MEHMET ÖZTÜRK/SORVAR ALAM
Populli afgan e konsideron administratën amerikane përgjegjëse për kaosin që vazhdon në vendin e tyre, tha sot një zyrtar i lartë afgan.
Në një intervistë ekskluzive për Anadolu Agency (AA), deputeti i provincës verilindore Takhar, Hamiduddin Yoldaş, i diplomuar në Turqi, foli mbi të ardhmen e bisedimeve të paqes midis talibanëve dhe qeverisë, marrëdhëniet me Turqinë dhe rolin e SHBA-së në politikën afgane.
Pasi fitoi një bursë nga Presidenca e Turqisë për Turqit Jashtë Vendit dhe Komunitetet Mike (YTB), Yoldaş diplomoi në Fakultetin e Mjekësisë të Universitetit Selçuk.
Yoldaş tha se u kthye në Afganistan pasi përfundoi arsimin e tij në Turqi dhe për një kohë shërbeu në Ministrinë e Drejtësisë.
Ai mori pjesë në projektet shëndetësore dhe infrastrukturore të Agjencisë Turke të Bashkëpunimit dhe Koordinimit (TIKA) deri në vitin 2018, ndërsa punoi edhe me disa organizata humanitare, duke përfshirë Fondacionin Humanitar IHH.
"Ne aktualisht po sponsorizojmë pothuajse 3 mijë jetimë në Afganistan për të vazhduar arsimin e tyre dhe ky numër po rritet dita ditës", tha Yoldaş.
Ai tha se ata kanë ndërtuar një jetimore në kryeqytetin Kabul në bashkëpunim me IHH-në. Pothuajse 20 studentë, të cilët u diplomuan në jetimore, kanë vazhduar shkollimin në Turqi.
Yoldaş tha se problemet më të mëdha që mundojnë Afganistanin janë çështjet psikologjike të përjetuara nga shumë njerëz për shkak të luftës që zgjatë për shumë vite dhe mangësitë në fushat e infrastrukturës dhe arsimit.
"Nuk mund të qeverisni një vend duke importuar burokratë"
Ai tha se luftërat dhe konfliktet e vazhdueshme që nga pushtimi i Rusisë në Afganistan në vitin 1979 e kanë ndarë vendin në linjat etnike.
Ai e përshkroi epokën e talibanëve si një "kuti të zezë" për Afganistanin.
"Ju [talibanët] po merrni përsipër një vend dhe po ndaloni arsimin. Ju mbyllni gratë në shtëpi, duke mospërfillur plotësisht të drejtat e grave. Ju mbyllni televizionet, kudo, gjithçka. Megjithatë, ju përhapni pamjet e një ekzekutimi në mbrëmje në të gjithë botën brenda një ore. Këtu ka një kontradiktë", tha ai.
Duke kujtuar se pas rrëzimit të regjimit taliban në vitin 2001, ai tha se Afganistani hyri në një periudhë 18-vjeçare të demokracisë. Yoldaş tha se demokracia është sjellë nga jashtë, pa përgatitur baza të përshtatshme për popullin afganë që janë të përkushtuar ndaj traditave, zakoneve dhe fesë së tyre.
"Nuk mund ta qeverisni vendin duke importuar burokratë nga jashtë. Kjo situatë vazhdon ende. Nëse studimet dhe projektet nga viti 2001 deri në vitin 2021 do të zbatoheshin siç duhet, ata do ta zhvendosnin Afganistanin në një vend shumë të ndryshëm sot", shtoi ai.
Ai më tej tha se e gjithë ndihma për Afganistanin u shpenzua pa nevojë.
"Korrupsioni e vë qeverinë aktuale në këtë situatë dhe e sjell atë në pikën e kolapsit", tha ai.
"Përkatësia etnike dominon në shpërndarjen e vendeve në parlamentin e Afganistanit"
Duke shpjeguar se nuk funksionon sistemi partiak në vendin e tij, ai tha se kandidatët garojnë në mënyrë të pavarur në zgjedhje dhe deputetët e zgjedhur më vonë formojnë grupe mes tyre në parlament.
Duke theksuar se këto grupe vazhdojnë punën e tyre mes tyre, ai tha: "Ne do të kemi më shumë probleme nëse nuk përfundojnë konfliktet etnike në Afganistan ose të arrihet një kompromis".
Duke komentuar mbi rolin efektiv që parlamenti do të luajë në formësimin e së ardhmes së Afganistanit, Yoldaş tha: "250 njerëzit më të dalluar të Afganistanit janë mbledhur nën këtë çati. Të gjithë ata u zgjodhën nga kombi dhe u dërguan në parlament. I vetmi institucioni të cilit kombi mund t'i besojë në këtë moment është parlamenti".
"Afganët e konsiderojnë Amerikën përgjegjëse për kaosin në vend"
I pyetur nëse populli në Afganistan i beson politikës, ai tha se "të gjithë e dinë tashmë që qeveria formohet dhe mbështetet nga amerikanët".
“Amerikanët kanë humbur në Afganistan. Ata në asnjë mënyrë nuk arritën atë që e dëshironte populli afgan dhe atë që e dëshironin ata. Ne duhet ta pranojmë këtë. Nga ana tjetër, njerëzit duhet të ndalojnë së bërë politikë mbi strukturat etnike në Afganistan. Kjo është e domosdoshme", tha ai.
Duke nënvizuar se afganët duhet të mblidhen nën ombrellën e një kombi dhe një ummeti për të shpëtuar nga situata aktuale, ai tha se afganët nuk mund të shkojnë askund me ndarje fisnore.
“Fillimisht, afganët nuk i besojnë Amerikës, e cila e solli këtë sistem dhe e vendosi atë. Ata e konsiderojnë Amerikën përgjegjëse për kaosin e sotëm dhe mungesën e sigurisë. Vazhdimi i kaosit në Afganistan i shërben qëllimit të dikujt dhe ata duan që ajo të vazhdojë disi”, tha ai.
"Turqia ka numrin më të madh të organizatave humanitare në Afganistan"
Pas vendosjes së marrëdhënieve dypalëshe, Yoldaş tha se Turqia ka qenë gjithmonë pranë Afganistanit.
"Turqia ka numrin më të madh të organizatave humanitare në Afganistan," tha ai.
"Ne mendojmë se Turqia duhet të jetë më aktive në Afganistan dhe të ketë të drejtën të flasë, të merret së afërmi me ngjarjet, madje edhe t'i orientojë", shtoi ai.
"Shumë vende bëjnë politikë bazuar në interesat dhe përfitimet e tyre në Afganistan. Turqia është vendi i vetëm që qëndron pranë afganëve pa ndonjë plan tinëzar. Mendoj se Turqia duhet të jetë më aktive në Afganistan për të drejtuar politikat në një drejtim pozitiv", tha ai.
"Talibanët i vështirësojnë bisedimet e paqes"
Ai tha se bisedimet e paqes midis talibanëve dhe qeverisë afgane janë shumë të rëndësishme.
“Talibanët i bëjnë këto bisedime edhe më të vështira. Ata përcaktojnë kushte shumë të ashpra për çështjet siç janë regjimi dhe ndryshimi kushtetues, të drejtat e njeriut, liria e mendimit dhe të drejtat e grave. Ata thoshin: 'Nëse ka vetëm një ushtar të huaj në Afganistan, ne nuk do të braktisim armët' por ata bënë marrëveshje me amerikanët. Ata nuk kanë asgjë kundër Amerikës për një vit, por ata ende vazhdojnë të vrasin vëllezërit e tyre. Kjo është kaq e trishtueshme dhe e dhimbshme", tha Yoldaş, duke shtuar:
"Ajo që talibanët thonë sot nuk përputhet me atë që ata do të thonë nesër. Ekziston një mospërputhje. Ata veprojnë sipas kujtdo që i drejton ata, ata nuk kanë vullnet të lirë. Ata nuk po luftojnë për vullnetin e tyre të lirë dhe këtë popull. Një person me ndërgjegje do të kishte pak keqardhje për ata që ishin në atë situatë. Ata u bënë kaq mizorë".
Yoldaş shtoi se qeveria afgane duhet të formojë një këshill kombëtar që do të mbulojë të gjitha segmentet e popullit dhe të hartojë së bashku udhërrëfyesin për t'i bërë bisedimet e paqes më efektive dhe gjithëpërfshirëse. Ai tha se duhet të ketë unitet për të arritur një kompromis.
I pyetur nëse mund të arrihet pajtimi në Afganistan, ai tha: "Nëse qeveria afgane dhe talibanët veprojnë sipas vullnetit të lirë, kompromisi është i mundur".
Duke theksuar se armëpushimi i plotë është absolutisht i nevojshëm për pajtimin, ai tha se nuk duhet të injorohen edhe fuqitë rajonale.
