Meclis, İtalya'daki parlamento çalışmalarını inceledi

TBMM Araştırma Hizmetleri Başkanlığı, milletvekillerinin olası bir İçtüzük değişikliğine yönelik çalışmalarında faydalanmaları için İtalya'nın yasama denetim ve bütçe süreçlerini inceledi. Daha önce ABD ve Fransa'daki yasama süreçlerine yönelik kitaplar hazırlayan Başkanlık, İngiltere, Almanya ve Güney Kore'deki yasama denetim ve bütçe süreçlerini de ele alacak.

Meclis Araştırma Hizmetleri Başkanlığınca "İtalya Parlamentosunda Yasama, Denetim ve Bütçe Süreçleri" konulu kitap hazırlandı. Kitabın takdim yazısı ise TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş tarafından kaleme alındı.

Kurtulmuş, demokratik sistemlerin omurgasını oluşturan parlamentoların halkın sesinin yükseldiği, siyasal meşruiyetin üretildiği ve millet iradesinin kurumsallaştığı temel alanlar olduğunu vurguladı.

Söz konusu çalışmanın İtalya parlamentosunun tarihsel deneyimine ışık tutarken, Türkiye Büyük Millet Meclisinde yürütülen tartışmalara, anayasa ve içtüzük çalışmalarına zengin bir çerçeve sunduğunu belirten Kurtulmuş, "Birbirine eşit yetkilere sahip çift meclisli yasama organı ve partiler arası ittifakların çokluğuyla dikkati çeken İtalya'nın siyasal yapısını, Temsilciler Meclisi ve Senatonun işleyişini, kanun yapım prosedürlerini, denetim mekanizmalarını ve bütçe süreçlerini kapsamlı bir biçimde ele alan bu eserin, parlamenter usullerin gelişmesine ve demokratik standartlarımızın ilerlemesine vesile olmasını temenni ediyorum." ifadelerini kullandı.

Parlamentoyu teşkil eden Temsilciler Meclisi ve Cumhuriyet Senatosunun oluşumu, genel yapısı, parlamento üyeliğiyle ilgili konuların, parlamentonun asli organlarının ve parlamentoyla alakalı öne çıkan diğer oluşumların ayrı ayrı anlatıldığı kitapta, Temsilciler Meclisi ile Senatoda kanun yapım süreçleri ele alındı, bir yasa önerisinin her iki mecliste katetmek zorunda olduğu aşamalar aktarıldı.

Kitapta çalışmanın esas amacı, şöyle açıklandı:

"Parlamenter sistem içinde her iki meclisin de eşit yetkilere sahip olduğu istisnai bir örnek olarak İtalya'nın siyasi yapısını tanıtmak, bununla birlikte hem Genel Kurul hem de komisyonlardaki nevi şahsına münhasır yasama, denetim ve bütçe yetkilerini ayrıntılarıyla sunarak parlamento çalışmaları alanına katkıda bulunmak."

Kitaba göre, üniter cumhuriyet İtalya, 5'i özerk olmak üzere toplam 20 idari bölgeden oluşan bir yapıya sahip. 1948 yılında kabul edilen anayasanın yürürlükte olduğu İtalya'da, birbiriyle eşit yetkilere sahip 2 meclis bulunuyor.

Hükümetin çift meclisli parlamentonun her iki kanadının da güvenoyunu alarak göreve başlaması ve görev süresince parlamentoya karşı sorumlu olması dolayısıyla parlamenter hükümet sisteminin tipik örnekleri arasında yer alıyor.

Yasama yetkisinin sahibi İtalya parlamentosu, yetkilerini devredemiyor. Aciliyet arz eden ihtiyaç hallerinde hükümet kanun hükmünde düzenlemeler çıkarabiliyor. Ancak bunu kanuna dönüştürülmek üzere aynı gün içinde parlamentoya sunma zorunluluğu bulunuyor.

2020'deki referandumla Temsilciler Meclisi üye sayısı 630'dan 400'e, Senato üye sayısı 315'ten 200'e indirilirken, İtalya'da bir yasa önerisi iki meclisten herhangi birine sunulabiliyor. Bir mecliste kabul edilen öneri diğerine gönderilmesinin ardından aynı metin her iki mecliste de kabul edilince kanunlaşabiliyor.

Vekillere, ödenekten kesme ve salondan çıkarma cezası

Bir kişi her iki meclise birden üye olamazken, milletvekillerinin, meclis çalışmalarına katılma yükümlülüğü bulunuyor.

Genel Kurul ve komisyonların çalışmalarına üyelerin katılımının tespitine ilişkin uygulanacak kural ve yöntemleri belirlemek, Başkanlık Divanının görevleri arasında yer alıyor. Başkanlık Divanı, Genel Kurul ve komisyon çalışmalarına katılmamaları sebebiyle milletvekillerinin ödeneklerinden kesinti yapılmasına karar verebiliyor.

İtalya parlamentolarındaki disiplin cezaları da İçtüzükle düzenleniyor. Uygunsuz sözler veya davranışlarıyla görüşme özgürlüğünü veya oturumun düzenini bozan milletvekilini başkan, isimlerini söyleyerek uyarıyor. Uyarı cezası alan üye, davranışları veya sözleri hakkında açıklama yapmak isterse, başkanın takdirine göre oturumun sonunda veya o esnada söz alabiliyor.

Başkan, aynı gün iki defa uyarılan veya birinci uyarıdan bağımsız olarak bir başka üyeye veya hükümet üyelerine karşı hakaret niteliğinde ifadeler kullanan üyenin salondan çıkmasını isteyebiliyor.

Üyenin başkanın davetine uymayı reddetmesi durumunda başkan toplantıya ara verip, emirlerinin yerine getirilmesi için idare amirlerine talimat verebiliyor.

Şiddet çağrısında bulunan, isyana teşvik eden, diğer milletvekillerine veya hükümet üyesine yönelik tehdit veya şiddet eylemlerinde bulunan, devletin temel kurumları veya devlet başkanına yönelik hakaret içeren ifadeler kullanan üyenin 2 ila 15 birleşim için parlamento çalışmalarına katılmaktan menedilmesi, meclis başkanı tarafından başkanlık divanına teklif edilebiliyor.

Başkanlık Divanı tarafından alınan karar Genel Kurula bildiriliyor ve bu karar hiçbir şekilde tartışmaya açılamıyor. Üyenin, öngörülen süre dolmadan Meclise yeniden girmeye teşebbüs etmesi halinde, geçici çıkarma cezasının süresi iki katına çıkarılıyor.

Öte yandan bir milletvekilinin istifası halinde, seçildiği listede ondan sonra en çok oyu alan adayın seçildiği ilan ediliyor.

Kitap milletvekillerine dijital ortamda gönderilecek

Bütçe sürecine ilişkin de detaylı bilgilerin yer aldığı kitapta, şu ifadelere yer veriliyor:

"Parlamento geleneksel olarak bütçenin onaylanması sürecinde önemli yetkilere sahip olsa da 1980'lerin sonlarından itibaren yapılan çeşitli reformlar sonucunda yürütme, parlamento karşısında güç kazanmıştır. Yine de İtalya'da bütçenin parlamento tarafından kabulü, hükümet açısından zorlu bir süreç olarak kabul edilmektedir. "

Parlamentonun bütçenin uygulanması sürecinde sınırlı bir rol oynadığı belirtilirken, bütçe komisyonlarının bu süreçte önemli bir rol üstlendiği vurgulandı.

Meclis Araştırma Hizmetleri Başkanlığının bundan sonraki süreçte, İngiltere, Almanya ve Güney Kore'deki parlamento çalışmalarını da inceleyerek kitaplaştıracağı belirtildi.

Öte yandan hazırlanan kitap, TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş'un talimatıyla kağıt israfının önüne geçmek amacıyla hayata geçirilen proje kapsamında milletvekillerine dijital ortamda gönderilecek.