Sağlık Bakanı Fahrettin Koca, Bakanlık Bilkent Yerleşkesi'nde video konferans yöntemiyle gerçekleşen Koronavirüs Bilim Kurulu toplantısının ardından açıklamalarda bulundu.
Sağlık Bakanı Fahrettin Koca, Türkiye'de yeni tip koronavirüs (Kovid-19) vaka sayısının bugün eklenen 4 bin 353 kişiyle 78 bin 546'ya ulaştığını, 1542 hastanın iyileştiğini, toplamda 8 bin 631 kişinin hastalığı yendiğini bildirdi.
Bakan Koca, Bilkent Yerleşkesi'nde Bilim Kurulu üyelerinin video konferansla katıldığı Koronavirüs Bilim Kurulu Toplantısı'nın ardından basın toplantısı düzenledi.
"Yeni tip koronavirüsün 38 gündür Türkiye'de olduğunu" ifade eden Koca, "Sizden isteğim şu; hazır bu mücadele yoluna girmişken tedbirleri eskisinden çok daha sıkı tutun, virüsü sokaktan alıp evinize taşımayın. Evinizde kalın, kendinizi koruyun, sevdiklerinizi koruyun. Sosyal mesafe, izolasyon kuralına uyun." diye konuştu.
KORONAVİRÜS HABERLERİ
Sokağa çıkmayanların bu mücadelenin görünmeyen kahramanları olduğunu dile getiren Koca, boş sokaklar, boş meydanların her gün yeniden verilen bu savaşın kazanıldığı alanlar olduğunu söyledi.
Filyasyonun salgın hastalık tedavisinde öteden beri bilinen bir yöntem olduğunu belirten Koca, salgın hastalıklarda ilk olarak hastalığın yayılmasının önünü kesmenin amaçlandığını, yayılmanın önü kesilmediği takdirde sadece tedaviyle sonuç alınamayacağını anlattı. Bakan Koca, "Filyasyon çalışmalarını Türk kamuoyuna yeni duyurmuş olsak da aslında ilk vakadan beri titizlikle yürüttüğümüz bir uygulama bu. Virüsün ülkemize girişini geciktirdiğimiz süre içinde bunun hazırlıklarını tamamladık." ifadesini kullandı.
İlk vakadan hastalığın bulaştığı kişileri gösteren bir şema paylaştığını anımsatan Koca, "İşte bu şema her vakamız için tek tek çalıştığımız filyasyon çalışmasının bir örneğiydi. Bugüne kadar filyasyon yapılan temaslı kişi sayısı 322 bin 754 oldu. Filyasyon oranımız yüzde 97,5'a ulaştı." bilgilerini verdi.
Saha ekipleri tarafından yapılan tüm işlemlerin Bakanlığın bilgi sistemleriyle elektronik olarak takip edildiğini belirten Koca, özellikte temaslılara ulaşma oranlarının ve sürelerinin yakından izlendiğini bildirdi. Koca, "Bu sayede filyasyon başarımızı sayısal olarak ölçebiliyor, merkezden açık olan noktaları tespit edip bu noktalarda alacağımız fazladan tedbirlere karar verebiliyoruz." dedi.
Bakan Koca, ilçe sağlık müdürlükleri ve toplum sağlığı merkezi hekimleri, diş hekimleri ve diğer sağlık personelinin bir yandan enfekte vakalara ulaşıp onların tespitini kolaylaştırdığını, diğer yandan gözetim altında tutarak hastanelerin üzerinde oluşabilecek yükü azalttıklarını bildirdi.
Türkiye'nin bulaşıcı hastalık mücadelesinde geçmiş tecrübelerinin göz ardı edilemeyeceğini, bunun gerçekleşmesinde güçlü bir sağlık sisteminin, entegre yaygın birinci basamak sağlık örgütlenmesinin ve gelişmiş bir sağlık bilgi sisteminin rolü olduğunu anlatan Koca, sözlerini şöyle sürdürdü:
"Bunlara sahip olmamız bizim büyük şansımızdır. Bugüne kadar sağlığa yapılan yatırımların ne kadar yerinde olduğunu toplum olarak bir kez daha test etmiş olduk. Vakalara erken müdahale, mücadele stratejimizin bir diğer önemli yönünü oluşturmaktadır. Daha önce Çin'den gelen bilgilerin aksine kendi tedavi algoritmamızı oluşturarak vakalara erkenden ilaç başladık. Sosyal güvenceye bakmaksızın tüm hastalarımıza ilacı ücretsiz olarak ulaştırdık. Özellikle filyasyon sonrası aile hekimlerimizce takibi yapılan ve belirti ortaya çıkınca erkenden hastaneye yönlendirilen hastalarda başlanan tedavinin etkisini somut olarak gördük. 65 yaş üstü komorbid, yani alt hastalığı olup kendisi başvurarak hastaneye yatan vakalarda yoğun bakım ihtiyacı yüzde 11'ken filyasyon sonrası takip altında olup erken tedaviye başlananlarda yoğun bakım ihtiyacı yüzde 4 oldu. Aynı şekilde bu yaş grubu hastalarda entübasyon ihtiyacı yüzde 5,71'den yüzde 2,43'e düştü."
Erken tedaviye başlamanın bir başka somut sonucunun da hastalığın zatürreye dönüşme hızındaki değişme olduğunu belirten Koca, "Diğer ülkelerden edindiğimiz bilgilerin aksine Bilim Kurulumuzun görüşleri doğrultusunda tedavi algoritmamızı değiştirip erkenden ilaç tedavisine başlamamız sonucunda hastalarımızda zatürreye dönüşme hızı büyük oranda düşmüştür. Bu, doğal olarak yoğun bakım ve entübasyon sayılarımıza yansımaktadır." diye konuştu.
Evde izolasyonun bazı somut sonuçlarını da paylaşan Koca, 65 yaş üstündekiler ve gençlerin sokağa çıkma kısıtlaması sonucunda ileri yaşta pozitif vaka sayısında belirgin azalma görüldüğünü bildirdi. Koca, 65 yaş üstü sokağa çıkma kısıtlamasından önce vakaların yüzde 35'ini 65 yaşından büyüklerin oluşturduğunu, kısıtlamadan sonra bu oranın yüzde 18'e düştüğünü söyledi. 65 yaş üstü ve komorbid hastalığı olanların en büyük risk grubunu oluşturduğunu anımsatan Koca, "Evde kalmaya mecbur bırakılmanın çok kolay olmadığını biliyorum ama bunun sonucunu görüyor ve bu tedbirlerin ısrarla uygulanmasını talep ediyoruz." ifadesini kullandı.
Hastanelerde sağlık personelinin aynı hızla ve aynı gayretle görevlerine devam ettiğini dile getiren Koca, "Buna rağmen hastanelerimiz üzerine gelen yükte bir yavaşlama olduğunu sahada da görebilirsiniz. Bir yandan filyasyon ile yaygın tarama programları, diğer yandan gittikçe artan test sayılarımız neticesinde, vaka sayımızda artış devam etmektedir ancak bu artış hızının düşmekte olduğunu görüyoruz, önümüzdeki günlerde plato oluşturması şaşırtıcı olmayacaktır. Günlük hastaneye yatan hasta sayımızdaki düşüş de grafikte görülmektedir." diye konuştu.
Vaka tablosunu da paylaşan Koca, "Bu saat itibarıyla bugün sonucu çıkan 40 bin 270 testle birlikte toplam test sayımız 558 bin 413 oldu. Bugün eklenen 4 bin 353 yeni vaka ile toplam vaka sayımız 78 bin 546'ya ulaştı. 1542 hastamız iyileşti. Toplamda Kovid-19 hastalığını yenen 8 bin 631 vatandaşımız oldu. Artan test sayımıza rağmen artış hızımız azalıyor. Yoğun bakım ve entübe hasta sayımız azalıyor. İyileşip taburcu olan hasta sayımız hızla artıyor." dedi.
Türkiye'nin diğer ülkelerden farklı olduğuna dikkati çeken Koca, şunları kaydetti:
"Hastanelerimizin çok yoğun olduğunu düşünüp belirtilerinizi göz ardı etmeyin, başvurun. Size hizmet verecek güce, şartlara sahibiz. Tedavi için geç kalmayın. Geç kalmanız akciğer iltihabına yol açabilir, yoğun bakım ve entübasyon desteğini zorunlu kılabilir. Halen yoğun bakımda olan hastalarımızın şikayeti olduğu halde geç başvurmuş kişiler olduğunu unutmayın. Biz bir İspanya, bir Amerika değiliz. Hastalığa erken müdahale etme imkanlarımız, klinik şikayeti olan hastamızla ilgilenme gücümüz var. Teşhis konan biri ile temasınız olmuşsa hiç vakit kaybetmeyin.
Tarihte toplumları tehdit eden hastalıklar ve kargaşa zamanlarından kalma evrensel bilgelik dolu bir öğüt vardır, bu öğüt, bugünlerde bilim insanlarımızın sizden talep ettiği şeyin aynısını söyler. Bu öğüt der ki 'Kaygı, kargaşa yatışana kadar evinize çekilin, hayat durulana kadar evinizde kalın, sükunetinizi koruyun'. Bu öğüdü şöyle de özetlemek mümkündür; evinize çekilin, kendi dünyanıza çekilin, eviniz düşündüğünüzden daha büyüktür. Bilimin sizlerden istediği irfanın telkin ettiği şeydir. Tedbirlere uyması biraz zor gelebilir ama ödülü büyük olacaktır. Bu ödülleri bugün uyduğumuz tedbirlerle kazanacağız. Ödül sağlık, ödül sevdiklerimizi hayatta tutmak."
Denizli, Eskişehir ve Erzincan'daki durumu da harita üzerinden paylaşan Koca, bu şehirlerin seçiminde herhangi bir risk unsuru, öncelik farkı olmadığını, ülkenin çeşitli bölgelerinin fotoğraflarını yansıtma amaçlı olduğunu dile getirdi.
Sağlıkta şiddetin önlenmesine yönelik teklifin TBMM'de grubu bulunan tüm partilerin mutabakatı ile gündeme alınıp yasalaştığını belirten Koca, sağlık çalışanlarını şiddetten korumaya yönelik bugüne dek en kapsamlı yasanın çıkmasında katkısı olan tüm vekillere sağlık çalışanları adına teşekkür etti.
Öte yandan Bakan Koca, Twitter hesabından Türkiye'deki günlük koronavirüs tablosunu paylaştı. Buna göre, son 24 saatte Kovid-19 nedeniyle hayatını kaybedenlerin sayısı 126, toplam vefat sayısı 1769 oldu.
Koca, paylaşımında "İyileşen hasta sayımız yakında 10 binin üzerine çıkacak. Yatan hasta sayısı ile taburcu edilen hasta sayısı arasında denge oluşmuş durumda. Vaka sayısı artış hızı beklediğimiz şekilde azalıyor. İki gücümüz var: Tedbir, tedavi. Gücümüzü kullanalım." ifadesini kullandı.
Sağlık Bakanı Fahrettin Koca, "Şu anki tablomuz, hasta artış hızımızın düştüğü, ölüm artış hızımızın durağan bir döneme girdiği. Sağlık kuruluşlarımızın yatak doluluk, yoğun bakım doluluk ve entübe yani ventilatörlerimizin doluluk oranı stabilleşti. Bu tablo bizim için sevindirici." dedi.
Bilim Kurulunun gelecek haftalar için de sokağa çıkma kısıtlamasına ilişkin bir tavsiyesi olup olmadığı sorusu üzerine Bakan Koca, şunları söyledi:
"Bilim Kurulunda, geçen de bahsetmiştim, özellikle salgınla mücadelede temas, mesafe ve izolasyonun son derece önemli olduğunu hep konuşuyoruz. Geçen hafta sonu başlayan bu hafta sonu da karar verilen sokağa çıkma yasağının bu amaca hizmet ettiğini rahat söyleyebiliriz. Bu doğrultuda daha sonraki haftalarla ilgili bugünkü Bilim Kurulunda gündeme gelmedi. Zannediyorum haftaya bu konu gündeme gelebilir. Ama Bilim Kurulunun bir tavsiye kurulu olduğunu unutmayalım. Yani Bilim Kurulu bir karar mercisi değil. Bilim Kurulu bu anlamda salgınla mücadelede tavsiye kararları alan bir kurum."
Koca, gelecek hafta sonu sokağa çıkma kısıtlamasının 23 Nisan'la birleştirileceği iddiasının sorulması üzerine Koca, "23 Nisan'la ilgili de bu anlamda gündeme gelmedi. Zannediyorum yeni haftaya gündem olabilir." ifadelerini kullandı.
Bakan Koca, yeni tip koronavirüs (Kovid-19) tanısının nasıl konulduğuna ilişkin olarak da şu bilgileri paylaştı:
"Şimdi konuyu daha net açıklayayım. Biz başından itibaren süreci Bilim Kurulumuzun öneri ve yaklaşımlarıyla sağlık boyutunu götürmeye çalıştık. Yani hem testlerin kimlere yapılması gerektiği, hangi hastanın şüpheli görüleceği, hangi hastanın Kovidli olduğu, hangi hastanın nasıl bir tedavi ile tedavi edilmesi gerektiğini, günbegün bu algoritmanın değiştiğini bilmiş olalım."
Koca, tedavi şeklini dinamik bir şekilde sürekli güncellendiklerini, dünyadan bu anlamda çok farklı olunduğunu vurgulayarak "Bütün Türkiye'de hekim arkadaşlarımızın kamu-özel ve üniversite hastaneleri dahil olmak üzere herkesin bir hastaya ne zaman test yapılması ve hangi tedavinin başlanması, ne zaman yoğun bakıma, ne zaman entübe edilmesi gerektiği konuları detaylı bir şekilde standardize edildi." diye konuştu.
Bakan Koca, Bilim Kurulu tarafından belirlenen rehbere göre, Şırnak'taki, Tekirdağ'daki ve Kars'taki bir hekimin ve aynı zamanda özel, kamu ve üniversitedeki tüm sağlık personelinin hastaya olan yaklaşımının aynı olduğunu aktardı. Bu standardın önemine dikkati çeken Bakan Koca, sözlerini şöyle sürdürdü:
"Biz yeni bir tedaviye başladığımızda bütün Türkiye'de başlamış oluyoruz. Burada özellikle şöyle bir algoritma var. Eğer semptomu varsa biz bu hastayı şüpheli görüyoruz. Tomografisinde bulgu olması durumu zorunlu değil. Temaslı ve semptomu varsa bizim için o da şüpheli. Hasta biriyle teması olan ve semptomu olan veya sadece semptomu olan birisine zaten test yapılması gerektiği rehberde yazılıyor. İlla tomografi pozitif olunca test yapılır diye bir kural yok."
Koca, şüpheli görülen vakaların Kovid-19 tanısı alması için Dünya Sağlık Örgütünün tanımlaması olduğunu hatırlatarak "Bu tanımlamada eğer PCR testi yapılabilen bir ülke ise PCR testi pozitif olan, hatta iki kez pozitif olan, iki kez negatif olan gerektiğinde şüpheli vaka olduğu pozitif olan vakanın bildirilmesi gerektiğini açık söylüyor. Dolayısıyla şüpheli olan vaka tanımı belli. Doğrulanmış olan vakanın tanımı da belli. Ama biz şüpheli olan vakaya da tedavi algoritmamızda Kovid tedavisi uyguluyoruz." diye konuştu.
Erken semptomu olan hastalara erken dönemde hidroksiklorokin tedavisine başlandığını belirten Koca, "Eğer bir mevsimsel gripten ayrılamama durumu söz konusu ise o durumda onunla ilgili antiviral ilacını da başlıyoruz. Bu da rehberde yazıyor. Dolayısıyla biz vakayı yani vatandaşı bu anlamda tedaviden mahrum etmiyoruz." ifadesini kullandı.
Koca şunları vurguladı:
"O nedenle diyoruz ki temasta olan veya semptomu olan vatandaşımız erkenden tedavi başlamak için mutlaka sağlık kuruluşlarımıza maskesini takarak, kendisini özellikle bulunduğu ortamda ise izole ederek bu tedaviyi erkenden alma çabası içinde olmalı diyoruz. Çünkü erken dönemde tedavi başlamanın demin ifade ettiğim gibi zatürreye dönüşümü azalttığını devamında da yoğun bakıma geçişi azalttığını biliyoruz. Şu an yoğun bakımda entübe edilen vakaların çoğu bize, sağlık kuruluşlarımıza geç müracaat eden hastalarımız. Bunun için illa test sonucunu beklemiyoruz. Rehberde bu hastalara da şüpheli görünerek tedavinin başlanması gerektiği zaten açık yazılıyor."
Bakan Koca, vaka artış hızının gelecek haftalarda plato çizeceği sözlerinin hatırlatılması üzerine şu değerlendirmeyi yaptı:
"Önümüzdeki günlerde de olursa şaşırmayalım demiştim. Ben özellikle altını bir kez daha çizdim şu anki tablomuz hasta artış hızımızın düştüğü, ölüm artış hızımızın durağan bir döneme girdiği. Sağlık kuruluşlarımızın yatak doluluk, yoğun bakım doluluk ve entübe yani ventilatörlerimizin doluluk oranı şu dönemde stabilleşti. Bu tablo bizim için sevindirici."
Türkiye'nin koronavirüsle mücadelede dünyadan farklı uygulamalara imza attığını anımsatan Bakan Koca, şöyle konuştu:
"Sadece ilaç uygulaması değil. Yani hem ilaç uygulaması hem devamında yani hasta erken dönemde semptomu olduğunda erken dönemde başladığımız dünyadan farklı olarak herkese uyguladığımız, ücret almadığımız bir ilaçtan bahsediyorum. O ilacı erken başlıyoruz. Erken başlandığında pnömoniye dönüşümün azaldığını çok net görüyoruz. Devamında Çin'in daha çok entübe hastalar için kullandığı ama bizim antiviral ajan olarak solunum probleminin başladığı dönemde kullandığınız favipiravir ilacımız var. Onu kullanıyoruz, artı o dönemde yine kullandığımız bir başka makrolid dediğimiz ilaç grubundan bir ilacımız var. Devamında yine yoğun bakım şartlarında yüksek akımlı oksijeni son derece önemsiyoruz. Bundan çok fayda görüyoruz. Dünya halen bu hastaları erken cihaza bağlama yaklaşımını sergiliyor."
Bakan Koca, Bilim Kurulunda Türkiye'nin hastalıkta mücadele yöntemine ilişkin dünyaya hızlı bir şekilde yayın yapılması konusunu da görüştüklerini kaydederek "Yani bu farklılığımızı biz dünya bilim insanına hızla yayın yaparak göstermek istiyoruz, bunu da yapacağımıza inanıyorum." dedi.
Sağlık Bakanı Fahrettin Koca, yeni tip koronavirüs (Kovid-19) tedavisine yönelik çalışmalar yürüten Prof. Dr. Ercüment Ovalı'nın sosyal medyadan yaptığı açıklamalara ilişkin, sözü edilen ilacın, uluslararası bir firmanın patentli ilacı olduğunu belirterek, "Dünyada araştırmanın nasıl yapılacağı bellidir, sosyal medya üzerinden insanların umuduyla oynanamaz." dedi.
Bir basın mensubunun "Test sonucu gelmeden yaşamını yitirenler daha sonra Kovid-19'dan ölenler arasına ekleniyor mu?" sorusu üzerine Koca, testi sonradan pozitif çıkanların da vefat eden sayısına eklendiğini söyledi.
"Dünya Sağlık Örgütünün (DSÖ) ölüm oranlarında iki ayrı kod, Türkiye'nin ise tek kod kullandığına, rakamların eksik iletildiğine" ilişkin iddianın hatırlatılması üzerine Koca, "DSÖ'nün Türkiye ile ilgili hiçbir sorunu yok. Sorun olduğunu söyleyenler, DSÖ Avrupa Bölge Direktörü ve Türkiye Ofisi Direktörünün açıklamalarına baksın. Üstelik bizim hem vaka hem mortalite yani ölüm rakamlarımızı ne kadar şeffaf yaptığımızı belirten açıklamaları da oldu." ifadelerini kullandı.
DSÖ'nün verdiği ilk kodun PCR testi, yani moleküler taramanın yapılmadığı ülkelere yönelik olduğunu belirten Bakan Koca, şöyle devam etti:
"Bu, şüpheli dediğimiz bir kod. Bunun dışında doğrulanmamış olan, PCR testinin yapıldığı ülkeler için de ikinci bir kod veriyor. Türkiye için verilmesi gereken kod, doğrulanmış vaka tanımı şeklinde. Bu anlamda hiçbir sorun yok. Dünya Sağlık Örgütü de yaptığımız çalışmaları, bildirimleri, takdirle anıyor.
Biz ülkemize, sağlık çalışanlarımıza, hekimlerimize sağlık ordumuza güvenelim. Gerçekten ölüm sayılarımızdaki düşüş, sağlık çalışanlarımızın tedavideki farklı yaklaşımı, yoğun bakımdaki pratik uygulamalarımız, sağlık çalışanlarımızın bu noktada farklılığı olduğuna inanalım. Bunu yayınlarla da dünyaya biz göstermek istiyoruz."
Koca, koronavirüs tedavisinde kullanılmak üzere ilaç ve aşı çalışmaları yürüten Prof. Dr. Ercüment Ovalı'nın sosyal medya hesabından yaptığı açıklamaların hatırlatılması üzerine, "Sözü edilen ilaç, uluslararası bir ilaç firmasının patentli ilacı. Türkiye'de ruhsatlı bir ilaç. Kistik fibrozlu hastalara yani akciğer sorunu, akciğerde tıkaç olan hastalara uygulanan ve bundan fayda görülen bir ilaç. Burada Kovid-19 ile ilgili bu ilacın faydalı olduğuna dair laboratuvar ve klinik çalışmaların da başladığını biliyoruz." dedi.
Türkiye'de hem aşı hem de Kovid-19'a özel tedaviyle ilgili bu anlamda çalışma yapan üniversite ve kurumlara çağrıda bulunduklarını hatırlatan Bakan Koca, şu değerledirmelerde bulundu:
"Bununla ilgili merkeze de 23 Mart'ta aşı ve tedaviyle ilgili herhangi bir çalışmanız varsa bunu projelendirip bize başvurun dedik. Oradan bize gelmedi. Böyle bir çalışmamız olabilir, onunla ilgili çalışmanızı bize bildirin dedik. Dünyada araştırmanın nasıl yapılacağı bellidir. Sosyal medya üzerinden insanların umuduyla oynanamaz. Bu topraklara, insanlığa faydalı çalışma yapan herkes bizim için kıymetlidir. Yayın, araştırma ve çalışmanın nasıl yapıldığı da çok iyi bilinir. Klinik araştırma için 23 Mart'ta bizim bu çağrımıza cevap verilebilirdi. Klinik araştırma yapılır, devamında ne yapılması gerekiyorsa da yapılmış olurdu. İlaç ve aşı işi hem milli hem de stratejik bir iştir. Sosyal medya üzerinden yapılmaz. Uluslararası bir firmanın ilacı, böyle umutlar tüketilerek ifade edilemez."
Koca, "Tedbirlerin devam etmesi halinde hayat ne zaman normale döner?" şeklindeki soru üzerine ise tedbirlerin asla bırakılmaması gerektiğini söyledi.
İlk günden itibaren süreci, Bilim Kurulunun da yaklaşımıyla, şeffaf bir şekilde aktarmaya gayret gösterdiklerini belirten Koca, şunları kaydetti:
"Şu an rakamlarını hepimiz biliyoruz. Bu rakamlarla geldiğimiz durumu da hepimiz net biliyoruz. Şunu söylüyoruz, önümüzdeki 1 hafta 10 gün içerisinde bir pik noktasına erişebileceğimizi görüyoruz. Devamında ortalama dünya örneklerinden Çin, Güney Kore ve benzeri ülkelerden edindiğimiz tecrübeyle iki haftalık bir plato döneminin olacağını biliyoruz. Devamında düşeceğini biliyoruz.
Bunlar bizi asla rahatlatmamalı, tedbiri elden bırakmamalıyız. Yeni bir dalgaya asla izin vermemeliyiz. Bu mücadelede çok önemli üç unsur var. Vakayı tespit edip filyasyon dediğimiz taramayı yapabilir olmak. Yani noktasal bir yaklaşım içinde hızla tespiti yapmak. Tedavide çok güçlü olabilir olmak. Her ikisinde hiçbir sorunumuz yok hatta çok ilerideyiz. Temas, mesafe ve izolasyonu hiç elden bırakmadan devam edebilir olmak. Bu sağlanırsa yeni bir dalganın oluşumu önlenebilir, erken dönemde hayat normale döner diye düşünüyoruz. Vatandaşımızdan bu konuda biraz daha sabır ve bize destek olmasını bekliyoruz."
Sağlık Bakanlığı, koronavirüs nedeniyle bugün 126 kişinin hayatını kaybettiğini, toplam yaşamını yitiren kişi sayısının 1769 olduğunu bildirdi.
PODCASTTÜMÜNÜ GÖR
