ИСТАНБУЛ (АА) – Зајакнувањето на политичките односи меѓу Турција и Саудиска Арабија позитивно влијае врз билатералната економска соработка, трговијата и регионалната стабилност, оценуваат аналитичарите, пишува Анадолу.
Турција и Саудиска Арабија, кои се издвојуваат како две клучни земји на Блискиот Исток, продолжуваат да ги зајакнуваат своите историски и длабоко вкоренети односи преку зголемен број меѓусебни посети на високо ниво во последниве години.
Турскиот претседател Реџеп Таип Ердоган утре ќе оствари нова значајна посета на Саудиска Арабија, при што се очекува да биде официјално пречекан од престолонаследникот Мухамед бин Селман во палатата „Ал-Јамама“ во Ријад.
Во рамките на посетата ќе се одржи и „Саудиско-арапско-турски бизнис-форум“, во организација на турското Министерство за трговија и Советот за надворешни економски односи (DEIK).
Минатата недела Советот на министри на Саудиска Арабија ги овласти надлежните институции да склучат договори со Турција во областа на обновливи извори на енергија и цивилна заштита, како и меморандум за соработка во социјалните услуги.
Анадолу ја анализираше историјата и развојот на односите меѓу Турција и Саудиска Арабија, кои во последните години бележат значителен напредок.
- Историски дипломатски односи, механизми за соработка меѓу Анкара и Ријад -
Турција и Саудиска Арабија воспоставија дипломатски односи со потпишувањето на Договорот за пријателство во 1929 година. Во текот на речиси еден век двете земји изградија силни врски преку меѓусебни посети и соработка во рамки на Организацијата за исламска соработка (ОИС).
Во 1966 година тогашниот саудиски крал Фејсал бин Абдулазиз ја посети Турција во рамките на напорите за зајакнување на единството меѓу муслиманските земји.
За време на војната меѓу Иран и Ирак односите добија нова димензија, а тогашниот турски претседател Кенан Еврен, исто така, оствари посета на Саудиска Арабија.
Со договорот потпишан во Џеда на 11 октомври 2003 година меѓу Саудиските трговски и индустриски комори, под покровителство на ДЕИК беше основан Трговскиот совет на Турција и Саудиска Арабија.
Тогашниот саудиски крал Абдула бин Абдулазиз ал-Сауд ја посети Турција на 8 август 2006 година, во придружба на повеќе од 50 бизнисмени. Ова беше прва посета на ниво на крал од Саудиска Арабија на Турција по 40 години, а притоа беа потпишани шест договори во областа на туризмот, транспортот, здравството и промоцијата на меѓусебните инвестиции.
Турција и Саудиска Арабија, исто така, потпишаа протокол за основање Заедничка економска комисија (ЗЕК) за зајакнување на економската соработка во различни сектори.
- Обемот на трговска размена меѓу Турција и Саудиска Арабија -
Блиските односи се одразуваат и врз трговијата меѓу двете земји.
Саудиска Арабија, која добива 85%-90% од своите државни приходи од нафта, извезува сурова нафта и петрохемиски производи во Турција, додека увезува разни стоки од Турција, вклучително теписи, обработен камен за градежништво, тутунски производи, храна и мебел.
Според податоците на Турскиот завод за статистика, обемот на билатералната трговија достигнал 5,59 милијарди долари во 2015 година, 5,007 милијарди долари во 2016 година, 4,845 милијарди долари во 2017 година, 4,954 милијарди долари во 2018 година и 5,107 милијарди долари во 2019 година.
По падот на обемот на трговијата во текот на 2020-2021 година поради пандемијата КОВИД-19, трговијата меѓу двете земји продолжи да расте.
Обемот на трговија достигна 6,493 милијарди долари во 2022 година и 6,825 милијарди долари во 2023 година, а во 2024 година се движеше околу 8 милијарди долари.
Извозот на Турција во Саудиска Арабија се зголеми над 3,1 милијарди долари минатата година.
Житата, мешунките, маслодајните семиња и сродните производи се рангирани на прво место во извозот во Саудиска Арабија со 371,7 милиони долари, по што следуваат теписите со 299,3 милиони долари и хемиските производи со 283,1 милион долари.
Во меѓувреме, претседателот на ДЕИК, Наил Олпак, пред неколку недели за Анадолу изјави дека е вратен импулсот во трговијата со Саудиска Арабија.
Истакнувајќи дека турските фирми за договори во странство продолжуваат да бидат вклучени во големи проекти во Саудиска Арабија и покрај малото забавување, Олпак рече дека трговијата со земјите од Заливот, особено Саудиска Арабија и Обединетите Арапски Емирати (ОАЕ), достигнала околу 45 милијарди долари во последните три години.
Саудискиот министер за надворешни работи Адел ал-Џубеир претходно за Анадолу изјави дека соработката меѓу Турција и Саудиска Арабија е особено подобрена во последно време.
„Се стремиме да ја унапредиме соработката меѓу двете земји во различни области. Имаме многу заеднички интереси во економската, енергетската, политичката и воената област“, рече Ал-Џубеир.
- Соработка во одбраната, воените области -
Развојот на дипломатските и економските односи меѓу Турција и Саудиска Арабија позитивно влијаеше и врз воената соработка.
АСЕЛСАН потпиша меморандум за разбирање во јули 2015 година со Градот за наука и технологија Крал Абдулазиз и ТАКНИА ДСТ за унапредување на соработката во електроника за одбраната.
По процените дека производите на АСЕЛСАН может да ги задоволат потребите на релевантните саудиски институции, во 2016 година беше потпишан договор за соработка помеѓу АСЕЛСАН и ТАКНИА ДСТ.
Саудиската компанија за одбранбена електроника (SADEC), основана преку партнерство помеѓу АСЕЛСАН и ТАКНИА ДСТ, претставува една од најзначајните соработки меѓу двете земји.
„Бајкар“, исто така, потпиша договор за извоз и соработка со саудиското Министерство за одбрана во јули 2023 година за беспилотното борбено летало (UCAV) „Бајрактар Акинџи“.
Договорот е евидентиран како најголем договор за извоз во областа на одбраната и воздухопловството во историјата на Турција.
- Влијание на соработката меѓу Анкара и Ријад врз регионалните прашања -
Како водечки воени и економски сили во регионот, Турција и Саудиска Арабија во последните години остваруваат значајни успеси во регионалната политика преку засилена соработка.
Со одржувањето рамнотежа заснована врз контролирана конкуренција и соработка, а не на конфликт, Анкара и Ријад покажаа ефикасни ставови преку институции, како што се ОИС и Обединетите нации (ОН) во врска со кризите во Палестина, Сирија, Судан, Сомалија и Јемен.
Откако Израел му објави војна на Појасот Газа во октомври 2023 година, Турција и Саудиска Арабија ги усогласија своите ставови за палестинското прашање, споделувајќи заемни интереси во поддршката на решението за две држави и играјќи заедничка улога во потенцијалното политичко решение.
Благодарение на меѓународните напори предводени од Турција и Саудиска Арабија, заедно со други регионални земји, 160 од 193 земји членки на ОН ја признаа Палестина како држава.
Турција и Саудиска Арабија, исто така, демонстрираа силна соработка со другите регионални земји за да се обезбеди внатрешен мир и стабилност во Сирија, каде што режимот на Башар ал-Асад беше соборен во декември 2024 година.
Поддржувајќи ја новата администрација под претседателот Ахмед ал-Шара, турската и саудиската влада одиграа важна улога во укинувањето на меѓународните санкции што ќе придонесе за процесот на обнова на Сирија.
Турција и Саудиска Арабија, исто така, продолжуваат да демонстрираат силни ставови за поддршка на стабилноста преку напори за хуманитарна помош и дипломатска поддршка на меѓународни платформи, не само во Јемен, кој е место на внатрешни конфликти со години, туку и во кризите во Судан и Сомалија.
