Zana Natık Kerem
18 نیسان 2018•نوێکردنەوە: 19 نیسان 2018
ئەنقەرە ــ AA
وەزارەتی دەرەوەی توركیا نیگەرانی خۆی لەهەمبەر ئەو راپۆرتەی كە كۆمسیۆنی ئەورووپا لە بارەی توركیا بڵاوی كردووەتەوە، دەربڕی و بە ناهاوسەنگ و نابابەتی لەقەڵەمی داوە.
وەزارەتی دەرەوەی توركیا لە بەیاننامەیەكدا كە كۆپییەكی بۆ ئاژانسی ئانادۆڵو نێردراوە وەڵامی ئەو راپۆرتەی دایەوە كە كۆمسیۆنی ئەورووپا بۆ ساڵی 2018 لە بارەی پێشڤەچوونەكانی توركیا پەیوەست بە جێبەجێكردنی پێوەرەكانی ئەورووپا بڵاوی كردووەتەوە.
لە بەیاننامەكەدا وەزارەتی دەرەوەی توركیا گوتوویەتی: "راپۆرتەكەی كۆمسیۆنی ئەورووپا لە بارەی توركیا كە دوێنێ سێشەممە بڵاوی كراوەتەوە، تیایدا ئەوە دەركەوتووە کە بە داخەوە جارێكی دیكە ئەو یەكێتییە خواستی نییە درك بە ئاسەنگەكانی ئەو قۆناغە بكات كە ئێمە پێدا تێپەڕدەبین".
وەزارەتی دەرەوەی توركیا رایگەیاندووە "وێرای ئەوەی ئێمە بۆ چەند جارێك هەوڵمانداوە كارەكان بە بەڵگەكان شیبكەینەوە، بەڵام كۆمسیۆنی ئەورووپا رەتی كردووەتەوە و پێداگیری دەكات كە راپۆرتەكانی بە شێوەی نابابەتی و ناهاوسەنگ بڵاو بكاتەوە".
لە بەیاننامەكەدا ئاماژە بەوەشدراوە كە لە ئێستادا توركیا رووبەڕووی ژمارەیەك رێكخراوی تیرۆریستی بووەتەوە لە سەروویانەوە، رێكخراوەكانی پەكەكە، داعش و فەتحوڵڵا گولەن.
وەزارەتی دەرەوەی توركیا لەمبارەیەوە گوتوویەتی: "ئاماژەنەدان لە راپۆرتەكەی یەكێتیی ئەورووپا لە هەڕەشە و دوژمناكارییە قێزەوەنەكەی رێكخراوی تیرۆریستی فەتحوڵڵا گولەن بۆ سەر وڵات، پەرلەمان و گەلەمان، ناشرینییەكی گەورەیە كە دەبوو لە راپۆرتەكەدا ئاماژەی پێ بكرێت".
لە بەیاننامەكەی وەزارەتی دەرەوەی توركیا ئاماژە بەوەشدراوە "وێرای ئەوەی توركیا رایگەیاندووە كە مافی شەرعی خۆیەتی رێوشوێنی بەپەلە و گونجاو لە بەرامبەر هەڕەشەكان دوای هەوڵە شكستخواردوەکەی كودتاكەی 15ی مانگی تەمووزی ساڵی 2016 بگرێتەبەر، بەڵام بەداخەوە كۆمسیۆنی ئەورووپا لە راپۆرتەكەدا، مەودایەكی ناڕاستی لە تۆمەت و ئەو بانگەشانەی كە هیچ بنەمایان نییە و لە لایەنەكانی ناسراو بەدەستی گەیشتووە، بڵاوكردووەتەوە".
سەبارەت بە گرتنەبەری رێوشوێنەكان لە بارەی باری نائاسایی كە لە پێناو پاراستنی مافەكانی دیموكراتی و ئازادی هاووڵاتییان لە توركیا راگەیەنراوە، ئەوا ئەنقەرە دووپاتی دەكاتەوە كە لەگەڵ سەرجەم هاوبەشە پەیوەندارە نێودەوڵەتییەكان لەنێویاندا یەكێتیی ئەورووپا بەردەوام دەبێت.
لە بەیاننامەكەدا، وەزارەتی دەرەوەی توركیا جەختیكردووەتەوە، گرتنەبەری رێوشوێنەكان پەیوەست بە باری نائاسایی، پەیوەندی بە لایەنی ئەمنییەوە هەیە، هەروەها ناكرێت هیچ لەو تۆمەت و بانگەشە بێ بنەمایانەی كە ئاراستەی توركیا دەكرێت قبووڵ بكرێت.
هەروەها لە بەیاننامەیەكدا جەخت لەسەر ئەوە كراوەتەوە، ئەو رێوشوێنانەی كە توركیا دژ بە رێكخراوە تیرۆریستییەكان گرتوویەتەبەر لە بەرژەوەندی وڵاتانی ئەورووپا دایە و لەمبارەیەوە وەزارەتی دەرەوەی توركیا گوتوویەتی: "جارێكی دیكە دووپاتی دەكەینەوە كە رێكخراوی تیرۆریستی پەكەكە/پەیەدە/یەپەگە، هەڕەشە و مەترسی گەورەن بۆ سیستەمی گشتی و ئاسایشی ئەورووپا".
ــ گرژییەكان لەگەڵ یۆنان لە دەریای ئیجە
وەزارەتی دەرەوەی توركیا لە بەیاننامەكەدا وەڵامی هەڵوێستی یەكێتیی ئەورووپا لە بارەی زیادبوونی گرژییەكانی ئەم دواییەی نێوان توركیا و یۆنان لە بارەی سەروەری دەریایی ئیجە داوەتەوە و رایگەیاندووە كە ئەم جۆرە هەڵوێستانە جێگەی قبووڵكردن نییە.
لەمبارەیەوە وەزارەتی دەرەوەی توركیا گوتوویەتی: "هەڵەیە و جێگەی قبووڵكردن نییە، یەكێتیی ئەورووپا خۆی بكاتە دادوەر و دواتر كۆمەڵێك بڕیار لە بارەی بابەتە ناكۆكییەكان پەیوەست بە پرسی سەروەری دەربكات".
لە بەیاننامەكەدا جەخت كراوەتەوە كە ناوچەكانی دوورگەی كارداك لە دەریایی ئیجە و ئاوەكەی و كایە ئاسمانییەكەی هەموویان دەكەونە چوارچێوەی سەروەری توركیاوە.
وەزارەتی دەرەوەی توركیا روونی كردووەتەوە "ئەو پشتیوانییەی كە یەكێتیی ئەورووپا بۆ وڵاتانی ئەندام لەوانەش یۆنان لە پرسە ناكۆكییەكان لەگەڵ وڵاتانی سێیەم، كارێكە نابێتە مایەی گەیشتن بە چارەسەری لە چوارچێوەی پەیوەندییەكانی دراوسێیەتی باش، یاسای نێودەوڵەتی و تەنانەت لەگەڵ بنەما و بەهاكانی یەكێتیی ئەورووپا ناگونجێت.
ــ قەیرانی دوورگەی قوبرس
لە وەڵامی ئەوەی لە بارەی دوورگەی قوبرس لە راپۆرتەكەی كۆمسیۆنی ئەورووپا هاتووە، لە بەیاننامەكەدا وەزارەتی دەرەوەی توركیا گوتوویەتی: "یەكێتیی ئەورووپا ئامادە نییە دەستبەرداری بیروڕا هەڵەكانی بێت لە بەرامبەر دانوستانەكان بۆ كۆتاییهێنان بە دابەشبوونی دووگەكە".
لە بەیاننامەكەدا هاتووە "ئەم جۆرە لێدوان و بیروڕا هەڵانە، رەنگدانەوەی هەڵوێستی بەڕێوەبردنی بەشی روومییە لە دوورگەكە كە بە هۆكارێكی سەرەكی بۆ شكستێهانی دانوستانەكان بۆ چارەسەركردنی قەیرانەكە دادەنرێت، هەروەها نموونەیەكی نوێیە لە هەڵوێستی یەكێتیی ئەورووپا بۆ قۆستنەوەی بەشی روومی لە پێناو شكستپێهێنانی دانوستانەكان".
بە پێی بەیاننامەكە "پێداگیری یەكێتیی ئەورووپا لە نیشاندانی هەڵوێستێكی بێ لایەنی هەڵە لە بارەی دوورگەی قوبرس، كارێكە جێگەی قبووڵكردن نییە، بە تایبەتیش كە یەكێتییەكە هیچ ستراتیجییەك بۆ ئاساییكردنەوەی رەوشی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست پێشكەش نەكردووە".
لە ساڵی 1974وە، دوورگەی قوبرس لە نێوان هەردوو بەشی توركی لە باكوور و روومی لە باشوور دابەش بووە و دواتر قوبرسیی روومی ئەو پلانەی كە نەتەوە یەكگرتووەكان لە ساڵی 2004 بۆ یەكخستنەوەی دوورگەكە پێشكەشی كردبوو رەت كردبوویەوە.
ــ ئۆپەراسیۆنی لقی زەیتون
هەروەها لە بەیاننامەكەدا وەڵامی ئەوەی لە راپۆرتەكەی كۆمسیۆنی ئەورووپا لە بارەی ئۆپەراسیۆنی لقی زەیتون هاتوو دراوەتەوە كە سوپای توركیا لە شاری عەفرین بۆ وەدرنانی گرووپە تیرۆریستییەكان ئەنجامیانداوە.
لە بەیاننامەكەدا جەخت كراوەتەوە كە ئۆپەراسیۆنەكە مافێكی شەرعی توركیایە بۆ بەرگریكردن لە خۆی دژ بە رێكخراوە تیرۆریستییەكان، هەروەها ئۆپەراسیۆنەكە نموونەیەكە لەوەی هیچ زیانێك بەر خەڵكی مەدەنی نەكەوتووەتەوە.
وەزارەتی دەرەوەی توركیا جارێكی دیكە جەختی كردووەتەوە لەسەر سەركەوتنی ئۆپەراسیۆنەكانی بۆ بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر كە پێویستە كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی لە نێویاندا یەكێتیی ئەورووپا هەڵوێستێكی هاوسەنگ نیشان بدەن و هیچ جیاكارییەك لە نێوان رێكخراوە تیرۆریستەكاندا.
لە 24ی مانگی ئاداری رابردوو، هێزە بەشداربووەكان لە ئۆپەراسیۆنی لقی زەیتون دوای 85 رۆژ لە دەستپێكردنی ئۆپەراسیۆنەكە، بە تەواوی ناوچەی عەفرین-یان لە تیرۆریستان كۆنتڕۆڵكرد و ناوچەكەیان بە تەواوی لە پاشماوەكانی تیرۆریستان پاكسازكرد.
ــ جیاكاری لە مامەڵەكانی نێوان وڵاتانی پاڵێوراو بۆ بەئەندامبوون لە یەكێتیی ئەورووپا
لە بەیاننامەیەكدا وەزارەتی دەرەوەی توركیا سەرسوڕمانی خۆی لە ناوەڕۆكی راپۆرتەكەی كۆمسیۆنی ئەورووپا نیشانداوە كە بە شێوەیەكی روون جیاكاری لە نێوان وڵاتانی پاڵێوراو بۆ بەئەندامبوون لە یەكێتی ئەورووپا كراوە.
وەزارەتی دەرەوەی توركیا لەم خاڵەدا گوتوویەتی: "زۆر لامان سەیرە كە یەكێتیی ئەورووپا جیاكاری لە نێوان توركیا و وڵاتانی رۆژئاوای بەلقان پەیڕەو دەكات، ئەو هەڵوێستانە دەبنە نموونە بۆ ئەو بەربەستانەی كە لە میانی دانوستانەكانی بە ئەندامبوونمان رووبەڕوومان دەبێتەوە".
وەزارەتی دەرەوەی توركیا جەختی كردووەتەوە كە ئەنقەرە لە میانی میكانیزمەكانی هاوكاری و گفتوگۆ لە ژمارەیەك بواری گرنگ لە كارەكانی لەگەڵ یەكێتیی ئەورووپادا بەردەوام دەبێت، بەڵام دەمانەوێت دووپاتی بكەینەوە كە ئەو میكانیزمانە نابنە جێگرەوە بۆ دانوستەكانی بە ئەندامبوون.
لە 14ی نیسانی ساڵی 1987، توركیا داوایەكی فەرمی بۆ بەئەندامبوون لە یەكێتیی ئەورووپا پێشكەش كردبوو و لە 12ی مانگی كانوونی ساڵی 1999 بە فەرمی وەك پاڵیوراوێكی تەواو دانی پێدانرابوو.
