Li Kaledonyaya Nû dengdayîna serxwebûnê

MELBOURNE

Gelê Kaledonyaya Nû ji bo ku ji Fransayê veqetin û serbixwe bibin, îro çûn ser sandoqê.

Li Kaledonyaya Nû ku dikeve başûrê rojhilata Okyanûsa Mezin, nêzî 174 hezar kesên ku mafê wan ê dengdayînê heye beşdarî referanduma serxwebûnê dibin.

Dema xebatên referandumê da Kanakên gelê xwemalî yê welêt û komên alîgirê serxwebûnê kampanya li dar xistin û di kampanyayan da duruşmeya "em ji qeydên otorîteyên mêtinkar rizgar bibin" derket pêş.

Li gor çavdêran rêjeya dengên alîgirên serxwebûnê ji sedî 50yî kêmtir e û dibêjin dibe ku di encama referandumê da serxwebûn dernekeve.

Tê payîn ku encamên referandumê di nav hefteyê da werin eşkerekirin.

Heke di referandumê da serxwebûn derkeve piştî Cîbutiya ku di 1977an da veqetiya û Vanuatuya ku di 1980yî da veqetiya, Kaledonyaya Nû jî wê ji Fransayê veqete û serxwebûna xwe bi dest bixe. Heke encam berevajî be, li gor peymana ku bi Fransayê ra hatiye kirin, Kaledonyaya Nû wê beriya sala 2022yan cardin bikaribin referandumeke din jî bikin.

Kaledonyaya Nû di Parlamentoya Fransayê da bi du parlamenter û du senatoran va tê temsîlkirin û her sal ji Fransayê 1,3 milyar ewro alîkariya malî hildide.

Fransayê Kaledonyaya Nû di sala 1853yan da îlhaq kiribû û ji vê dîrokê heta sala 1946an bûbû mêtingeh. Heta sala 2003yan di nav Civata Herêmên Dûr Walî Behrê yên Fransayê. Di sala 2003yan da bi guhertina destûra bingehîn va bû herêmeke xweser a Fransayê.

Nifûsa wê nêzî 275 hezarî ye û erdê wê 18 hezar û 576 kîlomêtreqare ye. Ji sedî 44ê nifûsê Kanakên xwemalî ne. Li Kaledonyaya Nû zimanê fermî Frensî ye û paytextê wê jî Noumea ye.