Beril Çanakcı
07 Октомври 2026•Ажурирано: 07 Октомври 2026
Еден ден Русија и Кина би можеле да им се придружат на Договорите „Артемида“ предводени од САД за истражување на вселената доколку ги прифатат нивните принципи, но во моментов тоа не е случај, изјави денес заменик-администраторот на НАСА, јавува Анадолу.
„Доколку еден ден Русија и Кина ги споделуваат тие принципи, во моментов не сметаме дека е така, тогаш би постоела можност да им се придружат на Договорите ‘Артемида’“, изјави Мет Андерсон пред новинарите на Меѓународниот астронаутички конгрес во Анталија.
Андерсон рече дека 76 земји што ги потпишале договорите споделуваат „заедничка поврзаност“ изградена врз договорени принципи за безбедни, транспарентни и одговорни активности во вселената.
Наместо тоа, Москва и Пекинг предводат конкурентна иницијатива, Меѓународната лунарна истражувачка станица, која предвидува заедничка истражувачка база на Месечината. Некои земји се дел од двете групи. Академски институции од некои земји потписнички, исто така, соработуваат во проектот предводен од Кина.
Запрашан дали тоа претставува загриженост, Андерсон рече: „Што прават суверените држави е нивна работа.“
Потпишувањето на договорите не ги спречува земјите да ги следат своите национални интереси, додаде тој.
Андерсон зборуваше еден ден откако заедно со генерал-мајор Роберто Мелгар Шин, директор на перуанската вселенска агенција КОНИДА, претседаваше со состанокот зад затворени врати на членките на Договорите. Андерсон рече дека присуствувале повеќе од 40 земји.
Мелгар Шин рече дека учесниците постигнале договор за вселенскиот отпад. Тие разговарале и за отпадот на површината на Месечината.
„Прв чекор за запирање на вселенскиот отпад или за справување со него е да престанеме да создаваме отпад“, рече Андерсон.
Запрашан за загриженоста во врска со оружјето во вселената, Андерсон рече дека Договорите ги опфаќаат цивилните вселенски активности. Тој додаде дека воените прашања се во надлежност на националните безбедносни институции на секоја земја.
„За нас во Соединетите Американски Држави, тоа се Вселенските сили на САД и Вселенската команда на САД. Договорите ‘Артемида’ се фокусирани на цивилниот вселенски сектор“, рече тој. „Никој не сака кинетички борби во вселената. Ние сме посветени на мирно истражување.“
Андерсон, исто така, рече дека студентите од земјите членки ќе може да ја посетуваат новата Американска вселенска академија, четиригодишен цивилен универзитет. Американскиот претседател Доналд Трамп во август нареди нејзино основање, а Андерсон рече дека првите студенти се очекува да започнат во летото 2028 година.
Тој рече дека земјите членки се заинтересирани да придонесат во планираната лунарна база на НАСА. Придонесите би можеле да се движат од мали сателити познати како КјубСатс до инженери во тимови на американската индустрија што работат на изградба на летала за слетување и ровери.
„Германија ќе биде домаќин на следната годишна работилница на договорите во 2027 година“, рече Андерсон.
Мелгар Шин рече дека годинашната работилница во Лима, прва во Латинска Америка, користела симулации и вежби на маса за тестирање на принципи како што се немешање, интероперабилност и споделување податоци. Тој рече дека Перу се надева оти ќе учествува во идните лунарни мисии, можеби заедно со други земји од Латинска Америка.
„Цврсто веруваме дека иднината на истражувањето на Месечината и длабоката вселена мора да се води од транспарентност, одржливост, интероперабилност и инклузивност“, рече тој.
Договорите „Артемида“, започнати во 2020 година од САД и уште седум земји, претставуваат необврзувачки сет принципи за мирно истражување на Месечината, Марс и пошироко. Тие се засноваат врз Договорот за вселената од 1967 година. Турција го потпиша договорот во август.
Договорите се поврзани со програмата „Артемида“ на НАСА. Нејзината мисија „Артемида II“ во април ги однесе астронаутите околу Месечината, што беше прв лет со екипаж до Месечината по повеќе од 50 години.
