Dlshad Saifaalddin Ahmed
03 تەمووز 2017•نوێکردنەوە: 04 تەمووز 2017
سلێمانی - AA
مامۆستای زانكۆی سلێمانی و لێكۆڵەر لە زانستی تاوان، جوان ئیحسان لە دیمانەیەكی ئاژانسی ئانادۆڵو باس لە سەرەتاکانی دەركەوتنی داعش لە سووریا و عێراق و نزیكبوونەوەی كۆتایی هاتنی ئەو رێكخراوە لە عێراق، هەروەها تاوانەكانی چەكدارانی داعش، رۆڵی وڵاتانی زلهێز لە دروستكردن و جوڵاندنی ئەو جۆرە رێكخراوانە بۆ مەبەست و بەرژەوەندییە تایبەتەكانی خۆیان دەكات.
- " تا ماوەیەكی زۆرتر مووسڵ و دەورووبەری لەژێر كاریگەری داعش دەمێننەوە"
جوان ئیحسان سەرەتا و لە بارەی نزیكبوونەوەی وادەی كۆتایی هاتنی داعش لە مووسڵ و راگەیاندنی كۆنترۆڵكردنەوەی تەواوی شارەكە لە لایەن حكوومەتی عێراقییەوە و مانەوەی كاریگەرییەكانی ئەو رێكخراوە لەسەر ناوچەكە دوا و گوتی: "ئەوەی ئێستا دەگوترێت لە رووی سەربازی و ئەمنییەوە داعش لە مووسڵ كۆتایی دێت، بەڵام پێشبینی دەكەم تا ماوەیەكی زۆر لە مووسڵ و دەورووبەری لە ژێر گوشارێكی زۆری ئەم رێكخراوانەدا بێت، لەبەر ئەوەی تا ئێستاش كاریگەری لەناو مووسڵ ماوە و بە حوكمی پێكهاتە و بیركردنەوەی ناوچەكەش مووسڵ حازینەیەكی بەهێزە بۆ ئەو جۆرە رێكخراوانە، بۆیە باوەڕ ناكەم بە ئاسانی گوشاری داعش لەناو مووسڵ كەم ببێتەوە، بەڵام بە دڵنیاییەوە لەسەر زەوی و كشانەوەی ئەوان و لە رووی تەكتیكی سەربازییەوە تەواو دەبێت".
- "عێراق و سووریا ژینگەیەكی زۆر گونجاوە بۆ دروستبوونی رێكخراوەكانی هاوشێوەی داعش"
ئەو پسپۆڕەی بواری زانستی تاوان كە نامەی دكتۆراكەی لەسەر تیرۆرە، باس لەوە دەكات بە هۆی كێشە و قەیران و ململانێكانەوە عێراق و سووریا ژینگەیەكی زۆر گونجاویان هەیە بۆ دروستبوونی ئەم جۆرە رێكخراوانە، ئەو دەڵێت "ئەم جۆرە رێكخراوانە بە حوكمی جۆری بیركردنەوە و پێكهاتەیان یەك خامەن بەڵام بە چەند شێوازێكی جیاواز و چەند ڤێرژنێكی جیا چەند ساڵ جارێك لەژێر ناونیشانی جیاجیادا خۆیان دەردەخەن، ئەوە زیاتر تەكتیكێكی زۆر وردە و تەكتیكێكی زیندوكەرەوەیە بۆ كولتورێك كە جێگیرە، بەڵام بە چەند دیزاینێكی جیا دەری دەخەن و ئیعازێكی وەهایە كە ئێمە هەین و زۆرین و یەكمان لێبڕوات سەدانی ترمان هەیە، رێكخراوێكمان بڕوات رێكخراوێكی ترمان هەیە، بۆیە ئەم رێكخراوە (داعش) كە دەركەوت و لەم چەند ساڵەی دوایی ئەو قەیرانەی نایەوە لە سووریا و عێراق. هەڵبژاردنی ئەم دوو وڵاتەش بە هۆی قەیرانی سیاسی و ئابووری و كۆمەڵایەتی كە هەردوو وڵاتەكەی گرتووەتەوە، لە عێراق و سووریاشدا دەوڵەت ناتوانێت كاری خۆی بكات و موعاناتێكی ئابووری و كۆمەڵایەتی و نەفسی زۆر گەورە هەیە، ئەم ململانێیە لە نێوان ئایینە جیاجیاكان و مەزهەبەكان و ململانێی نەتەوەیی كە گەورەترین كێشەیان هەیە، ئاسانە بۆ نانەوەی پشێوی و نەیاریكردن، هەروەها سیستمێكی بەهێز لە وڵاتەكەدا نییە كە یەكسانی بەرپا بكات لە وڵاتەكەدا لەسەر بنەمای هاووڵاتیبوون. ژینگەی عێراق و سووریا ژینگەیەكی زۆر گونجاوە بۆ دروستبوونی ئەم جۆرە رێكخراوانە، بە هۆی دارووخانی ژێرخانی ئابووری وڵاتەكە و جەنگ و ململانێی مەزهەبەكان و ململانێی شێوازێكی سیاسی و رێكخستنی ئیداری و حكومی كۆندا لەگەڵ دانەیەكی تردا كە دەیەوێت شێوازێكی تازە بهێنێتە پێشەوە، ئەوەش وای كردووە ببێتە لەشێكی نەخۆش و بەكتریا و ڤایرۆس زۆر بە ئاسانی تێیاندا گەشە دەكات".
گوتیشی: "ئەوان كە ئەم ناوەیان داناوە (دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام) بۆ راكێشانی سۆزی زۆری هەردوو دەوڵەتی عێراق و سووریایە كە ئەگەر لەوێوە سەركەوتوو بوونایە دەرۆشتن بۆ ناوچەكانی تریش لەوانە ئوردن و سعوودیە كە ئێستا ئەم وڵاتەی دووەم مەترسییەكی زۆر گەورەی لەسەرە. لەولاشەوە چالاكییان هەیە و رۆشتونەتە وڵاتانی تر، بە هۆی ئەوەی ئەمان ویستویانە رۆژهەڵاتی عەرەبی بگرن و لەوێشەوە رۆشتونەتە رۆژئاوای عەرەبی و لە لیبیا و جەزائر و زۆربەی شوێنەكانی تر چالاكی كەم كەمیان هەیە بە هۆی ئەوەی لەو ناوچانە حازینەی بەهێزیان نییە. بۆیە ئەمانە ناوەكەیان تەنها تەكتیكە و پەیوەندی بەسەر ئامانجەكەیانەوە نییە كە ئامانجەكەیان گەورەترە لە ناوەكەیان، بەڵام وارید بوو لە داهاتوودا ئەگەر بهاتایە ستراتیجیەتەكەیان كە دوورمەودا بوو سەری بگرتایە ناوەكەش دەگۆڕا بە پێی تێپەڕبونی كات".
- "جیاوازی نێوان قاعیدە و داعش"
سەبارەت بە جیاوازی كاركردنی هەردوو رێكخراوی قاعیدە و داعش، جوان ئیحسان لە وەڵامدا گوتی: "قاعیدە زیاتر خۆی وەك دامەزراوەیەك دەبینیەوە لەناو خۆیدا كە ئامانجەكانی دوورە و وردتر كاری بۆ دەكات و بەرگەی زیاتر گرتووە لەگەڵ ئامانجەكانی خۆیدا و دەوەستا لەسەری و ئارامی هەبوو، چالاكییەكانی دیاری كراو بوون و دەیڕوانی تا بزانێت لە چ ناوچەیەك ئاسانترین شێوە بە كەمترین زیان لە رووی ماددی و مەعنەویەوە جێبەجێ بكات، بەو شێوەیە كاری دەكرد كە زەمینە زۆر لە بار بوایە بۆی تا بیتوانیایە چالاكییەك لەو ناوچەیەدا جێبەجێ بكات. داعش بەو شێوەیە نەبوو، ئەم زیاتر بە خێراییەكی زۆر و ململانێی لەگەڵ كاتدا هەبوو، ستراتیجی ئەوەبوو گرتنی زۆرترین رووبەڕی جوگرافی لە كەمترین كاتدا، لە لایەكی تریشەوە زۆربەی ئەندامەكانی داعش خۆیان خەڵكی وڵاتەكە بوون، لەوانەش لە عێراق زۆربەیان خەڵكی وڵاتەكە بوون و لە پاشماوەكانی رژێمی سەدام حسێن بوون و لە شوێنی تریشەوە لە دەرەوە خەڵكیان بۆ هاتووە، هەروەها داعش پەیوەندی بازرگانی دروست كرد لەگەڵ ئەوانەی شەڕیان لەگەڵ دەكات و هەندێك رەفتاری بەكارهێنا كە هەندێك جۆری بیركردنەوەی نەمەتی تێپەڕاندبوو، هەروەها ئەو راگەیاندنەی داعش بەكاری دەهێنا بە شێوەیەكی زۆر پرۆفیشناڵانە بەكاری دەهێنا و لە رووی دەرهێنانەوە كێبڕكێی دەرهێنانی جیهانی دەكرد. ئێمە وەك ئەوانەی لە بواری زانستی تاوان كار دەكەین و لە شێوازی بیركردنەوەی بكوژەكان و ئەو جۆرە كەسانە دەكۆڵینەوە، داعش مەترسییەكی زۆر گەورە بوو، چونكە هەستت دەكرد لە بەردەم نموونەیەكی بكوژدایت كە ئاسان دەرناكەوێت، ئێمە لە بواری توێژینەوەكانی خۆماندا كە دەگەڕاین بە دوای نموونەدا ئەو نموونانە بە ئاسانی لە گرتووخانەكاندا نادۆزینەوە، بەڵام لەناو داعش زۆربوون و بە هەزاران نموونە هەبوون، بۆ ئێمە وەك توێژەر ئەمانە سامپڵی زۆر گران بەها بوو كە لێكیان بدەیتەوە و توێژینەوەیان لەسەر بكەیت بەڵام بە ئاسانی دەست نەدەكەوتن و ئەگەر دەست بكەوتنایە بە مردویی دەست دەكەوتن، چونكە ئەوانە زۆر رادیكاڵن لە بیركردنەوە و بە ئاسانی خۆیان نادەن بەدەستەوە و ناهێڵن بە ئاسانی بكەونە بەردەست دوژمنەكانیان".
گوتیشی: "داعش ئەو كردەوانەی ئەنجامیان دەدا لە سەربڕین و بەرزكردنەوەی سەری كەسەكە و فرێدانە خوارەوە لەسەر باڵاخانەیەكی بەرز و سووتاندن و كردەوەكانی تر چێژیان لێدەبینی و پلەی ئەو كەسانە لەناو داعش خۆیاندا بەرز دەبویەوە، بەڵام بە پێی پێوەرە نێودەوڵەتییەكان و یاسا و عورفی ئەخلاقی مرۆیی ئەو كەسانە بەدەرن لە مرۆڤایەتی و ئاسایی نین، چونكە بە لای مرۆڤەوە گەورەترین تاوان كە بەرامبەری بكرێت ئەوەیە كە بكوژرێت، بەڵام كوشتنی بەو شێوەیە بە ئازارەوە و بەو فەن و فنونەی كە داعش پێی گەیشت بەڵگەی نەفسیەتێك بوو كە ئەوپەڕی زیادەڕەوی دەكات و ئەو جۆرە كەسانە هی ئەوەن پێویستە بە هەموو شێوەیەك دوورەپەرێز بكرێن و جیا بكرێنەوە. داعش وەك رێكخراو ماڵێكی زۆر ئارامە و ژینگەیەكی زۆر لە بارە و ئەو پەڕی چێژی نەفسی و ئارامی تێدایە بۆ ئەو جۆرە كەسانەی كە ئەم پێكهاتە نەفسیە شڵەژاوەیان هەیە، بۆیە دروستبوونی ئەم رێكخراوانە جێگایەكی زۆر ئارامە بۆ ئەو جۆرە كەسە نەخۆشانە".
- "وڵاتانی زلهێز دەستی گەورەیان هەیە لە هەر رووداوێك لە ناوچەكەدا روو دەدات"
جوان ئیحسان لە بەشێكی تری دیمانەكەی ئاژانسی ئانادۆڵو ئاماژە بەوە دەكات وڵاتانی زلهێزی جیهان رۆڵ و بەرژەوەندی خۆیان هەیە لە دروستكردن و گەشەسەندنی ئەم جۆرە رێكخراوە تیرۆریستیانە لە ناوچەكەدا بۆ گەیشتن بە ئامانج و بەرژەوەندییە سیاسی و ئابوورییەكانی خۆیان، ئەو لەو بارەیەوە دەڵێت "بە درێژایی مێژوو تا ئەم ساتە هیچ شۆڕشێك نییە لەناوخۆیدا تەنها شۆڕشی بۆ خۆی ئەنجامدابێت و بەس خۆی بێت، زۆربەی هەرە زۆری شۆڕشەكان لەو ساتەی كە شۆڕشی كردووە دژی لایەنێك یان دژی وڵاتێك لە هەمان كاتدا خەتی هەبووە لەگەڵ وڵاتەكەدا و دانوستان و بەرژەوەندی هەبووە، ناتوانین بە هیچ جۆرێك بڵێین هیچ رێكخراو و گرووپ و شۆڕشێك لە كۆن و ئێستادا دابڕاو بێت لە هیچ دەوڵەتێك كە خاوەنی ئامانج و بەرژەوەندییەكی راستەوخۆ یان ناراستەوخۆ بێت لە ناوچەكەدا. هەربۆیە ناتوانین ئەم دەوڵەتانە بە تایبەت زلهێزەكان بێتاوان و بێبەری بكەین لە بوونی دەست و بەرژەوەندییان لەناو ئەم جۆرە كێشانەی كە روو دەدات لە ناوچەكە و رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا".
گوتیشی: "رۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەوڵەتە بچووكەكان و ئەو دەوڵەتانەن كە گەشە دەسەنن و دەیانەوێت گەشە بسەنن، ئەمانە ئەگەر خۆیان گەشە بسەنن و خاوەنی خۆیان بن زۆر گران دەكەوێت و لە ئابووری زلهێزەكان دەدات، كەواتە بوونی كێشە و هەستی وا بدەیتە ئەو بازاڕە بچووكانە كە ئەم دەوڵەتە بچووكانەن كە لە مەترسیدان و پێویستیان بەوە هەیە تۆ پارێزگاری لێبكەیت و لە رووی سەربازی و ئەمنییەوە چاودێری بكەیت، لەبەرامبەر ئەوەدا بەرژەوەندییە ئابورییەكانی تۆ لەم ناوچەیەدا گەشە دەكات. بە بڕوای من دەوڵەتە زلهێزەكان بە رووسیا و ئەمریكا و ئەورووپاوە بەرژەوەندییان لەم ناوچەیە دانابڕێت، لەبەر ئەوە هەموو جوڵەیەكی سیاسی و هەموو شتێك كە روودەدات لە ناوچەكەدا راستەوخۆ یان ناراستەوخۆ رۆڵ و كاریگەری ئەوانی تێدایە لە دەركەوتن و هەڵگیرسان و بەردەوام بوون و كۆتایی پێهێنانیشی، بۆیە تاوەكو ئەم هاوكێشەیە بەو جۆرە بێت، دەسەڵاتی ئابووری و سەربازی ئەم وڵاتانە بەرزتر بێت واتا ئەم یاریانە بەو شێوەیە بەردەوام دەبێت، ناشتوانی لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و بەشەكانی تری زەویشدا سیاسەتمان لەژێر دەستی ئەم وڵاتە زلهێزانە بچێتە دەرەوە، لەبەر ئەوە، ئەوە ئیستیعمارە و هەرجارەی بە فۆڕمێكەوە دەردەكەوێت. قەدەری ئەم وڵاتانە وایە كە بناڵێنێت لەژێر دەستی ئەم وڵاتانەدا هەرجارەی بە جۆرە سیناریۆیەك، بۆیە بە دڵنیاییەوە دەستێكی زۆریان هەیە لەم بابەتانە و جوڵاندنی ئەوەی كە كەی دەركەوێت، هەروەها راگرتنی دەوڵەتەكانیش لە مەغریبی عەرەبی و یان دوورگەی عەرەبی بە هەمان شێوەیە و تاڕادەیەك ئەم دەوڵەتە زلهێزانە پێیان قبووڵە و ئەگەر تۆزێك لەوە لابدەن قەیرانێكی گەورەی بۆ دەنێنەوە".
