.
Irak’ta IŞİD’e karşı “çok renkli” bir koalisyon bulunduğu yorumunu yapan Vatanka, “ABD ve İran örneğine bakın. Sessizce ve taktiksel işbirliği yapmaktan bence şimdilik iki taraf da memnun. Tabii ki doğrudan olmayan şekilde çalışıyorlar. İki taraf inkar ediyor ama gerçekte Bağdat’taki merkezi hükümet yoluyla hem İran hem ABD, IŞİD’e karşı mücadelede neredeyse birbirini tamamlayıcı şekilde çalışıyor” diye konuştu.
Vatanka, İran’ın Irak üzerindeki faaliyetlerini uzun vadeye dönük gözlemlemek gerektiğini ifade ederek, asıl önemli olanın İran’ın Irak’ta IŞİD ile mücadele bittikten sonra nasıl davranacağı olduğuna işaret etti. Vatanka, IŞİD'in yenilgiye uğratılmasının ardından İran’ın Abadi hükümetinin sadece Şiileri destekliyor görünmemesi ve Iraklıların kendi içinde birliğini sağlayabilmesi adına bir an önce ülkeden çekilmesi gerektiğini söyledi.
Bırakalım bu işi İran yapsın
Bağımsız dış politika ve savunma uzmanı Mark Perry, İran’ın IŞİD’e karşı savaşmasına karşı çıkılması halinde ABD’nin önündeki diğer seçeneğin kendi komutanlarını göndermek olduğunu ve bunu da kimsenin istemeyeceğini ifade etti. Perry, “Ne yapabiliriz ki bu konuda? Kesinlikle hiçbir şey yapamayız. Irak’ta ne zaman silahımızı ateşlesek düşman kazanıyoruz. Bırakalım bu işi İran yapsın. Eğer İran hazinesini, gençlerinin kanını Irak’ta harcamak istiyorsa sonu gelmez savaşların gerçek çözüm üretmediğini bizim daha önce Irak’ta öğrendiğimiz gibi öğrenir” ifadesini kullandı.
İran'ın Irak'ta, Sünni ülkeler Ürdün, Birleşik Arap Emirlikleri, Suudi Arabistan ve Katar'ın liderlik etmemesinin yarattığı boşluğu doldurduğunu dile getiren Perry, "El-Nusra’nın, El-Kaide’nin parasının birçoğunun Suudi Arabistan’dan geldiğini biliyoruz. Katar bölgedeki aşırılık yanlısı Selefileri destekliyor. Bu noktada ABD için İran'a dostça davranmak, bu ülkelere dostça davranmaktan daha fazla kazanç sağlayabilir" yorumunda bulundu.
Perry, ABD ve İran’ın çıkarları IŞİD noktasında örtüşse de ABD’nin bölünmüş bir Irak istemediğine dikkati çekti ve uzun vadede bu konuya eğilmek gerektiğini vurguladı.
Sünni nüfusa nasıl bir mesaj gönderir
Center for American Progress’te kıdemli uzman Hardin Lang ise İran’ın Irak güçlerinin çoğunlukla Şii milislere bağlı olacağı bir savaş planı çizdiğini belirterek, Tikrit’teki saldırının Irak’taki mücadelenin geri kalanına dair bazı sorular yarattığını söyledi.
Lang, “Herkesin IŞİD’i geri püskürtmeye çalışması açısından bu olumlu bir şey ama Washington’ın perspektifinden ana kaygı, birçok insanın konuştuğu ve şikayet ettiği, İran’ın Irak içinde etkisini artırıyor olması. Bence ileriye doğru gerçek büyük sorun şu ki, arkanıza özellikle İran destekli Şii milisleri alarak belirli bir derece askeri başarı kazanabilirsiniz ama bu Irak’ın Sünni nüfusuna siyasi açıdan nasıl bir mesaj gönderecek?” dedi.
Bunun yanında İran’ın artan derecede sahada öncü rol üstlenmesinin koalisyonun, Sünni üyelerinin katkılarını sorgulamasına neden olacağı görüşünü de dile getiren Lang, “ABD’nin yakın zamanda yüzleşeceği sorun bu olacak gibi” dedi.
Lang, kısa vadede Bağdat hükümetinin İran’ın desteğine bağlı olmasının İran’ın bu ülke üzerindeki gücünü artırdığını ama uzun vadede koşulların farklı olabileceğini vurgulayarak, sözlerini şöyle sürdürdü:
"ABD olarak askerimizi çektikten sonra Irak'taki etkinliğimiz büyük oranda azaldı. Ama aynı zamanda sahada 170 bin askerimiz varken bile ülkedeki siyasi sonuçları belirleyemedik. Dolayısıyla İran’ın sahada askeri var diye siyasi tabloyu etkileyebileceği öngörüsünde pek değilim. Eğer biz 100 binden fazla askerle bunu yapamadıysak neden İran’ın yapabileceğini düşünüyoruz. Önemli olan Bağdat hükümetini siyasi olarak doğru yöne yönlendirip yönlendirmeyecekleri. Geçmişte hep bunun aksini yaptıklarını gördük."
Önemli boyutta bir askeri müdahale söz konusu
Düşünce kuruluşu Washington Institute for Near East Policy uzmanı David Pollock da Irak'ta Saddam Hüseyin'in devrilmesinden bu yana İran'ın giderek artan büyük bir etkiye sahip olduğunu ve bu etkinin özellikle son aylarda daha da arttığını belirtti.
Irak'ta bugün sadece İranlı ajanlar ve danışmanların değil, IŞİD'e karşı Iraklılarla birlikte savaşan İranlı ordu birliklerinin de yer aldığına işaret eden Pollock, "Çok açık ve önemli boyutta bir askeri müdahale söz konusu. Buna ilaveten İran sadece Bağdat değil, güneyde Basra'dan kuzeyde Kürt bölgesel yönetimine kadar tüm Irak üzerinde kültürel, dini, ekonomik, siyasi, istihbarat ve diğer alanlarda etkiye sahip" diye konuştu.
Pollock, şu anda bu etkinin "ortak düşman" IŞİD üzerine odaklandığını ancak geçmişte Irak'taki Amerikan askerlerine karşı olduğu gibi gelecekte de Irak'ın bazı komşularına ya da ülkedeki Sünni Arapları hedef alan bir yönelime girebileceği uyarısında bulundu.
Pollock, İran'ın rolünün mezhepsel gerilimleri ateşleme potansiyelini kesinlikle taşıdığı görüşünü dile getirerek, “Şimdilik o yolda çok ileriye gitmeme konusunda dikkatli davranıyorlar ama açıkçası müdahaleleri mezhepçi nitelik taşıyor. Doğrudan Şii milisleri destekliyorlar ama genel anlamda etnik temizlik veya katliama izin verilmemesi veya teşvik edilmemesi konusunda çok dikkatliler” dedi.
Koalisyonun diğer üyelerinin İran’ın Irak’taki bu faaliyetlerine nasıl tepki göstereceğinin ciddi bir sorun olduğunu belirten Pollock, şimdi koalisyonun Irak hükümeti ile Irak toplumunun farklı kesimleriyle iyi ilişkilerini korumasının daha önemli hale geldiğini kaydetti.
Pollock, izlenmesi gereken yolun, Irak’taki diğer bazı grupları silahlı güçler, ekonomi ve siyasi çabalar konusunda destekleyerek İran etkisini dengelemekten geçebileceğini söyledi ve “İran’ın Irak’taki etkisini tamamen yok etmenin bir yolu yok ama bizim yapabileceğimiz alternatif sunmak” ifadesini kullandı.
PODCASTTÜMÜNÜ GÖR
