Mediat iraniane zbulojnë detajet e memorandumit me 14 pika mes Iranit dhe SHBA-së

Mediat iraniane kanë publikuar detajet e një draft-memorandumi mirëkuptimi me 14 pika mes Teheranit dhe Washingtonit, duke zbuluar dallime të konsiderueshme me dispozitat e raportuara më herët nga Axios lidhur me lehtësimin e sanksioneve, asetet e ngrira iraniane, angazhimet për rindërtim dhe fushëveprimin e negociatave të ardhshme, transmeton Anadolu.

Sipas agjencisë Mehr, drafti përbëhet nga 14 pika dhe mbetet subjekt i shqyrtimit dhe miratimit përfundimtar nga autoritetet përkatëse iraniane. Dy versionet e raportuara ndajnë disa elemente kyçe, por paraqesin dallime të rëndësishme në mënyrën se si do të zbatohen këto objektiva.

Axios raportoi për një “zgjatje” 60-ditore të armëpushimit ekzistues, përfshirë Libanin, teksa vazhdojnë negociatat bërthamore.

Ndërkaq, drafti i publikuar nga Mehr parashikon një ndërprerje “të menjëhershme dhe të përhershme” të armiqësive në të gjitha frontet, përfshirë Libanin, e cila do të pasohej nga 60 ditë negociata për një marrëveshje përfundimtare mbi programin bërthamor të Iranit.

Dy raportimet ndryshojnë sa i përket rihapjes së Ngushticës së Hormuzit. Axios raportoi për një rihapje “të menjëhershme” të kësaj rruge strategjike detare pa tarifa dhe rikthimin e vëllimit normal të transportit detar. Drafti i raportuar nga mediat iraniane parashikon rihapjen e ngushticës brenda 30 ditëve dhe në koordinim me Iranin.

Lehtësimi i sanksioneve përbën një tjetër pikë të rëndësishme mospërputhjeje.

Sipas Axios, lehtësimi i sanksioneve amerikane do të lidhej me respektimin e marrëveshjes nga ana e Iranit. Drafti i publikuar nga Mehr shkon më tej, duke kërkuar pezullimin e sanksioneve ndaj naftës iraniane, produkteve petrokimike dhe derivateve të tyre, qasje të plotë në burimet financiare të Iranit dhe heqjen përfundimtare të të gjitha sanksioneve primare dhe sekondare amerikane si dhe të masave të lidhura të vendosura përmes Këshillit të Sigurimit të OKB-së dhe Bordit të Guvernatorëve të Agjencisë Ndërkombëtare për Energjinë Atomike (IAEA).

Edhe trajtimi i aseteve iraniane të ngrira ndryshon ndjeshëm.

Axios raportoi se Irani mund të fitonte qasje “në një pjesë” të fondeve të ngrira për blerje humanitare përmes një mekanizmi të diskutuar me Katarin. Në të kundërt, drafti i publikuar nga Mehr kërkon lirimin e 24 miliardë dollarëve nga asetet e ngrira iraniane gjatë periudhës 60-ditore të negociatave, me gjysmën e shumës që do të vihej në dispozicion para fillimit të negociatave përfundimtare.

Një tjetër ndryshim i rëndësishëm lidhet me rindërtimin dhe garancitë pas luftës. Derisa raporti i Axios nuk përmendte ndihmë për rindërtim, drafti i publikuar nga Mehr parashikon që SHBA-ja dhe aleatët e saj të paraqesin plane për rindërtimin e Iranit me vlerë të paktën 300 miliardë dollarë.

Drafti i raportuar nga mediat iraniane përfshin gjithashtu disa dispozita që nuk përmenden në raportin e Axios, përfshirë angazhimin e SHBA-së për të mos ndërhyrë në punët e brendshme të Iranit, respektimin e sovranitetit iranian dhe tërheqjen e forcave amerikane nga zonat përreth Iranit.

Ai përfshin gjithashtu një zotim të SHBA-së për të mos rritur praninë ushtarake në rajon dhe për të mos vendosur sanksione të reja gjatë negociatave. Sa i përket çështjes bërthamore, të dy versionet përputhen deri diku.

Axios raportoi për një kornizë që adreson rezervat e uraniumit të pasuruar të Iranit, me masa të mëtejshme të kushtëzuara nga një marrëveshje pasuese. Drafti i publikuar nga Mehr thotë se Irani do të riafirmojë angazhimin e tij në kuadër të Traktatit për Mospërhapjen e Armëve Bërthamore për të mos prodhuar armë bërthamore.

Ndoshta dallimi më i rëndësishëm lidhet me fushëveprimin e negociatave të ardhshme.

Sipas draftit të publikuar nga Mehr, marrëveshja përfundimtare do të kufizohej në materialet bërthamore të pasuruara, aktivitetet e pasurimit, lehtësimin e sanksioneve dhe programin e rindërtimit ekonomik të Iranit. Ajo përjashton në mënyrë të qartë diskutimet mbi programin raketor të Iranit dhe mbështetjen e tij për “grupet e rezistencës”.

Më tej, drafti thekson se çdo marrëveshje përfundimtare do të miratohej përmes një rezolute të Këshillit të Sigurimit të OKB-së dhe se do të krijohej një mekanizëm monitorimi për mbikëqyrjen e zbatimit të saj, dispozita këto që nuk përmenden në raportin e Axios.

Mehr theksoi se teksti ende kërkon shqyrtim dhe miratim nga autoritetet përkatëse iraniane para se të miratohet zyrtarisht. Dje, presidenti amerikan, Donald Trump tha se një marrëveshje për t’i dhënë fund përfundimisht luftës SHBA-Izrael kundër Iranit mund të nënshkruhet që këtë fundjavë.

Po të enjten, Irani deklaroi se “pjesa kryesore” e tekstit të mirëkuptimit me SHBA-në ishte finalizuar, ndërsa akuzoi Washingtonin se po minon përparimin përmes qëndrimeve kontradiktore. Forcat amerikane kryen të enjten ditën e dytë të sulmeve kundër disa objektivave në Iran, pas rrëzimit të një helikopteri "Apache" mbi Ngushticën e Hormuzit.

Garda Revolucionare Islamike e Iranit (IRGC), nga ana e saj, njoftoi se ka goditur 18 objektiva të mëdha ushtarake amerikane në bazat ajrore "Ali Al Salem" dhe "Ahmad Al Jaber" në Kuvajt, bazën "Sheikh Isa" në Bahrein dhe një bazë që strehon avionë luftarakë amerikanë në Jordani.

Përshkallëzimi i fundit ka rritur tensionet rajonale pas sulmeve amerikane ndaj Iranit dhe njoftimit të Teheranit se kishte mbyllur Ngushticën e Hormuzit për trafikun detar.