ANKARA
Başbakan Yardımcısı Numan Kurtulmuş, gazete ve televizyonların Ankara temsilcileriyle bir araya geldiği iftarda, gündeme ilişkin değerlendirmelerde bulundu ve soruları yanıtladı.
Katar’daki gelişmelere ilişkin Kurtulmuş, Türkiye’nin baştan beri tavrının, “Katar krizinin bir an evvel çözülmesi için ilgili tarafların mutlaka samimi bir şekilde gayret sarf etmesi” olduğunu belirtti.
"Görüşlerimizi dile getirerek, aradaki farklılıkların bir an evvel diplomasi yoluyla çözülmesi, sorunun geride bırakılması için çaba sarf ediyoruz, sonuç almayı da ümit ediyoruz." diyen Kurtulmuş, ambargoların, Körfez İşbirliği ülkelerinin genel standardına da aykırı olduğunu ifade etti.
Başbakan Yardımcısı Kurtulmuş, bölge halkları tarafından yakından tanınan bazı din adamlarının, bazı yardım ve hayır kuruluşlarının da terörist listesine dahil edilmesini de çok anlamsız bir çaba olarak gördüklerini bildirdi.
Bir gazetecinin, “Türkiye’nin Katar’ın yanında hızlıca yer almasıyla karşı blokta yer alan Körfez ülkelerinin Türkiye’ye karşı çok öfkeli oldukları anlaşılıyor. Türkiye’nin aleyhinde bazı oluşumlara destek verebilirler mi?” sorusuna karşılık Kurtulmuş, şunları söyledi:
“Ben bu krizin çok aşırı noktalara uzanmadan bir türlü dengeleneceğini düşünüyorum. Türkiye’nin tavrı ise son derece normaldir. Sadece Katar ile olan ilişkilerimizin iyi olması dolayısıyla değil. Ama birisinin de bunu söylemesi lazımdı. Burada taraf olmayacağımızı görüyorum. Suudi Arabistan için Türkiye önemli, Türkiye için Suudi Arabistan önemli. Bu krizin müşterek ortadan kaldırılabilmesi için Suudi Arabistan ile de gerekli görüşmeler yapılmıştır, gerekli fikirler müzakere edilmiştir.”
Kurtulmuş, “Türkiye, girişimlerde bulunuyor ama bunun adını bir arabuluculuk noktasında koyabileceğimiz bir şey, bir bağlamı olacak mı?” sorusuna da "Arabuluculuk meselesi şu anda geldiğimiz bir nokta değil, ama ilerde şartlar ortaya çıkarsa, Türkiye buna aday olan ülkelerin başında gelir.” karşılığını verdi.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın Katar’a bir ziyaretinin beklenip beklenmediği sorusu üzerine Kurtulmuş, her an Katar’ın ziyaret edilebileceğini ancak bunun şartlarının, zamanlamasının siyasi gelişmelere göre değerlendirileceğini kaydetti.
FETÖ davaları kapsamındaki bazı tahliyelere ilişkin tartışmaların hatırlatılması üzerine Kurtulmuş, FETÖ ile mücadele edilirken, “Kontrollü darbe” ifadesinin çok yaralayıcı bir söz olduğunu, bunun kabul edilmeyeceğini bildirdi.
“Ortada bu kadar şehidimizin olduğu, bu kadar yaralımızın olduğu insanların üzerinden tanklarla geçildiği, arabaların iş yerlerinin bombalandığı milyonlarca insanın ciddi risk altında bulunduğu bir darbe teşebbüsünden sonra bunu söylemek millete haksızlıktır, insafsızlıktır.” diyen Kurtulmuş, yargılama süreçlerinin devam ettiğini kaydetti.
Söz konusu kişiler tahliye edilmiş olsalar da yargılamalarının devam ettiğine işaret eden Kurtulmuş, “Mahkemelerin objektif bir şekilde sonuçlandırılarak, karar almalarını temenni ederiz.” dedi.
“Darbenin siyasi ayağı” tartışmaları konusunda da değerlendirmede bulunan Kurtulmuş, şu görüşlerini paylaştı:
“Ben ilk günden itibaren, 17 Temmuz'dan itibaren söylemiş birisi olarak konuşuyorum, bu kadar hazırlanmış bir darbe teşebbüsünün mutlaka çok farklı yerlerde ayaklarının olması muhtemeldir. Yargıda, emniyette, üniversitelerde, şurada, burada onun gibi siyasetin içerisinde de bunların olması muhtemeldir. Biz üzerimize düşen şimdi kamuoyunun da bu hassasiyetlerini dikkate alarak üzerimize düşen 15 Temmuz’daki o darbe teşebbüsünün arkasındaki bütün unsurların ortaya çıkarılmasına gayret etmektir. Burada iktidar da muhalefet de ümit ederim ki millete, ‘Tamam bu mücadele yapıldı, bu mücadele sonucunda gerçekten suçlular ortaya çıkarıldı’ diyecek bir çaba ortaya koyabilir. Bu mahkemeler ve diğer bütün mahkemelerin hepsini kamuoyu yakından izliyor. Amacımız sulandırılmadan, niteliği değiştirilmeden, özellikle çatı davalarının sulandırılmadan sonuçlandırılması sonuç alınabilmesidir.”
Kamuoyunun, FETÖ konusundaki bütün davaları yakından izlediğini bildiren Kurtulmuş, “Amacımız, sulandırılmadan, niteliği değiştirilmeden özellikle çatı davalarının, Akıncı davasının, diğer davaların ve saire, bunların sulandırılmadan sonuçlandırılması, sonuç alınabilmesidir.” diye konuştu.
OHAL İşlemleri İnceleme Komisyonu'nun üzerinde çok ağır yükün olduğu belirtilerek, "Bir yandan da alttan alttan bir muhalif kitlenin bir şekilde örgütlendiği söyleniyor. Yani bir takım kişilerin mağduriyet algısını artırmak için. Bu komisyon bunun altından kalkabilecek mi? Bu komisyon inceleyip sağlıklı kararlar verecek, mağdur etmeyecek ama FETÖ'cüleri de kurtarmayacak bir şey tutturabilecek mi" sorusu yöneltilen Kurtulmuş, ortada bazen kendilerine de gelen tek tek "yani bu olmaz artık" dedikleri örneklerin bulunduğuna işaret etti.
"Yani hiç olmayan adamı FETÖ'cü diye alıp işte onların adamını da bir türlü görmemek ya da onu bir şekilde kenara koymak." ifadelerini kullanan Kurtulmuş, "Bu tür şeyler var ama geçen son rakam, yani devletten bir şekilde devlet memuru olarak ihraç edilen, hakkında soruşturma başlatılan vesaire toplam devlet memurlarının yüzde 2,4'ü. Rakam olarak sanıldığı kadar çok büyük kabarık bir liste ile karşı karşıya değiliz." diye konuştu.
Kurtulmuş, OHAL İşlemleri İnceleme Komisyonu'nun kurulmasının doğru bir adım olduğunun altını çizdi. Bu komisyonun Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne gitmeden evvel bir ara hukuk kademesi oluşturduğunu dile getiren Kurtulmuş, komisyonun hızla dosya üzerinden çalışacağı için çok sayıda hukukçu aldığını aktardı.
Numan Kurtulmuş, "Dosyalar incelenecek, tek tek her dosya hakkında karar verilecek. Yönetmeliği hazırlanıyor, nasıl çalışacağına ilişkin yönetmelik hazırlanıyor. Hangi kriterler üzerinden kişilerin başvurularının değerlendirileceği." diye konuştu.
Kurtulmuş, bir soru üzerine komisyonun büyük ihtimalle temmuz başından itibaren çalışmalarına başlayacağını, müracaatları alacağını dosyaları incelemeye başlayacağını bildirdi. Kriterler üzerinde çalışıldığını aktaran Kurtulmuş, 15 Temmuz'un hemen akabinden başlayan mücadeleyle ilgili bir birikimin oluştuğunu, mahkeme kararları, sorgulamalar, bakanlıkların uygulamaları, Milli İstihbarat Teşkilatı'nın, emniyet istihbaratının kriterleri gibi çok sayıda uygulama olduğunu hatırlattı.
Kurtulmuş, "Bunlardan herhalde bu komisyon kendisine bir şablon oluşturacak. O şablona göre, en objektif ölçüler içerisinde kim nasıl FETÖ'cü kabul edilebilir, onu ortaya koyacak." ifadesini kullandı.
Başbakan Yardımcısı Kurtulmuş, Katar'a gönderilecek asker sayısına ilişkin bir soru üzerine, "Şu anda biz de bilmiyoruz, karar verilecek." dedi.
Türkiye'nin daha önce de Afganistan, Somali, Bosna Hersek, Kuzey Irak, Kosova gibi ülkelerde de yurt dışında askeri varlığının olduğuna dikkati çeken Kurtulmuş, "İhtiyaca göre, zamanın şartlarına göre orada Türk askeri bulunacak. Bu karşılıklı mutabakatla yani oranın yerel yetkilileri ile varılacak mutabakatla bizim Genelkurmay da o şartlar içerisinde kaç kişinin gitmesini uygun görecek, ona göre gidecek." açıklamasını yaptı.
Türkiye'de demokratik tecrübe içinden gelen bir siyasi gelenek bulunduğunu belirten Kurtulmuş, şöyle devam etti:
"Demokrat Parti'den başlamak üzere. Dolayısıyla bunların ikisini birbirine benzetmemek lazım. Bölgedeki diğer aşırı formlardaki siyasi oluşumlara baktığınız zaman İhvan, bu aşırı formlar içinde demokrasiye çabuk geçebilme yeteneğine sahip neredeyse tek harekettir. Böyle bir imkanı vardı, bunu Mısır'da gösterdi, gösteremedi. Suriye'de, Irak'ta, diğer Libya'da Tunus'ta. Tunus'ta kısmen biraz daha başarılı oldu.
Bunların hiçbirisinin demokratik forma dönüşmesine müsaade edilen siyasi ortam olmadı. Burada İhvan'ı göstererek bölge ülkelerinden herhangi birisini şunu ya da bunu terörize etmenin doğru olmadığı kanaatindeyim. İhvan'ı doğru okusunlar. Keşke önlerine yıllar evvel siyaset yapma imkanları verilseydi. En azından son dönemde Tunus, Mısır, Cezayir başta olmak üzere bu mücadeleye katılma potansiyeli olan ülkelere bu imkan verilseydi. Bu söylediklerimiz kitlesel hareketler. Arkalarında milyonlarca halklarının büyük çoğunluğu olan gruplar. Kendilerini tekfirci ve aşırı selefici hareketler başta olmak üzere onlardan tecrit ederek kendilerini korumaya gayret ediyorlar.
Böyle bir ortamda akıl, bunların demokratik süreçlere katılmasını temin etmekten geçiyor. Siz El Cezire'yi teröre destek veren bir radyo televizyon kurumu haline getirirseniz bu, tam tersi amaca hizmet eder. Üç beş hayır kurumuna terör örgütü listesinde derseniz tam tersine şey yapar. Ben hiçbir şekilde İhvan hareketinin şartları, çıkışı, gelişmesi ile Türkiye'deki siyasi zeminin hiçbir benzerliği olmadığını biliyorum. Söylemesi ayıp biraz da iyi bilen biri olarak, bu benzetme doğru değildir. Birileri bu amaçlarla Türkiye'ye aba altından sopa göstermeye çalışıyorsa biraz Türkiye'yi çalışsınlar yani. Onlara diyecek başka bir şey yok."
"İslam İşbirliği Teşkilatı'nın (İİT) dönem başkanıyız ama 'din adamları' diyebileceğiniz insanlar, terör listesine dahil ediliyor. Haremeyni şerifin hizmetkarı olması gereken yöneticiler yine Müslümanların yaşadığı topraklara gıda ambargosuna varan ambargolar uyguluyor. Böyle bir süreçte İİT başkanı olmak Türkiye'ye bir şey kazandırıyor mu? Bu teşkilat fiiliyatta bir işe yarıyor mu, coğrafyamıza bir faydası var mı?" sorusu üzerine, Kurtulmuş şöyle konuştu:
"Şimdi 'faydası yok' deyip bir kenara atamayız. Ortada böyle bir kuruluş var. Yeterince fonksiyonel mi? Değil. Eyvallah, onu biliyoruz. Ben de bazı toplantılarına katılmış biri olarak söylüyorum. Biraz da maalesef şark geleneği, konuş konuş, dağıl. Maalesef İslam ülkelerinin temel problemlerinden birisi ortak siyasi irade yoksunluğu. Her şey var ama ortak siyasi irade yok. İİT, etkin değil ama hiç yoktan iyidir. Bu teşkilat güçlendirilebilir, fonksiyonel hale getirilebilir, en azından Müslüman ülkelerin bir araya gelerek ortak meselelerini tartışabileceği bir zemin olarak kullanılabilir. Yeterince fonksiyonel değil diyebiliriz ama faydasız diyemeyiz."
Irak Kürt Bölgesel Yönetimi'nin (IKBY) bağımsızlık referandumu açıklaması ve terörle mücadeleye ilişkin bir soru üzerine Kurtulmuş, IKBY ile her alanda fevkalade iyi ilişkilere sahip olunduğunu dile getirdi.
Birçok konuda da karşılıklı istişare mekanizmalarını kullanarak ilişkilerde bugünlere gelindiğinin altını çizen Numan Kurtulmuş, şunları söyledi:
"Bu referandum meselesi sürekli kullanılıyordu ama bu süreçte Kuzey Irak yönetimi Türkiye ile danışmadan bir adım atacağını ortaya koyuyor. Bizim şu aşamada söyleyeceğimiz, Türkiye'nin, Irak'ın toprak bütünlüğü konusundaki tavrı açıktır. Irak'ın toprak bütünlüğü sadece Irak'ın toprak bütünlüğü değil aynı zamanda bölgenin daha fazla bölünmemesi için önemli bir tezdir. Burada bu kadar değişkenin, anlaşmazlığın olduğu dönemde yeni bir referandumla başka bir anlaşmazlık kapısının açılmasını doğru bulmadığımızı, bunun bölge barışına ve Irak'taki mikro ölçekteki sorunların bile çözülmesine katkıda bulunmayacağını ifade ediyoruz. Irak merkezi hükümeti ile Kuzey Irak yönetimi arasındaki sorunları, başta petrol olmak üzere, bütün bunlarda zaman zaman Türkiye devreye girmiştir. Merkezi hükümet ile Kuzey Irak yönetiminin iyi bir anayasal çerçevede, ilişkilerini olgunlaştırarak pratikten kaynaklanan sorunlarını da çözerek bölgede daha fazla istikrarsızlık unsuru olacak adım atılmaması gerektiğini düşünüyoruz. Ümit ederim ki böyle bir adım atılmaz."
"Türkiye için şu andaki en önemli şey, PKK'nın bir daha hareket edemez hale getirilmesidir. Bunun için de bütün gücümüzle mücadele ediyoruz." diyen Kurtulmuş, şu değerlendirmede bulundu:
"Irak'ın kuzey bölgelerinde ise yeni bir durum ortaya çıkıyor. Türkiye'yi terör bakımından istikrarsızlaştırma potansiyeli taşıyan. O da PYD ve YPG'ye verilen destektir. Şimdi, Ortadoğu'da bu kadar çok silah bir yere gidecek. Şimdiye kadar 'PYD, YPG' dediğimiz, nihayetinde Ortadoğu'daki terör örgütlerinden birisiydi ama son zamanlarda verilen bu açık fiili askeri desteklerle neredeyse küçük bir ordu niteliği kazanmaya başlamıştır. Bu, Türkiye için tehlikeli bir durumdur. Hiç kimse bu silahların Rakka'da DEAŞ ile mücadelede kullanılacağını garanti edemez. Bırakın o silahları, şimdiden Türkiye'nin doğu ve güneydoğuda yaptığı operasyonlarda çok farklı ülkelerin sadece kendi ordularının envanterinde bulunan silahlarla karşı karşıya kalmıştır. Dolayısıyla bu Türkiye tarafından kabul edilemez bir durumdur. Müttefiklik ilişkisine sığmaz. Defaatle bunlar kendilerine söylenmiştir. DEAŞ'ı başka bir terör örgütü ile bertaraf etmek Amerikalılara da bir fayda sağlamaz. Son derece sakıncalı, yanlış olduğunu söylüyoruz. Amerikalılar hala bir tereddüt halinde. Tamam bu işi yapıyorlar ama buradan nasıl bir sonuç alacaklar ve bölgede daha fazla karışıklığa sebep olmadan DEAŞ'ı nasıl bitirecekler? Dolayısıyla Türkiye'nin bu noktada son derece hassas olması normaldir."
Kurtulmuş, hem Kuzey Irak hükümetinin atacağı adımı hem de bölgedeki diğer gelişmeleri yakından takip ettiklerini, bunların Türkiye'nin güvenliğiyle ilgili gelişmeler olduğunu belirtti.
Bölgedeki Kürt meselesinin 4 ülkeyi de ilgilendirdiğini vurgulayan Kurtulmuş, şunları kaydetti:
"Suriye, Irak, İran ve Türkiye. Bu bölgedeki Kürt nüfusunun yaşadığı en fazla ülke ise Türkiye'dir. Bizim PKK'yı tamamen bitirip, eş zamanlı olarak, eşit hak ve özgürlükler temelinde bir çok şey yapıldı son 13-14 yıl içerisinde. Son seçim bunu gösteriyor. Biraz devlet adım atınca bölge halkı iki adım atıyor. Bölge halkını, 'bu devlet benim devletim, bu ülke benim vatanım' diyebileceği bir atmosfere getirmek, kurulmuş olan köprülerin kalıcı bir gönül köprüsü haline dönmesini temin etmek. Bu, Doğu ve Güneydoğu Anadolu'da da tam bir şekilde devlet millet kaynaşmasını sağlamaktan geçiyor."
"Kabine değişikliği ne zaman yapılacak?" sorusu üzerine Kurtulmuş, "Zamanı geldiği zaman, gerekli görüldüğünde kabine değişikliği yapılır." dedi.
Kurtulmuş, sözlerine şöyle devam etti:
"Cumhurbaşkanı, Başbakan oturur, konuşur, bu değişiklikler yapılır. Toplantılarda bu gündeme gelmedi. Aksine Cumhurbaşkanı ve Başbakan 180 günlük çalışma takviminin hazırlanmasını ve Temmuz başı gibi uygulanmaya konulmasını bakanlardan talep ettiler. Siyasi irade kiminle nasıl çalışacağını ortaya koyar. Bakanlar Kurulu bazen büyük revizyonlar bazen de ufak değişiklerle yoluna devam eder."
"6 aylık eylem planı kabine revizyonuyla alakalı mı?" sorusuna ise Kurtulmuş, "Hükümet programı olarak bir takım önceliklerimiz var. Tarımda, ulaşımda, sağlıkta şunu yapacağız gibi. Ayrıca her bakanlığın kendisiyle ilgili bir uygulama programı var. Dolayısıyla hem bakanlıklar nezdinde hem kurumlar bazında neler yapılacağı ve 6 aylık plan ve uygulamaların neler olacağını bakan arkadaşlarımız bunları rapor halinde verecekler." yanıtını verdi.
Başbakan Yardımcısı Kurtulmuş, AK Parti'nin il ve ilçe teşkilatlarındaki değişikliğe yönelik soruya karşılık da şu değerlendirmeyi yaptı:
"Her zaman her dönem yenilenmeye ihtiyaç var. Yeni bir ruha yani 2023 diyoruz ama o 2023 hedeflerini de belki yeniden gözden geçirerek yeni bir yol hikayesine... AK Parti'nin siyasi tecrübesi de Türkiye'nin siyasi tecrübesi de bir şeyi gösteriyor, partilerin güçlü bir şekilde ileriye gidebilmesi ekonomik ve siyasi reformları eş zamanlı olarak gerçekleştirme mecburiyeti var."
AK Parti olarak geçmişten bu yana anayasa, siyasi partiler yasası, seçim yasası gibi konularda değişikliğe ihtiyaç olduğunu gündeme getirdiklerini anımsatan Kurtulmuş, "Bunların bir kısmı yapıldı, yapılamayanlar, önümüzde olanlar da var. Türkiye'nin ihtiyaçları da belli. Çok hızlı bir şekilde bir reform perspektifiyle ekonomik ve siyasi alanda bir atılım ruhuna ihtiyaç var." ifadesini kullandı.
Bir basın mensubunun, "Bedelli askerlik konusunda insanların zihninin karışık olduğu"na ilişkin değerlendirmesi üzerine Kurtulmuş, "Bu aşamada böyle bir çalışma yok." karşılığını verdi ve bedelli askerliğin gündemde olmadığını kaydetti.
Başbakan Yardımcısı Kurtulmuş, "ABD Başkanı Donald Trump iş başına geldiği dönemde özellikle AK Parti siyaseti açısından Obama dönemiyle karşılaştırma yapıldığı için daha umutlu bir bekleyiş vardı. Ancak zaman içerisinde özellikle YPG'ye ağır silah yardımı, Rakka operasyonu, en son Katar krizinde perde arkasında rolü gibi baktığınız zaman, o dönemdeki yaklaşımın biraz iyimser kaldığını düşünüyor musunuz?" sorusuna karşılık, buna iyimserlikten ziyade "iyi niyet" denilmesi gerektiğini bildirdi.
Obama döneminde gerçekten belli konularda çok ciddi görüş ayrılıkları ortaya çıktığının ve Türkiye'nin bütün çabasına rağmen, belli bir noktaya gelinemediğine işaret eden Başbakan Yardımcısı Kurtulmuş, şunları söyledi:
"İki konuda iyi niyetli yaklaşıyorduk, birisi Feto'nun iadesi birisi de bu PYD/YPG meselesi ama bunu söylerken de hep temkinli söylüyorduk, 'Bunun böyle olacağını ümit ediyoruz ama görelim, bakalım yeni yönetim nasıl yapacak.' Ben özellikle Ortadoğu ve çok özelde de Suriye'nin, Irak'ın nasıl çözüleceğine ilişkin Amerika Birleşik Devletleri'nin yönetiminde kafa karışıklığının devam ettiğini görüyorum. Bunu da çok açık söylemekte beis görmüyorum. Kafa karışıklıkları devam ediyor.
Yani eski dengenin sürmeyeceğini biliyorlar ama yeni denge nasıl olacak, bununla ilgili çok net, kesin, 'Bundan sonra Amerikan siyaseti böyle olur, şöyle devam eder' diyeceğimiz bir noktada olmadıklarını görüyorum. Bir kafa karışıklıkları var. Kaldı ki yani Trump'un bundan sonra Amerikan iç siyasetinde de zorlanacağı, işte bu son yargı süreçleri vesaire, Avrupa ile Amerika arasındaki gerilimin bir müddet daha devam edeceği, özellikle Ortadoğu politikalarında Avrupa ile Amerika'nın çok fazla ortak noktada hareket edemeyeceği gibi şeyler de yeni denklemin dengeleri olarak duruyor."
Başbakan Yardımcısı Kurtulmuş, esas meselenin bu kafa karışıklığı olduğunu vurgulayarak, şu görüşlerini paylaştı:
"Mesela Türkiye ile olan ilişkilerinde de görüyoruz. Türkiye'yi uzun dönemli, kalıcı bir müttefik olarak gözden çıkarma ihtimalleri olmadığını görüyoruz ama aynı zamanda YPG/PYD'yi de kendi tabirleriyle 'Bunu bir taktik aracı olarak görüyoruz' diyerek yumuşatıyorlar. Bir taktik aracı olarak görüyoruz, neyin taktiği? Bu sorunun cevabı onlar için de yok. Sadece siyaseten bize veremiyor değiller bu cevabı. Bunun cevabı yok. Yani siz terör örgütleri üzerinden bir Ortadoğu yapılandırması yapacaksınız, bu çok net bir şekilde dünyanın bütün her bölgesinde terörün devam etmesi demektir. Bu kafa karışıklığı Amerika için iyi bir şey değil. Ne yapacaklarını çok bilemiyorlar. Şunun rahatlığı belki var, 'Uzakta bir kavga. Bizim şimdilik de çok stratejik hedeflerimizi şey yapmıyor'. Ama kusura bakmasınlar, Afganistan'a girdikten sonra, Afganistan'a girmek kolay da çıkmak zor. Ortadoğu labirentlerinde söz söylemek öyle masa başında savaş oyunu yapmaya benzemiyor. "
Muhabir: Ali Kemal Akan, Selma Kasap, Mümin Altaş, Zehra Aydın, Burcu Çalık
PODCASTTÜMÜNÜ GÖR
