Şanghay'dan Rusya'ya yaptırıma karşı destek

ANKARA - SELEN TONKUŞ - HÜSEYİN ERDOĞAN

Avrupa Birliği (AB), Rusya'ya karşı yeni yaptırımlarını açıklarken, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in de katılacağı Şanghay İşbirliği Örgütü zirvesinden "Rusya'ya destek" mesajı çıkıp çıkmayacağı tartışılıyor. Gelişen Çin-Rusya enerji ilişkilerine dikkati çeken uzmanlar, özellikle Çin'in Rusya'ya stratejik destek sağladığı görüşünde birleşiyor.

AB, Rusya'nın savunma, finansın yanında enerji sektörüne yönelik yaptırımlarını açıklamasıyla eş zamanlı olarak, bugün Şanghay İşbirliği Örgütü başkanlar zirvesinin toplanacak olması, örgütün başat güçlerinden Çin'in son dönemde Rusya ile geliştirdiği enerji ilişkileri göz önüne alındığında, "Rusya'ya destek mesajı çıkar mı" tartışmasını gündeme getirdi. 

Uluslararası Stratejik Araştırmalar Merkezi (USAK) Asya-Pasifik uzmanı Prof. Dr. Selçuk Çolakoğlu, AA muhabirine yaptığı açıklamada,  "Şanghay İşbirliği Örgütü'nün, AB'nin Rusya'ya karşı yaptırımlarını açıklayacağı gün toplanması, Rusya'ya siyaseten ve stratejik destek olarak yorumlanabilir" dedi.

Ukrayna krizinden sonra, özellikle Çin'in stratejik açıdan ve siyaseten Rusya'yı yalnız bırakmama politikası izlediğini belirten Çolakoğlu, "Çin, Ukrayna'da AB'nin müdahalesi sonucu Yanukoviç'in devrilmesi konusunda, Rusya'ya hak veriyor ancak sonrasında Kırım ve Ukrayna'nın doğusundaki gelişmelere de geleneksel içişlerine karışmama politikasını güdüyor" diye konuştu.

Çolakoğlu,  genel olarak, Çin'in, Ukrayna meselesini doğu-batı rekabetinin bir parçası olarak yorumladığına dikkati çekerek, "Çin, özellikle Rusya ile batının tek kutupluluğuna karşı 1990'lardan beri işbirliği yapıyor. Rusya'nın bu anlamda batıyla ilişkilerini daha eşit sürdürmesi, Çin için önemli" ifadelerini kullandı.

"Dolayısıyla, Çin, Rusya'nın yaptırımlarla sıkıştırılması konusunda Rusya'ya destek veriyor, ama Ukrayna krizinin parçası olmak istemiyor" diyen Çolakoğlu, Moskova ve Pekin'in dün imzaladığı liman anlaşmasına da değinerek, şunları kaydetti:

"Ukrayna krizi dolayısıyla Rusya, doğusundaki sahillerdeki enerji stratejisini değiştirmeye başladı. Öncesinde, Çin o bölgeye yakın olduğu için, çok fazla anlaşmaya yakın durmuyordu. Çin ise öteden beri, bu bölgeyle ilgili enerji yatırımı taleplerini iletiyordu. Ukrayna krizi normalleşene kadar, Rusya, bu anlamda enerji ihtiyacını Çin üzerinden karşılayacak gibi görünüyor. Bu bağlamda doğusundaki limanlarını geliştirmesi çok önemli."

Yaptırımlar AB'ye de zarar

Yeditepe Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü Öğretim Üyesi ve Hazar Strateji Enstitüsü (HASEN) Dış Politika ve Güvenlik Araştırmaları Merkezi Uzmanı Prof. Dr. Mesut Hakkı Caşın da "Şanghay, bir bayrak gösterme, dikkat çekme hareketidir. Rusya ve Çin bu işten karlı çıkar" diye konuştu. 

Caşın, AB'nin Rusya yaptırımlarının etkisine ilişkin "AB, böyle giderse bu kışı çok zor geçirecek çünkü Rusya, AB'ye sattığı gazı kesecek" ifadesini kullandı.

Rusya'nın Çin ile yaptığı 400 milyar dolarlık doğalgaz anlaşmasını hatırlatan Caşın, AB'nin yaptırımlarla Moskova'yı bu anlaşmaya mecbur ettiğini dile getirdi ve şu tespitte bulundu:

"Bu yaptırımlar AB'ye de zarar verecektir. Putin, istemediği halde Çin'e gazı ucuza verdi. Kaybeden taraf hem ABD hem de AB oldu. ABD, AB'ye LNG satarak Rusya'ya meydan okumak istiyordu ancak LNG fiyatları yaklaşık 10 dolar düştü. Şimdi, Çin daha ucuza enerji aldı ve şimdi de boru hat döşeniyor. AB, Rusya'yı tanıyamadı ve gittikçe de Rusya'nın sertleşmesine yol açıyor. Rusya'nın kaybettiği her nüfuz alanına Çin giriyor"

Mayıs ayında Rusya ve Çin arasında 400 milyar dolar değerinde olduğu açıklanan doğalgaz anlaşması ile yıllık 30 milyar metreküp Rus gazının Çin'e satılmasında uzlaşılmıştı. Geçen hafta da ikili, enerji ortaklığını doğalgazdan sonra kömür alanına da taşıdı. Toplam yatırımların yaklaşık 10 milyar doları bulması beklenen kömür işbirliği projesi ile Rusya'nın enerji açığı olan Amur bölgesiyle Kuzey Çin'e elektrik sağlanacak. 

Son olarak, Rusya ve Çin birlikte Kuzeydoğu Asya'nın en büyüklerinden olacağı tahmin edilen ve yılda 60 milyon ton kargo kapasiteli liman yapımı için anlaştı. Çin sınırından 18 kilometre uzaktaki limanın, iki ülke arasında gelişen enerji ve ekonomi işbirliğini pekiştirmesi bekleniyor.