İskoçyalılar tarihi referandum için sandık başında

EDINBURGH - İnci Gündağ

İskoçya'nın Birleşik Krallık'tan bağımsızlığı için yapılan referandumda çok sayıda seçmen sandık başına giderken, "hayır" oyu kullanan seçmenlerin ekonomik endişelerini dile getirmeleri, "evet" oyu verenlerin ise Londra'dan bağımsız yönetilmek istediklerini söylemeleri dikkati çekiyor.

500 bin kişinin yaşadığı ve yaklaşık 400 bin seçmenin kayıtlı olduğu İskoçya'nın başkenti Edinburgh'da oylar okullar, kiliseler, belediyeler ve toplum merkezlerinin de aralarında bulunduğu 140'dan fazla yerde kullanılıyor. Anadolu Ajansı, şehrin merkezindeki Lothian toplum merkezi ve Tollcross İlkokulunda oylarını kullanan İskoç seçmenlerle konuştu.

Ticaretle uğraştığını söyleyen 42 yaşındaki Stuart isimli İskoç, "bağımsızlığa hayır" oyu kullandığını söyledi. Stuart, sandıktan hayır sonucunun çıkması halinde İngiliz hükümetinin bir çok yetki devri vaadinde bulunduğunu dile getirerek, “Benim için ‘hayır’ oyu kullanmamın arkasındaki en büyük sebep, ‘evet’ cevabının iş dünyası üzerinde büyük risk taşıyor olması” dedi.

43 yaşındaki mühendis Jeff ise, referandumun tüm ülke için çok tarihi bir adım olduğunu ancak ihtiyaç olmadığını dile getirdi. Jeff, “Aynı adada daha fazla sınıra ihtiyacımız olduğunu düşünmüyorum bu nedenle 'bağımsızlığa hayır' oyu kullandım” ifadesini kullandı.

Londra hükümetinin söz verdiği daha fazla yetkiye İskoçların ihtiyacı olduğunu belirten Jeff, “Eğer sandıktan hayır oyu çıkarsa, söz verdikleri gibi bu yetkiler uygulamaya koyulmalı” dedi.

 "İskoçya artık aynı olmayacak"

Siyasetle uğraşan 28 yaşındaki Lindsay de sandıktan ne sonuç çıkarsa çıksın, İskoçya'nın artık aynı olmayacağını ifade etti. Lindsay, “'Bağımsızlığa hayır’ dedim. Çünkü Birleşik Krallık'ta kalırsak daha fazla fırsatlara ulaşma olanağımız var” dedi.

Lindsay, İngiliz hükümetinin daha fazla yetki vaadini olumlu karşılayarak, “Kendi ilişkilerimizi kendimizin yürütebileceğine inanıyorum ancak bunun bağımsızlıkla ilgisi yok. ‘Evet‘ oyu bence çok duygusal bir karar” değerlendirmesinde bulundu.

Başkent Edinburgh’da avukatlık yapan 35 yaşındaki Rory, referandumun İskoçlar için harika bir fırsat olduğunu söyleyerek, “Oy verme hakkı olanların yüzde 97'sinin kayıt yaptırdığı bildiriliyor, bu mükemmel. Referandum tüm ulusun dikkatini çekti. Birkaç sebebten duyduğum endişe dolayısıyla 'hayır' oy kullandım. Ekonomik durumumuz, hangi para birimini kullanacağımız ve Avrupa'daki pozisyonumuz konuları hakkında endişelerim var. Genel olarak ise Birleşik Krallık'ın parçası olmalıyız diye düşünüyorum” ifadelerini kullandı.

 "Ülkem için bağımsızlık istiyorum"

İskoçya’nın kendisini temsil etmesi gerektiğine inanan 24 yaşındaki araştırmacı Rosie, “Çok heyecanlı bir gün. Böyle bir oylamanın olması harika, o gün sonunda geldi. Ülkem için bağımsızlık istediğim için 'Evet' oyu verdim. İskoçya’nın kendi hükümeti, kendi politikaları olmalı. Oylamadan bağımsızlık çıkması halinde insanların çıkarlarına öncelik verildiğini, ülkeye yatırımların geldiğini görmek isterim” diye konuştu.

Glasgow’da eğitimini sürdüren ancak oyunu kullanmak için kayıtlı olduğu Edinburgh’a gelen 22 yaşındaki Clara da, İskoçya’nın bağısmızlığı için ‘evet’ oyu verdiğini çünkü İskoçya’nın siyasi değerlerinin İngiltere’ye göre çok farklı olduğunu dile getirdi. Clara, “Farklı hükümetler tarafından yönetilmemiz gerektiğine inanıyorum. Bizim istediğimiz değişim umut veriyor” dedi.

Tarihi referandum manşetlerde

İngiliz ve İskoç gazetelerinin hepsi dünkü manşetlerini bağımsızlık referandumuna ayırdı. Daily Telegraph gazetesi Birleşik Krallık ile İskoç bayraklarını taşıyan iki kişinin fotoğrafı ile İskoçların milli şairi olarak bilinen Robert Burns'ün 1795 tarihli bir şiirini manşetine taşırken, Financial Times gazetesi "Tarihi eşik" manşetini attı. 

Independent gazetesi de Birleşik Krallık ile İskoçya bayraklarının fotoğrafına manşetinden yer verirken, "307 yıllık kaşıntı" başlığıyla tarihi referandumun dün yapıldığını duyurdu. Gazetede, "İskoçya'da seçmenler sandık başına giderken, 1707 yılında oluşturulan birlik belki de son saatlerine giriyor. Ancak sonuç her ne olursa olsun, dünyada herkesin birşeyler öğreneceği bir demokrasi karnavalı olarak sonucu kutlamalıyız" ifadelerine yer verildi. Guardian gazetesi ise İskoçya'nın uydu fotoğrafını manşetine taşıyarak "Kader günü" başlığını attı.

İskoç The Herald gazetesi, "İskoçya'nın hesaplaşma günü" başlığına ilk sayfasında yer verirken, İskoç Daily Express gazetesi "Birliğimiz üzerindeki güneşin sönmesine izin vermeyin" manşetiyle seçmenleri birlikten yana oy kullanmaya çağırdı.

Bağımsızlığa karşı olduğunu açıklayan The Scotsman gazetesi "Kader günü" manşetiyle çıkarken, Daily Mirror gazetesinin İskoçya'da çıkan baskısı "İskoçya'ya basit bir mesajımız var: Bizi bırakmayın" manşetini attı. 

"İskoçya bağımsız bir ülke olmalı mı?" sorusunun yöneltildiği referandumda oy verme işlemi bu sabah yerel saatle 07.00 (TSİ 09.00) başladı. Seçmenler oylarını yerel saatle 22.00'ye (TSİ 00.00) kadar kullanabilecek. 16 yaş ve üzerindeki 4 milyonu aşkın İskoç vatandaşı, İskoçya'nın 32 bölgesindeki yaklaşık 6 bin merkezde oylarını kullanıyor.

4,3 milyon seçmen

Yaklaşık 4,3 milyon İskoç vatandaşına "İskoçya, bağımsız bir ülke olmalı mı?" sorusu yöneltiliyor. İskoç seçmenler, ülke genelindeki okullar, kiliseler ve belediyelerde kurulan sandıklardaki pusulalarda "evet" ya da "hayır" yanıtını işaretleyerek oy veriyor. 

5 milyon 300 bin nüfuslu İskoçya'daki referanduma ülkede yaşayan 16 yaş ve üzerindeki İskoçlar katılabiliyor. Oy verme işlemi yerel saatle 22.00'ye (TSİ 00.00) kadar sürecek. Oylar İskoçya'da 32 bölgedeki oy verme işlemi sona ermeden sayılmayacak. Kesin sonuçların ise bugün sabahtan önce belli olması beklenmiyor. Oy verme hakkına sahip İskoçların yüzde 97'sinin kayıt yaptırdığı seçimde, katılım oranının yüksek olması bekleniyor.

Neleri savunuyorlar? 

Referandumdan "bağımsızlığa evet" sonucunun çıkması halinde Londra ile Edinburgh yönetimleri varlıkların paylaşımı konusunda yaklaşık 1 buçuk yıl boyunca çetin müzakereler yürütecek. Müzakerelerin sonunda ise İskoçya, Birleşik Krallık'tan 24 Mart 2016'da resmen ayrılacak ve bağımsız olacak.

İskoçya'nın mali durumunun Birleşik Krallık'ın geneline göre son beş yıldır daha iyi olduğunu savunan bağımsızlık yanlısı "evet"çiler, bağımsızlık halinde Birleşik Krallık ile "para birliği" konusunda anlaşmaya varmayı ve sterlin para birimini kullanmaya devam etmeyi umuyor. 

Birlik yanlıları ise İskoçya'nın ihracatının yüzde 64'ünü Birleşik Krallık'ın geri kalanına yaptığına dikkati çekerek, bağımsız İskoçya'nın sterlin para birimini kullanamayacağını savunuyor. İngiliz hükümeti, İskoçya'nın birlikten ayrılmasının risk ve belirsizlik yaratacağını, iş olanaklarını kısıtlayacağını dile getiriyor. Bazı işletmeler olası bağımsızlığın ekonomik belirsizlikleri beraberinde getireceğini savunuyor.  

Bağımsızlık halinde tartışılacak konulardan biri de Kuzey Denizi'ndeki petrol ve doğalgaz rezervleri olacak. İskoçya bölgesel hükümeti, Kuzey Denizi'nde yaklaşık 1 trilyon sterlin değerinde petrol rezervi olduğunu bildiriyor. Bu rezervlerin bağımsızlık halinde nasıl paylaşılacağı, birçok konu gibi belirsizliğini koruyor. İngiltere Başbakanı David Cameron ise, Kuzey Denizi'ndeki petrol ve doğalgaz rezervi yatırımlarının İngiltere'nin desteğiyle yapılabileceğini savunuyor.

İskoçya bölgesel hükümetinin başbakanı ve ayrılıkçı İskoç Ulusal Partisi'nin (SNP) lideri Alex Salmond, bağımsız İskoçya'nın Avrupa Birliği'nden (AB) ayrılmayacağını ve otomatik olarak AB'nin 29'uncu üyesi olacağını dile getiriyor. Ancak İngiliz hükümeti İskoçya'nın Birleşik Krallık'tan çıkmasının AB'den çıkması anlamına geleceğini belirtiyor. İskoçya'nın AB'ye yeniden üye olmasının ise 1-2 yıl sürebileceği kaydediliyor. 

Birleşik Krallık'ın İskoçya'da bulunan Faslane nükleer üssü de bağımsızlık halinde müzakere edilecek konuların başında geliyor. İskoçya bölgesel hükümeti, nükleer üsten 2020 yılına kadar kurtulmak istiyor. İngiliz hükümeti ise çok maliyetli olacağı gerekçesiyle buna karşı çıkıyor. Londra, ayrıca Faslane üssünde 15 bin kişinin istihdam edildiğine dikkati çekiyor. İskoç bölgesel yönetiminin Başbakanı Alex Salmond ayrıca, ülkesinin NATO üyesi olarak kalmasını istiyor ancak nükleer silahlardan arınması gerektiğini ifade ediyor.

Ayrılıkçı İskoçlar vazgeçmeyebilir

1998 tarihli İskoçya ile ilgili, İşçi Partili Tony Blair'in İngiltere Başbakanı olduğu dönemde onanan yasayla kurulan İskoç özerk parlamentosu, eğitimden, sağlığa, tarımdan sanata kadar birçok alanda kendi politikalarını uygulayabiliyor. Ancak İngiliz Parlamentosu'nun İskoçya üzerinde dış politika, savunma, göç, kamu yardımları, enerji gibi alanlarda söz hakkı bulunuyor. İngiliz Parlamentosu ayrıca, İskoçya'da uygulanan vergi oranlarına da karar veriyor.

Dün akşam yayınlanan son anketler bağımsızlık karşıtlarını az farkla, bağımsızlığa destek verenlerin önünde gösterdi. "Ipsos" adlı kamuoyu araştırma şirketinin yaptığı son ankete katılanların yüzde 49'u "bağımsızlığa evet", yüzde 51'i ise "hayır" dedi. "Panelbase" adlı bir başka şirketin anketine göre ise bağımsızlığa destek yüzde 48, "hayır" ise yüzde 52 çıktı. Kararsızların oranının yüzde 8 ila 14 arasında değiştiği bildiriliyor.

Bu arada, referandumdan "bağımsızlığa hayır" sonucu çıkması halinde, İskoçların bağımsızlık taleplerinden vazgeçmeleri beklenmiyor. Özellikle İngiltere koalisyon hükümetinin büyük ortağı Muhafazakar Parti'nin 2017 yılında yapmayı planladığı AB üyeliği referandumu gerçekleşir ve İngiliz halkı AB'den çıkma kararı alırsa, Avrupa Birliği'nde kalmak isteyen İskoç Ulusal Partisi'nin Birleşik Krallık'tan ayrılmak için yeni bir referandum yapılması talebini gündeme getireceği öngörülüyor.

İngiliz hükümeti referandumdan bağımsızlığa "hayır" çıkarsa, İskoç özerk parlamentosunun yetkilerini artırma vaadinde bulunuyor. 

İskoçya'nın ekonomik ve siyasi bağımsızlığı konusunda başlatılan kampanyalar 1700'lü yıllara uzanıyor. Ülkede son 300 yıldır çeşitli siyasi gruplar, partiler ve kişiler bağımsızlık konusunda kampanyalar yürütüyor. 

İskoçya bağımsız olursa Birleşik Krallık, toprağının üçte birini kaybedecek, nüfusu 5 milyon 300 bin azalacak ve 307 yıllık birlik sona erecek.