Müzakere masasına oturmadan barış gelmez

ANKARA - HALİT GÜLŞEN - SATUK BUĞRA KUTLUGÜN

Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) Dışişleri Bakanı Özdil Nami, Kıbrıs meselesinin çözümü için müzakere masasına oturmadan barışın gelmesinin mümkün olmadığını belirterek, ilk şartın masadan kalkan tarafın geri dönmesi olduğunu söyledi.

Nami, Yunanistan Başbakanı Aleksis Çipras'ın Güney Kıbrıs Rum Yönetimi'ne gerçekleştirdiği ziyareti AA'ya değerlendirdi. 

Çipras'ın, adada iki bölgeli ve iki toplumlu federal bir çözüm bulunması gerektiğine dair ifadelerini olumlu bulduğunu kaydeden Nami, Rum tarafında federal çözüme karşı artan bir siyasi bir havanın var olduğunu dile getirdi. Çipras'ın bu noktadaki yaklaşımını, "Rumlara verilmiş bir cevap" olarak değerlendiren Nami, şunları söyledi:

"Ancak bunun artık somut adımlara dönmesi gerekir. Yunanistan adada tekrar bir çözümü samimiyetle arzu ediyorsa Rum liderin müzakere masasına dönmesi konusunda da üzerine düşen sorumluluğu yerine getirmesi gerekir. Müzakere masasına oturmadan barışın gelmesi mümkün değil. İlk şart, masadan kalkan tarafın süratle geri dönmesidir."

Nami, Rum kesiminin müzakereler çerçevesinde yeniden masaya döndükten sonra ise açıkta kalan konular üzerine odaklanan bir müzakere sürecinin gerçekleştirilmesi gerektiğini ifade ederek, Yunan tarafının da artık doğalgaz ve AB gibi konuları müzakerelerde bir koz olarak kullanmaktan vazgeçmesi gerektiğini vurguladı. Bu konuların bir koz yerine, kapsamlı çözümü kolaylaştıracak unsurlar olarak değerlendirilmeye başlanması gerektiğini söyleyen Nami, "Maalesef Rum liderlerin bu konularda yapıcı anlayış yerine, müzakereleri zora sokacak bir anlayışla hareket ettiğini görüyoruz. Kıbrıs'ta kapsamlı çözüm olacaksa iki tarafın birbirlerinin meşru hak ve çıkarlarına saygı duymalarıyla olur" dedi. 

Yakından takip edeceğiz

Yeni göreve gelen Yunanistan hükümetinin federal çözüm konusunda yapacaklarının da söylediklerini destekler şekilde olmasını ümit ettiklerini belirten Nami, "Hükümetin söyledikleriyle yaptıklarını yakından takip edeceğiz" dedi.

Çipras'ın, Doğu Akdeniz'de doğalgaz arama konusunda sadece Rumların egemenlik haklarından bahsetmesine değinen Nami, Yunan tarafından hatalı değerlendirmelerin devam ettiğini gördüklerini kaydetti. Nami, Çipras'ın Kıbrıslı Türklerin haklarını görmezden gelen bu tür yaklaşımlarını kısa sürede terk etmesini temenni ettiğini belirtti. 

Nami, sismik araştırma gemisi Barboros Hayrettin Paşa'nın bölgedeki faaliyetlerine yönelik eleştirilerin ise tek taraflı değerlendirmeler olduğunu dile getirdi. Sadece Rumlardan oluşan bir hükümeti, bütün Kıbrıs'ın hükümeti gibi kabul edenlerin, uluslararası hukuka atıfta bulunma hakları olmadığını vurgulayan Nami, "Bunlar tek taraflı değerlendirmelerdir ve bilinmiş resmi görüşlerin tekrarından öteye bir değer taşımamaktadır" değerlendirmesinde bulundu. 

Uzmanlar Çipras'ın mesajlarına ihtiyatlı yaklaştı

Yunanistan Başbakanı Aleksis Çipras'ın Güney Kıbrıs Rum Yönetimi'ne (GKRY) yaptığı ziyarette adadaki soruna ilişkin değerlendirmeleri uzmanlar tarafından ihtiyatlı karşılandı. Uzmanlar, Çipras'ın ilk açıklamalarının geleneksel Yunan hükümeti politikalarının çizgisinde olduğu görüşünde. 

Yunanistan'da iktidara gelirken merkez partilerin geleneksel politikalarına karşı "radikal" değişiklikler getireceği söylemini kullanan Çipras'ın Güney Kıbrıs'taki açıklamalarını AA'ya değerlendiren uzmanlar, henüz kayda değer bir değişim beklemediklerini belirtti.

İstanbul Kültür Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölüm Başkanı Prof. Dr. Mensur Akgün, Çipras'ın ziyareti esnasında perde arkasında Anastasiadis ile "radikal" bir görüşme yapmış olsa bile kameralara karşı önceki Yunan hükümetlerinden farklı tutum takınmadığına işaret etti. Akgün, "Çipras bunca sorunla uğraşırken, ekonomik anlamda kendi içerisinde bir sürü engel aşmaya çalışırken ve iktidar ortağı olan parti de bariz bir şekilde milliyetçi iken Çipras’ın Kıbrıs’a gidip de radikal açıklamalar yapmasını beklemiyordum" dedi. 

Çipras'ın açıklamalarında sertleşme olmadığını söyleyen Akgün, yeni Yunan hükümetinin Kıbrıs sorununa katkıda bulunmak gibi bir iddiası bulunmadığını ifade etti. Çipras'ın Barbaros gemisi hakkındaki açıklamasını "açık kapı" olarak değerlendiren Akgün, geminin bölgede bir pazarlık unsuru olarak bulunduğunu dile getirdi. Akgün, şöyle konuştu: 

"Türkiye, tek taraflı olarak münhasır ekonomik bölge ilan edilmesine ve Kıbrıslı Türklerin hakkı korunmadan hidrokarbonların aranmasına karşı çıktığını göstermek amacıyla Barbaros gemisini orada tutuyor. Kapıyı açık tuttuğunu söyleyebiliriz Çipras’ın, pazarlığa hazır. Tutumu bundan önceki Yunan hükümetlerinden çok farklı değil, zaten Kıbrıs sorunu konusunda böyle bir iddia ile gelmediler. Diğer iddiaları var, onları gerçekleştirmeden de kökleşmiş sorunlar konusunda adım atmaları mümkün gözükmüyor."

Akgün, radikal sol bir hükümetin Türkiye ile ilişkilerin normalleşmesine katkıda bulunacağını, Çipras'ın iyi niyeti ve barışçıl çabalarını Kıbrıs ve Ege konusunda da gösterecek olurlarsa bu durumda farkını göstereceğini söyledi.  Akgün, "Tehlike koalisyonun küçük ortağından kaynaklanıyor. Savunma Bakanının ilk icraatı Kardak kayalarını ziyaret etmekti. Umarız bu tür şeyler olmaz” değerlendirmesinde bulundu.

Çipras'ın iktidar ortağı sorunu

KKTC Yükseköğretim Denetleme ve Akreditasyon Kurulu Üyesi Prof. Dr. Mehmet Hasgüler, Çipras'ın adanın çözümü hakkında "Kıbrıslı Türklerin ve Kıbrıslı Rumların karar verecekleri bir mesele" olarak tanımlama yapmadığına dikkati çekti. Hasgüler, "Çipras, münhasır ekonomik bölgeden bahsetti ve Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin 186 sayılı kararına iştirak etmiş oldu. Kendisi de durumu uluslararası kuruluşlara şikayet ediyor, egemenlik, saldırı olduğunu söylüyor. Bir taraftan egemenliğin meşruiyetinin iki halktan kaynaklandığını kabul etmiyor. Bunun neresi radikallik?” ifadesini kullandı.

Hasgüler ayrıca kısa vadede müzakerelerin devam etmesini beklemediğini bildirerek, "SYRIZA'nın iktidar ortağı Kıbrıs konusunda Türkiye’ye hiçbir taviz vermeme niyetinde olan bir parti. Çipras, küçük ortağına ayak uydurdu gibi görünüyor. Muhalefetteyken Kıbrıs konusunda söylediklerini Kıbrıs’a gelince hatırlamıyor. Doğal olan da budur" değerlendirmesini yaptı.

Yunanistan'ın ekonomik bir çöküntü içinde olduğunu ve klasik milliyetçiliği aşamayacağını aktaran Hasgüler, Çipras'ın farkını Avrupa Birliği içinde Almanya’ya ve Fransa’ya karşı bir mesafe koymak istemesiyle gösterebileceğini kaydetti. Hasgüler şu değerlendirmelerde bulundu: 

"AB içerisinde Almanya’ya ve Fransa’ya karşı bir mesafe koymak istiyorsa bunun yolu Kıbrıs’ta farklı bir söylem geliştirmek ve Türkiye ile işbirliği yapacağı bir ortamı yakalamaktır. Bu ülkelere ne kadar mesafe koyacağı ve ekonomik olarak ne kadar kendi ülkesinin haklarını savunacağının yolu, Türkiye ile ne kadar ekonomik işbirliği yapabileceğinden geçeceğini düşünüyorum. Çipras bir farklılık yaratmak istiyorsa komşusu Türkiye ile ekonomik işbirliğini derinleştirmelidir."

Almanya ve Fransa'nın adada çözüm istemediğini anlatan Hasgüler, Çipras'ın bu çözümsüzlük tutumunu AB ile ekonomik pazarlığa dönüştürebileceğini dile getirdi. 

Yunanistan Savunma Bakanı ve iktidarın küçük ortağı ANEL Partisi lideri Panos Kammenos’un, Kardak olaylarının 19. yıl dönümü nedeniyle Kardak kayalıklarının bulunduğu deniz bölgesine çelenk bırakmasını ise "1990'lı yıllara geri dönmek" olarak yorumlayan Hasgüler, "Çipras’ın küçük ortağından bu tür delilikler her zaman beklenebilir. Onun için keşke Çipras bu konuda hakkında bir şey söyleyebilseydi" dedi.

"Söylem tekrarı"

Ankara Üniversitesi Avrupa Toplulukları Araştırma ve Uygulama Merkezi (ATAUM) Başkanı Prof. Dr. Çağrı Erhan, Türkiye ile Yunanistan arasında 1999 senesinden beri istikşafi görüşmelerin yürütüldüğünü hatırlatarak, bu tür toplantılarının sınır anlaşmazlıklarını ve Kıbrıs meselesi gibi sorunlar yerine, işbirliğini geliştirme odaklı olduğunu belirtti.

16 yıldır süren bu görüşmelerin bir çırpıda silinip atılamayacağını vurgulayan Erhan, "Çipras eğer 'Barbaros’un çekilmesi ön şarttır' diyorsa bu 1999 öncesine dönmek olur" değerlendirmesinde bulundu. Erhan, "Türkiye'nin uluslararası etkinliği ve ekonomisi 1999'daki gibi değil, Yunanistan da 1999’daki gibi AB ile Türkiye ilişkilerini bozabilecek düzeyde değil" ifadesini kullandı.

Erhan, Çipras'ın Türkiye ile Yunanistan arasındaki dostluk ilişkilerini geliştirmek için ortaya sunduğu iki ön şarttan birisinin "Yunan sınırlarının ihlalinin durması" olduğunu hatırlarak, "Türkiye tarafından uluslararası kara suları olarak kabul edilen yerleri, hava sahası ve kara sularının ihlali olarak gösteriyor" dedi. 

Diğer ön şartın Barbaros gemisinin faaliyetlerini durdurması olduğunu aktaran Erhan, Çipras'ın daha önceki Yunan hükümetlerinin söylemlerinin dışına çıkmadığına işaret etti.

"Mesajlar klasik"

İstanbul Üniversitesi Siyasal Bilgier Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ömer Faruk Sönmezoğlu, Çipras'ın ilk yurt dışı gezisini GKRY'ye gerçekleştirmesini, gerginliğin azalmasını Türkiye’nin araştırma gemisinin bölgeden çekilmesine bağlamasını ve Kıbrıs sorununun Türk-Yunan ilişkilerinin barometresi olduğunu söylemesini, "bir Yunanistan başbakanının klasik sayılabilecek tutumunu temsil etmektedir" diyerek değerlendirdi.

Çipras'ın yeni sayılabilecek bir tutumunu ise adada Türk-Rum topluluklarının işbirliği yaptığı sivil toplum kuruluşlarından Türk ve Rumlar ile görüşmesi olarak belirten Sönmezoğlu, "Kıbrıs konusu muhtemelen, en azından kısa dönemde, Çipras’ın en “klasik”, “alışılagelmiş” kaldığı siyasal başlıklardan birisi, belki de birincisi olacaktır" ifadesini kullandı.

Aleksis Çipras, ilk yurt dışı ziyaretinde Güney Kıbrıs'ta Rum lider Nikos Anastasiadis ile görüşmesinin ardından yaptığı açıklamada Kıbrıs’ta iki bölgeli, iki toplumlu ve tek vatandaşlıklı federasyon çözüm çabalarını desteklediğini ifade etmişti. 

Türkiye’nin bölgeye Barbaros araştırma gemisini göndermesinin çözüm çabalarını olumsuz etkilediğini iddia eden Çipras, "Kıbrıs’ta Münhasır Ekonomik Bölgeler (MEB)  alanındaki egemenlik haklarının ihlal edildiği zor bir dönemde bulunuyorum. Türkiye’nin bölgeye Barbaros’u göndermesi, uluslararası hukukun açıkça ihlali anlamına geliyor ve müzakereleri sabote ediyor. Türkiye, müzakerelerin sürdürülmesi için uluslararası hukuka saygılı olmalı ve tehdit etmemeli" açıklamasını yapmıştı.